Người mới có thể tập sức mạnh tại nhà mà không cần mua dụng cụ: một khoảng sàn bằng chiếc chiếu, một chiếc ghế chắc và hai mươi lăm phút, ba buổi mỗi tuần. Lịch sáu tuần dưới đây dùng sáu động tác cơ bản, mỗi động tác có bản dễ và bản khó hơn, mỗi tuần tăng một chút số lần hoặc số vòng, kèm mẫu nhật ký và câu tự hỏi cuối tuần.
Lịch này nhắm tới người chưa từng tập hoặc đã bỏ lâu, muốn khoẻ chân, khoẻ lưng, bê vác việc nhà nhẹ nhàng hơn. Nó không phải giáo án giảm mỡ hay tăng cơ cho người đã tập lâu năm. Các động tác được chọn để tập được trong căn phòng nhỏ, không nhảy, nên không làm phiền nhà dưới nếu bạn ở chung cư.
Nếu bạn có bệnh tim mạch, tăng huyết áp chưa kiểm soát, đau cột sống, thoát vị đĩa đệm, đau khớp gối, vai, đang mang thai hoặc mới sinh, hãy hỏi bác sĩ hay chuyên viên vật lý trị liệu trước khi bắt đầu.
Tuần 0: chuẩn bị chỗ tập và tự kiểm mức xuất phát
Trước tuần một, dành một buổi để chuẩn bị. Chọn một khoảng sàn không trơn, đủ để nằm duỗi người và dang tay. Trải một tấm thảm hoặc chiếc chiếu gấp đôi để đỡ gối và lưng. Chọn một chiếc ghế bốn chân chắc, không có bánh xe, kê sát tường để ghế không trượt. Một chai nước và chiếc khăn là đủ.
Sau đó làm một bài tự kiểm nhẹ để biết mình bắt đầu ở đâu. Thử ngồi xuống chạm ghế rồi đứng lên, đếm xem làm được bao nhiêu lần liên tục với tư thế gọn gàng, không phải chống tay. Thử chống đẩy vào tường, đếm số lần. Thử nằm ngửa nâng hông, giữ được bao nhiêu giây. Ghi ba con số vào trang đầu cuốn sổ. Sáu tuần sau bạn sẽ làm lại đúng bài này để so.
Đừng cố đẩy tới giới hạn trong bài tự kiểm. Dừng ở lần cuối mà bạn còn giữ được tư thế đúng. Con số xuất phát thấp không có gì đáng ngại; với người lâu không vận động, ngồi đứng khỏi ghế tám mười lần đã là điểm bắt đầu hợp lý.
Cuối cùng, chọn ba ngày trong tuần không liền nhau, ví dụ thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu, và một giờ cố định. Tập ngay sau khi đi làm về, trước khi tắm, là cách nhiều người giữ được vì có sẵn một mốc trong ngày.
Sáu động tác: bản dễ và bản khó hơn
Mỗi động tác có hai mức. Bắt đầu ở bản dễ; khi làm đủ số lần của tuần mà vẫn giữ được tư thế, tuần sau thử bản khó hơn.
| Động tác | Bản dễ | Bản khó hơn | Lưu ý tư thế |
|---|---|---|---|
| Ngồi xuống đứng lên | Ngồi hẳn xuống ghế rồi đứng dậy | Chỉ chạm nhẹ mông vào ghế rồi đứng lên | Gối hướng theo mũi chân, lưng thẳng, dồn lực vào gót |
| Chống đẩy | Chống tay vào tường | Chống tay lên mặt bàn chắc hoặc quỳ gối trên sàn | Người thẳng một đường từ đầu tới gối hoặc gót |
| Nâng hông | Nằm ngửa, gập gối, nâng hông giữ hai giây | Giữ lâu hơn hoặc duỗi một chân | Siết mông, không ưỡn lưng quá mức |
| Bước lên bậc | Bước lên bậc cửa thấp, tay vịn tường | Bậc cầu thang cao hơn, không vịn | Đặt cả bàn chân lên bậc, đẩy bằng chân trên |
| Chống tay chéo tay chân | Quỳ bốn điểm, duỗi một tay | Duỗi tay và chân đối diện cùng lúc | Lưng phẳng như mặt bàn, không xoay hông |
| Giữ thân trên cẳng tay | Chống cẳng tay, quỳ gối, giữ 15 giây | Duỗi thẳng chân, giữ 20–30 giây | Không võng lưng, không chổng mông |
Bộ sáu động tác này phủ đủ các nhóm cơ chính: đùi và mông với ngồi đứng, bước bậc; ngực, vai, tay sau với chống đẩy; lưng và cơ thân mình với nâng hông, chống tay chéo, giữ thân. Không có bài nhảy, nên người có gối yếu hay ở tầng trên chung cư vẫn tập được.
Lịch sáu tuần, ba buổi mỗi tuần
Mỗi buổi gồm năm phút khởi động (đi tại chỗ, xoay vai, xoay hông, đá nhẹ chân), phần chính theo bảng, và năm phút giãn cơ. Một vòng là làm lần lượt sáu động tác, nghỉ khoảng ba mươi giây giữa các động tác.
| Tuần | Số vòng | Mỗi động tác | Nghỉ giữa vòng | Mục tiêu tuần |
|---|---|---|---|---|
| Tuần 1 | 1 vòng | 8 lần (hoặc giữ 15 giây) | — | Học đúng tư thế, chưa cần mệt |
| Tuần 2 | 2 vòng | 8 lần | 2 phút | Đủ ba buổi, không đau khớp hôm sau |
| Tuần 3 | 2 vòng | 10 lần (giữ 20 giây) | 2 phút | Thử bản khó hơn ở một hai động tác |
| Tuần 4 | 2 vòng | 12 lần | 90 giây | Giữ tư thế tới lần cuối |
| Tuần 5 | 3 vòng | 10 lần | 90 giây | Buổi tập khoảng 25 phút |
| Tuần 6 | 3 vòng | 12 lần (giữ 30 giây) | 90 giây | Làm lại bài tự kiểm tuần 0 ở buổi cuối |
Cách tăng ở đây là tăng một thứ mỗi tuần: hoặc số lần, hoặc số vòng, hoặc chuyển sang bản khó hơn, không tăng cả ba cùng lúc. Nếu tuần nào thấy quá sức, lặp lại tuần trước. Hơi mỏi cơ một hai ngày sau buổi tập ở những tuần đầu là bình thường; đau khớp, đau nhói thì không.
Năm phút khởi động và năm phút giãn cơ, làm cụ thể thế nào
Hai đoạn này hay bị xem là phụ, nhưng chúng giúp khớp trơn tru hơn khi vào phần chính và giúp bạn đỡ cứng người hôm sau. Trình tự gợi ý:
- Đi tại chỗ, nâng gối vừa phải, đánh tay theo nhịp, khoảng một phút, cho tới khi thấy người ấm lên.
- Xoay vai về trước rồi về sau, mỗi chiều mười vòng; xoay cổ tay, cổ chân nhẹ nhàng.
- Hai tay chống hông, xoay hông thành vòng tròn chậm, mỗi chiều tám vòng.
- Đứng vịn ghế, đá nhẹ từng chân ra trước ra sau, mỗi chân mười lần, biên độ tăng dần.
- Làm thử năm lần ngồi đứng khỏi ghế thật chậm như một hiệp làm nóng trước phần chính.
- Sau phần chính, giãn bắp chân bằng cách chống tay vào tường, lùi một chân, giữ gót sát sàn khoảng hai mươi giây mỗi bên.
- Ngồi trên ghế, duỗi thẳng một chân, gập người về trước tới khi thấy căng nhẹ ở đùi sau, giữ hai mươi giây mỗi bên.
- Đan tay sau lưng, mở ngực, nhìn thẳng, giữ hai mươi giây; kết thúc bằng vài hơi thở chậm.
Khi giãn cơ, chỉ đi tới mức căng nhẹ, không đau, không nhún nảy. Nếu một bên cơ thể cứng hơn hẳn bên kia hoặc giãn cơ gây đau nhói, ghi lại trong nhật ký và hỏi chuyên viên vật lý trị liệu khi có dịp.
Năm lỗi hay gặp khi tự tập ở nhà
Làm nhanh để cho xong. Ở nhà không có ai nhắc, người mới hay làm vội cho đủ số lần. Làm chậm, đếm hai nhịp khi hạ xuống và một nhịp khi lên, giúp cơ làm việc nhiều hơn và giảm nguy cơ sai tư thế. Tám lần chậm có giá trị hơn mười lăm lần vội.
Nín thở khi gắng sức. Nhiều người nín thở ở lần khó nhất. Thở ra khi đẩy lên hoặc đứng dậy, hít vào khi hạ xuống. Người có huyết áp cao càng cần tránh nín thở gồng sức.
Gối chụm vào trong khi ngồi đứng. Khi đùi yếu, gối hay đổ vào trong. Đặt hai chân rộng bằng vai, mũi chân hơi mở, và cố đẩy gối nhẹ ra ngoài theo hướng mũi chân. Làm trước gương hoặc tự quay video vài giây để kiểm.
Võng lưng khi chống đẩy và giữ thân. Khi bụng mỏi, hông võng xuống và lưng dưới chịu lực. Thấy hông bắt đầu võng là lúc dừng hiệp đó, nghỉ rồi làm tiếp, hoặc lùi về bản dễ.
Bỏ khởi động và giãn cơ vì vội. Năm phút đầu và cuối thường bị cắt đầu tiên khi bận. Nếu chỉ có mười lăm phút, cắt bớt một vòng chứ đừng cắt khởi động.
Mẫu nhật ký buổi tập và câu tự hỏi cuối tuần
Ghi ngay sau buổi tập, một dòng là đủ. Bảng dưới là ví dụ giả định hai buổi của tuần ba.
| Buổi | Số vòng | Động tác lên bản khó | Mức mệt 1–5 | Chỗ mỏi, đau | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Thứ Hai | 2 | Chống đẩy lên mặt bàn | 3 | Mỏi đùi trước | Tập lúc 18 giờ, trước bữa tối |
| Thứ Tư | 2 | Chưa | 4 | Hơi đau cổ tay khi chống đẩy | Đổi sang nắm tay chống, đỡ hơn |
Tối chủ nhật, trả lời năm câu. Một: tuần này mình tập đủ mấy buổi, buổi nào lỡ và vì sao. Hai: động tác nào đã dễ hơn, động tác nào vẫn khó. Ba: có chỗ đau nào lặp lại ở cùng một động tác không. Bốn: giờ tập có hợp với sinh hoạt của nhà mình không. Năm: tuần tới tăng gì, giữ gì.
Đọc nhật ký theo từng động tác, không chỉ theo buổi. Nếu hai tuần liền cổ tay đau ở bài chống đẩy, đó là tín hiệu đổi cách chống hoặc lùi về chống tường, không phải cố thêm.
Ngày lỡ tập, tuần bận và khi nào cần chuyên môn
Một lịch tập ba buổi mỗi tuần thì gần như tuần nào cũng có một buổi bị dọa lỡ. Chuẩn bị trước cách xử lý giúp bạn không bỏ cả tuần chỉ vì một ngày.
- Lỡ một buổi: tập bù hôm sau nếu không thành hai ngày liền; nếu không bù được thì thôi, tuần đó hai buổi vẫn tính.
- Chỉ có mười phút: khởi động ba phút, làm một vòng sáu động tác, giãn cơ hai phút. Buổi ngắn vẫn giữ được thói quen.
- Nghỉ một tuần trở lên: quay lại ở mức của hai tuần trước, không tập bù.
- Hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu nếu đau khớp, đau lưng kéo dài sau tập, đau lan xuống chân, tê bì, hoặc bạn đang có bệnh cột sống, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đang mang thai hay mới sinh.
- Dừng ngay khi đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, choáng váng, tim đập loạn; những trường hợp này cần được khám ngay.
Sau sáu tuần, làm lại bài tự kiểm và so với trang đầu cuốn sổ. Dù con số tăng nhiều hay ít, bạn đã có sáu tuần tập đều, và đó là nền để đi tiếp: thêm buổi đi bộ, thêm động tác mới, hoặc giữ nguyên lịch này lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Tập sức mạnh tại nhà có cần ăn thêm đạm không?
Với lịch tập nhẹ như trên, phần lớn người chỉ cần ăn uống cân đối với đủ thịt, cá, trứng, đậu phụ trong các bữa. Không cần dùng thêm sản phẩm bổ sung. Người có bệnh thận hoặc chế độ ăn đặc biệt nên hỏi bác sĩ về lượng đạm phù hợp.
Tập buổi tối có làm khó ngủ không?
Tập nhẹ đến vừa vào đầu buổi tối thường không ảnh hưởng nhiều đến giấc ngủ. Nếu bạn thấy khó ngủ sau buổi tập, dời giờ tập sớm hơn, cách giờ đi ngủ ít nhất vài tiếng, và kéo dài phần giãn cơ ở cuối buổi.
Một ngày tập cả sáu động tác có quá nhiều không?
Ở tuần một chỉ có một vòng, mỗi động tác tám lần, nên với phần lớn người là vừa sức. Nếu thấy mệt, có thể chia làm hai lần trong ngày, mỗi lần ba động tác, rồi gộp lại khi đã quen.
Có nên tập mỗi ngày cho nhanh tiến bộ không?
Với người mới, ngày nghỉ giữa hai buổi tập sức mạnh giúp cơ hồi phục và tránh đau khớp. Ngày nghỉ có thể đi bộ hoặc giãn cơ nhẹ. Tập mỗi ngày cùng một nhóm động tác dễ làm bạn mỏi và chán nhanh hơn.
Sau sáu tuần nên làm gì để tiếp tục tiến bộ?
Có thể chuyển hết sang bản khó hơn, thêm vòng thứ tư, hoặc học thêm vài động tác mới như bước chùng chân. Một chai nước đầy hay balo có sách cũng có thể dùng làm vật nặng nhẹ. Tăng từng chút một như sáu tuần qua.
Ở chung cư, tập thế nào để không làm phiền nhà dưới?
Lịch này đã bỏ các động tác nhảy. Trải thảm dày, tránh dậm chân mạnh khi bước bậc, và không thả người đánh rầm xuống ghế. Nếu muốn thêm bài tim mạch, đi nhanh tại chỗ hoặc đi cầu thang bộ của toà nhà sẽ êm hơn nhảy dây.