Phương pháp phong bì là cách chia trước số tiền cho từng nhóm chi vào những phong bì riêng, và chỉ tiêu nhóm đó bằng tiền trong phong bì của nó. Hết tiền trong phong bì đi chợ thì tuần đó không mua thêm đồ ăn ngoài kế hoạch; phong bì ăn ngoài cạn thì những bữa còn lại ăn ở nhà. Cách làm cũ, đơn giản, nhưng hợp đến bất ngờ với thời quét mã thanh toán, khi nhiều người tiêu mà không còn cảm giác tiền vơi đi.
Bài này không bắt bạn chuyển toàn bộ sang tiền mặt. Kế hoạch là thử bốn tuần với hai ba phong bì cho những nhóm hay vượt nhất, rồi quyết định giữ, sửa hay bỏ. Có cả bản dùng ví điện tử cho người ít cầm tiền mặt. Mọi số tiền là ví dụ giả định.
Vì sao phong bì vẫn hiệu quả trong thời quét mã
Khi trả bằng tiền mặt, bạn nhìn thấy tờ tiền rời tay và thấy xấp tiền mỏng đi. Khi quét mã, chỉ là vài thao tác trên màn hình, số dư tài khoản thì nằm ở một trang khác mà ít ai mở xem sau mỗi lần trả. Nhiều người nhận ra mình tiêu nhiều hơn hẳn từ khi chuyển hết sang thanh toán điện tử, dù giá cả không đổi bao nhiêu.
Phong bì đưa lại cảm giác đó cho những nhóm chi bạn hay vượt. Nó cũng làm một việc mà sổ ghi chép không làm được: đặt giới hạn trước khi tiêu, chứ không chỉ ghi lại sau khi đã tiêu. Ghi chép cho bạn biết tuần trước đã vượt bao nhiêu; phong bì làm cho tuần này khó vượt.
Ưu điểm thứ ba là tính đơn giản. Không cần ứng dụng, không cần bảng tính, chỉ cần vài phong bì và một cây bút. Người lớn tuổi trong nhà, người không quen công nghệ hay con lớn mới tập quản tiền đều làm được.
Tuy vậy, phong bì không hợp mọi khoản. Tiền nhà, điện nước, học phí chuyển khoản theo hạn thì cứ để tự động. Phong bì chỉ dành cho những nhóm biến đổi, chi lặt vặt nhiều lần trong tuần, là nơi tiền hay chảy mất nhất.
Nhóm nào nên bỏ phong bì, nhóm nào không
Bảng dưới gợi ý cách chia. Lần đầu, bạn chỉ nên chọn hai đến ba phong bì từ cột giữa, không cần làm tất cả.
| Loại chi | Nên dùng phong bì | Không cần phong bì |
|---|---|---|
| Ăn uống | Đi chợ hằng tuần, ăn ngoài và cà phê | Tiền gạo mua cả tháng một lần |
| Đi lại | Xăng xe, gửi xe, xe ôm công nghệ | Vé tháng đã trả trước |
| Cá nhân | Mỹ phẩm, quần áo lặt vặt, giải trí | Bảo hiểm, phí đóng định kỳ |
| Gia đình | Tiền quà vặt cho con, đồ dùng trong nhà | Học phí, tiền nhà, điện nước |
| Quan hệ | Tiền mừng, quà sinh nhật trong tháng | Khoản hiếu hỷ lớn đã bàn trước |
Nguyên tắc chọn: nhóm nào mà cuối tháng bạn hay ngạc nhiên vì tiêu nhiều thì nhóm đó cần phong bì. Nếu chưa biết, ghi chép một hai tuần trước khi bắt đầu.
Một lưu ý cho nhà có nhiều người cùng tiêu: mỗi phong bì nên có một người giữ chính. Phong bì đi chợ do người hay đi chợ giữ, phong bì quà vặt của con do bố hoặc mẹ giữ. Hai người cùng lấy từ một phong bì mà không báo nhau là cách nhanh nhất để phong bì cạn mà không ai biết vì sao.
Tuần chuẩn bị: tính số tiền cho từng phong bì
Trước tuần 1, dành một buổi tối để tính. Con số trong phong bì phải dựa trên chi tiêu thật, không phải trên mong muốn.
- Mở lịch sử thanh toán hoặc sổ ghi của một tháng gần nhất, cộng riêng các nhóm định bỏ phong bì.
- Chia cho số tuần để ra mức chi trung bình mỗi tuần của từng nhóm. Ví dụ giả định: đi chợ khoảng 800 nghìn mỗi tuần, ăn ngoài và cà phê khoảng 400 nghìn.
- Giảm nhẹ mức đó, khoảng một phần mười, để phong bì có tác dụng tiết kiệm mà không quá gắt. Ví dụ: đi chợ 720 nghìn, ăn ngoài 360 nghìn.
- Thêm một phong bì nhỏ "dự phòng" cho khoản bất ngờ trong tuần, ví dụ 100 nghìn.
- Rút tiền mặt đủ cho một tuần, chia vào từng phong bì, ghi tên nhóm và số tiền ở mặt ngoài.
- Kẻ một trang nhật ký với các cột: ngày, phong bì, khoản chi, số còn lại.
Không nên rút tiền cho cả tháng ngay từ đầu. Chia theo tuần giúp mỗi lần chỉ phải giữ ít tiền mặt trong nhà, và nếu tuần đầu tính sai thì tuần sau sửa được ngay.
Tuần 1: hai ba phong bì và quan sát
Mang theo đúng phong bì cần dùng. Đi chợ thì cầm phong bì đi chợ, đi làm thì cầm phong bì ăn ngoài. Không gộp các phong bì vào một ví, vì gộp lại là mất ranh giới.
Trả bằng tiền trong phong bì, kể cả khi quét mã tiện hơn. Nếu nơi bán chỉ nhận chuyển khoản, chuyển rồi rút ra số tiền tương ứng từ phong bì để riêng, coi như đã tiêu. Như vậy phong bì vẫn phản ánh đúng.
Ghi số còn lại mỗi tối. Mở phong bì đếm và ghi vào nhật ký. Thấy phong bì vơi đi theo từng ngày là điều làm phương pháp này có tác dụng.
Để ý cảm giác giữa tuần. Đến thứ Tư hay thứ Năm, khi phong bì còn ít, bạn sẽ thấy mình cân nhắc từng món hơn. Ghi lại những lần bạn bỏ không mua vì phong bì sắp cạn.
Chưa thêm phong bì mới. Dù tuần đầu suôn sẻ, giữ nguyên số phong bì. Thêm quá nhanh làm việc theo dõi rối và dễ bỏ.
Không mua trước cho tuần sau. Thấy phong bì còn rủng rỉnh vào thứ Bảy, nhiều người tranh thủ mua dồn đồ cho tuần sau. Làm vậy thì số dư cuối tuần không còn cho bạn biết mình thật sự cần bao nhiêu. Tuần đầu cứ để tiền dư nằm yên, xử lý nó theo cách nói ở phần dưới.
Tuần 2: phong bì cạn giữa tuần thì làm gì
Rất có thể sẽ có một phong bì cạn trước Chủ nhật. Đây là lúc phương pháp phong bì làm việc thật sự của nó, và cũng là lúc nhiều người bỏ cuộc. Luật chính: không rút thêm tiền mặt cho phong bì đã cạn trong tuần đó. Nếu phong bì ăn ngoài hết vào thứ Năm, thứ Sáu ăn ở nhà hoặc mang cơm.
Được phép chuyển từ phong bì khác không? Có, nhưng phải ghi lại. Ví dụ phong bì đi chợ còn dư nhiều vì tuần này có bữa ăn ở nhà ông bà, bạn có thể chuyển một phần sang phong bì ăn ngoài, và ghi rõ "chuyển 100 nghìn từ đi chợ sang ăn ngoài". Chuyển có ghi chép thì vẫn là quản lý; chuyển không ghi thì phong bì chỉ còn là hình thức.
Phong bì dự phòng dùng cho khoản thật sự bất ngờ: xe thủng săm, mua thuốc khi bị cảm, một đám cưới đột xuất. Không dùng cho "thèm quá". Nếu phong bì dự phòng hết thường xuyên, có lẽ một nhóm chi nào đó đang đặt quá thấp.
Cuối tuần 2, so số dư các phong bì. Phong bì nào cạn cả hai tuần thì cân nhắc tăng nhẹ; phong bì nào dư nhiều thì giảm bớt. Mục đích là tìm con số sát với cuộc sống thật, không phải con số đẹp trên giấy.
Tuần 3–4: bản ví điện tử và tiền dư cuối tuần
Nếu bạn ít cầm tiền mặt, có thể làm phong bì bằng cách khác. Một số người dùng hai tài khoản: tài khoản chính nhận lương và trả hoá đơn, tài khoản phụ chỉ dùng để tiêu cho các nhóm biến đổi, mỗi tuần chuyển sang đúng số tiền của tuần. Người khác dùng ví điện tử với số dư nạp theo tuần. Kiểm tra tính năng và điều kiện của ngân hàng hay ví bạn đang dùng; bài này không khuyên sản phẩm nào cụ thể.
Bản điện tử có nhược điểm là cảm giác tiền vơi không rõ bằng tiền mặt. Bù lại bằng cách ghi số dư mỗi tối vào nhật ký, hoặc đặt một ghi chú cho từng nhóm trên điện thoại và trừ dần sau mỗi lần trả.
Tiền dư trong phong bì cuối tuần làm gì? Có ba cách. Một là chuyển vào khoản để dành có tên cụ thể, đây là cách tốt nhất để thấy phương pháp tạo ra kết quả. Hai là giữ lại làm đệm cho phong bì đó tuần sau. Ba là dùng một phần cho một việc vui nhỏ đã định trước. Đừng để tiền dư tự trôi vào ví chung; chọn một trong ba cách và ghi lại.
Hết tuần 4, quyết định: giữ nguyên các phong bì, thêm một phong bì cho nhóm khác hay quay lại cách cũ. Nếu bốn tuần cho thấy bạn bớt được và không quá căng, phương pháp này đáng giữ lâu dài.
Nhật ký phong bì, câu tự hỏi và những điều cần cẩn thận
Mỗi tối, nhật ký có một dòng cho mỗi phong bì: số đầu tuần, số còn lại hôm nay, khoản đáng nhớ nhất. Ví dụ: "Ăn ngoài: đầu tuần 360, còn 140, bữa trưa với khách ở công ty." Cuối tuần thêm dòng chuyển qua lại giữa các phong bì nếu có.
Câu tự hỏi cuối tuần: Phong bì nào cạn trước, vào ngày nào, và vì sao? Có lần nào mình chuyển giữa các phong bì mà không ghi không? Có món nào mình bỏ không mua vì phong bì sắp hết, và giờ mình có tiếc không? Tuần sau nên tăng, giảm hay giữ số tiền của từng phong bì?
Giữ nhiều tiền mặt trong nhà có rủi ro mất hoặc thất lạc. Chỉ rút đủ cho một tuần, cất phong bì ở chỗ an toàn, không để lộ ra cho người ngoài thấy. Khi ra đường, chỉ mang phong bì cần dùng.
Nếu thu nhập của bạn không đều theo tuần, có thể đặt phong bì theo nhịp tiền vào, chẳng hạn mỗi lần có thu thì nạp phong bì cho một khoảng thời gian tương ứng. Còn nếu tiền đã không đủ cho những khoản thiết yếu dù chia thế nào, vấn đề không nằm ở phương pháp. Lúc đó hãy nói với người thân, tìm thêm nguồn thu hoặc hỗ trợ phù hợp, và tránh vay nóng để lấp phong bì.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp phong bì là gì?
Đó là cách chia trước số tiền cho từng nhóm chi biến đổi vào những phong bì riêng, và chỉ tiêu nhóm đó bằng tiền trong phong bì của nó. Hết tiền trong phong bì thì nhóm đó dừng chi cho đến tuần sau, trừ khi chuyển từ phong bì khác có ghi chép.
Có cần chuyển hết sang dùng tiền mặt không?
Không. Các khoản cố định như tiền nhà, điện nước, học phí vẫn chuyển khoản như cũ. Phong bì chỉ dành cho vài nhóm chi lặt vặt hay vượt. Người ít dùng tiền mặt có thể làm bản điện tử với tài khoản phụ hoặc ví nạp theo tuần.
Nên bắt đầu với bao nhiêu phong bì?
Hai đến ba phong bì cho những nhóm hay vượt nhất, thường là đi chợ, ăn ngoài và chi cá nhân, cộng một phong bì nhỏ dự phòng. Thêm quá nhiều ngay từ đầu làm việc theo dõi rối và dễ bỏ cuộc.
Phong bì hết tiền giữa tuần thì có rút thêm không?
Không rút thêm. Có thể chuyển từ phong bì khác còn dư nhưng phải ghi lại, hoặc dùng phong bì dự phòng nếu là khoản thật sự bất ngờ. Nếu một phong bì cạn nhiều tuần liền, hãy tăng nhẹ số tiền cho nó vào tuần sau.
Tiền dư trong phong bì nên làm gì?
Cách giữ được kết quả là chuyển vào một khoản để dành có tên cụ thể. Cũng có thể giữ làm đệm cho tuần sau hoặc dùng một phần cho việc vui đã định trước. Điều cần tránh là để tiền dư tự trôi vào ví chung.
Giữ tiền mặt trong nhà có an toàn không?
Có rủi ro mất hoặc thất lạc, nên chỉ rút đủ cho một tuần, cất ở chỗ an toàn và không để lộ cho người ngoài. Khi ra đường, chỉ mang phong bì cần dùng. Nếu ngại giữ tiền mặt, hãy làm bản điện tử.