Sau một kỳ nghỉ dài, cách quay lại tập an toàn là bắt đầu thấp hơn mức cũ rồi tăng dần trong khoảng hai tuần, thay vì vào ngay buổi tập như trước khi nghỉ. Nghỉ chừng một tuần thì có thể quay lại gần như mức cũ; nghỉ hai đến bốn tuần nên bắt đầu ở khoảng một nửa đến hai phần ba thời lượng trước kia; nghỉ hơn một tháng thì coi như bắt đầu lại từ một kế hoạch cho người mới, chỉ là đi nhanh hơn. Bài này có kế hoạch mười bốn ngày và mẫu nhật ký so với trước kỳ nghỉ.
Những mức trên là quy ước thận trọng mà nhiều người hướng dẫn tập luyện dùng, không phải công thức chính xác. Tuổi, giấc ngủ trong kỳ nghỉ, việc có ốm hay không đều làm tốc độ lấy lại sức khác nhau. Nhật ký sẽ cho bạn biết mình thuộc kiểu nào.
Nếu kỳ nghỉ của bạn có ốm sốt, chấn thương, hoặc bạn có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, hãy đọc mục cuối trước khi tập lại.
Vì sao sau kỳ nghỉ quay lại khó hơn lúc mới bắt đầu
Khi mới bắt đầu, bạn không có gì để so. Khi quay lại sau kỳ nghỉ, bạn so với chính mình của một tháng trước, và cảm giác hụt hơi ở đoạn đường từng chạy nhẹ nhàng dễ làm nản lòng. Nhiều người buổi đầu cố bằng được mức cũ để chứng minh mình chưa mất gì, rồi đau cơ cả tuần, bỏ luôn.
Thêm vào đó, kỳ nghỉ như Tết làm xáo trộn mọi mốc trong ngày: ngủ muộn, dậy muộn, ăn theo mâm cỗ, đi thăm họ hàng. Giờ tập cũ không còn gắn với việc gì quen thuộc nữa. Cái mất đi sau kỳ nghỉ thường là thói quen nhiều hơn là sức khoẻ.
Tin tốt là sức bền và sức mạnh không biến mất sau vài tuần nghỉ. Chúng giảm dần, và người đã từng tập đều thường lấy lại nhanh hơn người mới hoàn toàn. Vì vậy kế hoạch quay lại không cần dài; điều cần là bắt đầu đủ thấp để không đau, và đủ đều để thói quen kịp trở lại.
Một điều nữa: không cần tập để “đốt” bánh chưng, giò, mứt Tết. Ăn nhiều hơn trong vài ngày lễ là chuyện của cả nhà, không phải lỗi. Việc của hai tuần này chỉ là quay lại nhịp vận động, còn ăn uống trở về bình thường khi sinh hoạt bình thường.
Cũng đừng chờ một ngày đẹp để bắt đầu lại, như đầu tháng hay thứ Hai tuần sau. Kỳ nghỉ thường kéo theo vài ngày lỡ dở trước và sau, và nếu cứ chờ mốc tròn, hai tuần nghỉ dễ thành năm tuần. Ngày quay lại tốt nhất là ngày đầu tiên bạn trở về nhịp đi làm, dù đó là thứ Tư hay thứ Sáu.
Nghỉ bao lâu thì bắt đầu lại ở đâu
Bảng dưới là quy ước thận trọng để chọn điểm xuất phát. Nếu đang phân vân giữa hai mức, chọn mức thấp hơn.
| Thời gian đã nghỉ | Điểm bắt đầu | Về lại mức cũ sau khoảng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Dưới 1 tuần | Gần như mức cũ, buổi đầu nhẹ hơn một chút | Vài buổi | Thường chỉ cần lấy lại giờ giấc |
| 1–2 tuần | Khoảng hai phần ba thời lượng hoặc số lần cũ | Khoảng 1 tuần | Giảm cả cường độ, không chỉ thời gian |
| 2–4 tuần | Khoảng một nửa thời lượng cũ | Khoảng 2 tuần | Theo kế hoạch 14 ngày dưới đây |
| Trên 1 tháng | Mức của những tuần đầu trong kế hoạch người mới | 3–6 tuần | Tăng nhanh hơn người mới nếu không đau |
| Nghỉ vì ốm, chấn thương | Theo hướng dẫn của bác sĩ, thường thấp hơn các mức trên | Tuỳ từng người | Không tự áp bảng này |
Ví dụ giả định: trước Tết bạn đi bộ nhanh bốn mươi phút, năm buổi mỗi tuần, rồi nghỉ ba tuần. Điểm bắt đầu sau Tết là khoảng hai mươi phút đi nhanh, bốn buổi trong tuần đầu, rồi tăng dần lên bốn mươi phút trong khoảng hai tuần.
Ngày 1 đến ngày 7: lấy lại giờ trước, sức sau
Ngày 1 — chỉ cần ra khỏi nhà. Buổi đầu ngắn hơn mức bạn nghĩ mình làm được. Mục tiêu là xỏ giày, đi hoặc tập ở mức nhẹ, về nhà ghi một dòng nhật ký. Không đo tốc độ, không so số liệu cũ.
Ngày 2 và 3 — đặt lại giờ tập. Chọn lại giờ gắn với một việc quen của ngày làm việc bình thường, vì nhịp ngày Tết đã qua. Nếu trước đây bạn tập sau giờ làm, cứ quay về giờ đó ngay từ ngày đi làm đầu tiên.
Ngày 4 — nghỉ hoặc vận động rất nhẹ. Những ngày đầu, cơ có thể mỏi hơn bình thường. Một ngày nghỉ hay đi bộ nhẹ giữa tuần giúp cơ thể kịp thích nghi.
Ngày 5 đến 7 — tăng nhẹ. Nếu không đau kéo sang hôm sau, tăng thời lượng thêm khoảng năm phút hoặc thêm một vòng bài tập. Chỉ tăng một thứ mỗi lần.
Ngủ đủ quan trọng ngang buổi tập. Sau những đêm thức khuya ngày lễ, cơ thể cần vài ngày để quen lại giờ ngủ. Ưu tiên ngủ sớm trong tuần đầu; một buổi tập sau đêm ngủ bốn tiếng thường vừa mệt vừa dễ chấn thương.
Ngày 8 đến ngày 14: về lại nhịp cũ
Tuần thứ hai là lúc đưa thời lượng và số buổi về gần mức trước kỳ nghỉ, nếu cơ thể cho phép.
- Ngày 8, đọc lại nhật ký tuần đầu: có buổi nào đau khớp, mệt kéo dài không. Nếu có, tuần hai giữ nguyên mức của tuần đầu.
- Nếu tuần đầu ổn, tăng lên khoảng ba phần tư mức cũ trong các buổi từ ngày 8 đến ngày 10.
- Ngày 11, nghỉ hoặc vận động nhẹ.
- Từ ngày 12, thử một buổi ở mức gần như cũ. Chú ý nhịp thở: vẫn nói được vài câu là đúng mức.
- Ngày 14, so dòng nhật ký hôm nay với dòng của buổi cuối trước kỳ nghỉ. Nếu đã gần bằng, từ tuần sau quay lại kế hoạch cũ. Nếu còn xa, lặp lại tuần hai thêm một lần.
- Ghi lại vào trang cuối sổ: kỳ nghỉ này nghỉ bao lâu, mất bao nhiêu ngày để về lại nhịp. Lần nghỉ sau bạn sẽ có số của chính mình thay cho quy ước chung.
Nếu đến ngày 14 bạn vẫn thấy hụt sức rõ rệt so với trước, đừng nản. Một số người cần ba bốn tuần, nhất là sau kỳ nghỉ có ốm hay ngủ thất thường. Việc bạn đã tập đều trở lại hai tuần quan trọng hơn con số.
Lần sau: chuẩn bị cho kỳ nghỉ từ trước khi nghỉ
Cách dễ nhất để quay lại sau kỳ nghỉ là đừng để thói quen đứt hẳn trong kỳ nghỉ. Không cần giữ đủ lịch tập; chỉ cần một phiên bản rất ngắn mà bạn chắc chắn làm được ngay cả khi đang ở quê, đi du lịch hay bận đón khách. Mười phút đi bộ quanh xóm buổi sáng, vài động tác ngồi đứng và chống đẩy vào tường trong phòng, hay đi bộ cùng bố mẹ ra chợ đầu năm.
Trước kỳ nghỉ một hai ngày, viết vào sổ ba dòng: kỳ nghỉ kéo dài bao lâu, phiên bản ngắn sẽ là gì, và ngày quay lại cụ thể là ngày nào. Ngày quay lại nên trùng với ngày đi làm đầu tiên hoặc ngày sau đó, khi các mốc sinh hoạt thường ngày đã trở lại.
Mang theo giày và một bộ đồ tập gọn trong hành lý, kể cả khi bạn nghĩ sẽ không dùng. Rất nhiều người không tập trong kỳ nghỉ chỉ vì không có giày.
Nếu kỳ nghỉ là Tết, hãy tính trước những ngày chắc chắn không tập được: đêm giao thừa, mùng một đi chúc Tết, ngày giỗ đầu năm. Không cần cố chen buổi tập vào những ngày đó. Đánh dấu chúng là ngày nghỉ có kế hoạch, và chọn hai ba ngày trống hơn để làm phiên bản ngắn. Khi việc nghỉ đã được dự tính, bạn ít thấy tội lỗi hơn, và việc quay lại cũng nhẹ nhàng hơn.
Mẫu nhật ký so với trước kỳ nghỉ
Thêm một cột so sánh vào nhật ký thường ngày. Dòng đầu tiên là buổi cuối trước khi nghỉ, để có cái mốc. Ví dụ giả định:
| Buổi | Đã làm | So với trước nghỉ | Mức mệt 1–5 | Ngủ đêm trước | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Trước Tết (mốc) | Đi nhanh 40 phút | 100% | 3 | 7 tiếng | — |
| Ngày 1 | Đi nhanh 20 phút | Khoảng một nửa | 3 | 6 tiếng | Chân hơi nặng |
| Ngày 6 | Đi nhanh 25 phút | Hơn một nửa | 2 | 7 tiếng | Đã đi lại đúng giờ cũ |
| Ngày 13 | Đi nhanh 35 phút | Gần đủ | 3 | 7 tiếng | Thấy nhẹ người |
Cuối mỗi tuần, trả lời năm câu. Một: mình đã tập mấy buổi, buổi nào lỡ. Hai: so với trước kỳ nghỉ, mình đang ở khoảng nào. Ba: có đau chỗ nào kéo dài không. Bốn: giấc ngủ đã về lại nếp chưa. Năm: tuần tới giữ hay tăng.
Nhật ký này còn có ích cho lần nghỉ sau. Năm sau, trước Tết, bạn có thể đọc lại để biết mình cần bao lâu và tự lên kế hoạch quay lại ngay từ trước kỳ nghỉ.
Khi nào cần chậm lại, khi nào cần bác sĩ
Phần lớn người quay lại tập sau kỳ nghỉ chỉ cần kiên nhẫn. Nhưng có những trường hợp không nên tự áp bảng ở trên.
- Sau ốm có sốt, chờ hết sốt và thấy sức đã hồi rồi mới tập lại, bắt đầu rất nhẹ. Nếu ốm nặng, nằm viện, hoặc vẫn mệt, khó thở kéo dài sau ốm, hỏi bác sĩ trước khi tập.
- Sau chấn thương như bong gân, đau lưng cấp trong kỳ nghỉ, theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu về thời điểm và mức tập lại.
- Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường mà trong kỳ nghỉ ăn uống, ngủ nghỉ, dùng thuốc không đều nên kiểm tra lại chỉ số và hỏi bác sĩ nếu có gì bất thường trước khi tập lại mức cũ.
- Dừng ngay và tìm cấp cứu khi đau ngực, khó thở dữ dội, choáng váng, tim đập loạn trong lúc tập.
- Chậm lại khi đau cơ kéo dài quá hai ba ngày, đau khớp, hoặc thấy kiệt sức thay vì mệt dễ chịu sau buổi tập.
Quay lại chậm một tuần không làm bạn mất gì. Quay lại quá nhanh rồi chấn thương có thể làm bạn mất cả mùa.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ tập bao lâu thì mất sức?
Không có một mốc chung cho mọi người. Sức bền và sức mạnh giảm dần theo thời gian nghỉ, thường rõ hơn sau vài tuần. Người đã tập đều lâu năm thường giữ được nền tốt hơn và lấy lại nhanh hơn người mới tập vài tháng.
Có nên tập gấp đôi để bù những ngày nghỉ không?
Không nên. Tập dồn sau thời gian nghỉ dễ gây đau cơ, đau khớp và làm bạn phải nghỉ tiếp. Cách bù tốt nhất là quay lại đều đặn ở mức thấp hơn và tăng dần trong một hai tuần.
Sau Tết tăng cân, có nên tập nặng để giảm nhanh?
Tăng vài cân sau kỳ nghỉ thường do ăn uống, nước và nếp sinh hoạt thay đổi, phần lớn sẽ đỡ khi sinh hoạt trở lại bình thường. Tập nặng đột ngột không giúp nhanh hơn mà dễ chấn thương. Quay lại nhịp tập và bữa ăn quen thuộc là đủ.
Có nên rủ người nhà cùng quay lại tập sau Tết không?
Rủ được thì tốt. Sau Tết cả nhà thường cùng có nhịp sinh hoạt lệch, nên một buổi đi bộ chung sau bữa tối giúp mọi người cùng về nếp. Chỉ cần đi theo sức của người yếu nhất, và để người muốn tập nặng hơn tự thêm buổi riêng.
Nghỉ vì đi công tác thì có khác nghỉ Tết không?
Về sức thì tương tự, nhưng công tác thường kèm ngủ ít, đi lại nhiều, ăn ngoài, nên cơ thể có thể mệt hơn. Vẫn áp dụng bảng điểm bắt đầu theo thời gian nghỉ, và ưu tiên lấy lại giấc ngủ ở mấy ngày đầu.
Mất hứng hoàn toàn, không muốn tập lại thì sao?
Bắt đầu bằng việc nhỏ nhất có thể: xỏ giày đi mười phút, hoặc rủ một người đi cùng. Đọc lại nhật ký trước kỳ nghỉ để nhớ cảm giác lúc đang tập đều. Nếu chán hình thức cũ, đây cũng là lúc hợp lý để thử một môn khác.