Kế hoạch giảm rượu bia trong tám tuần chia việc thành từng nấc nhỏ: mỗi tuần chỉ thêm một thay đổi, giữ được rồi mới sang nấc tiếp theo. Cách làm này hợp với người uống ở mức vừa đến khá — vài buổi mỗi tuần, có những buổi quá tay — muốn uống ít đi mà không nhất thiết bỏ hẳn, hoặc muốn giảm trước rồi mới tính chuyện ngưng.
Kế hoạch dùng con số gốc từ hai tuần ghi nhật ký. Nếu chưa ghi, hãy làm bước đó trước. Người đã uống nhiều mỗi ngày trong nhiều năm thì không dùng lộ trình tự làm này: cần gặp bác sĩ trước, vì giảm hay ngưng ở mức uống đó phải có người theo dõi. Mục cuối bài nói rõ hơn.
Vì sao giảm từng nấc giữ được lâu hơn cắt một lần
Thói quen uống không đứng một mình. Nó dính với giờ tan làm, với nhóm bạn, với món mồi, với cách bạn xả căng thẳng. Cắt hết cùng lúc nghĩa là tháo cùng lúc tất cả những mối dính đó, và chỉ cần một mối bung ra là cả kế hoạch đổ. Giảm từng nấc thì mỗi tuần bạn chỉ phải tập một kỹ năng mới: tuần này tập ngồi qua một tối thứ Ba không có lon bia, tuần sau tập dừng ở ly thứ ba khi đang vui.
Lộ trình tám tuần không phải con số thần kỳ. Nó đủ dài để mỗi thay đổi lặp lại vài lần và bắt đầu thành nếp, đủ ngắn để bạn nhìn thấy đích. Có người đi nhanh hơn, có người cần dừng ở một nấc thêm một tuần. Kế hoạch là khung, không phải hợp đồng.
Điều kiện duy nhất để lộ trình chạy được là bạn biết điểm xuất phát. Viết lên đầu trang nhật ký mới ba con số từ hai tuần ghi chép: trung bình mỗi tuần bao nhiêu đơn vị cồn, bao nhiêu tối có uống, và buổi nhiều nhất là bao nhiêu. Ví dụ giả định: mười bốn đơn vị, năm tối, buổi nhiều nhất bảy đơn vị. Đến tuần thứ tám, bạn sẽ quay lại so với ba số này.
Lộ trình tám tuần: mỗi tuần một nấc
Bảng dưới là một lộ trình mẫu cho người xuất phát từ khoảng năm tối uống mỗi tuần. Nếu bạn uống ít tối hơn, bỏ bớt các nấc thêm ngày nghỉ và tập trung vào nấc đặt trần mỗi buổi.
| Tuần | Nấc thay đổi | Việc cụ thể | Câu tự hỏi cuối tuần |
|---|---|---|---|
| 1 | Thêm một tối không uống | Chọn trước một tối cố định, thường là tối dễ nhất | Tối đó mình đã làm gì thay vào? |
| 2 | Không trữ sẵn ở nhà | Không mua bia, rượu để trong tủ lạnh hay tủ bếp | Có tối nào mình đi mua riêng không, vì sao? |
| 3 | Đặt trần mỗi buổi | Quyết định số ly trước khi ngồi xuống, nói ra với một người | Mấy buổi giữ đúng trần, buổi nào vượt? |
| 4 | Thêm tối không uống thứ hai | Hai tối không liền nhau, ghi trước vào lịch | Tuần này tổng giảm bao nhiêu so với gốc? |
| 5 | Xen nước giữa các ly | Mỗi ly có cồn kèm một cốc nước lọc hoặc trà đá | Uống chậm lại có làm mình uống ít đi không? |
| 6 | Dời giờ ly đầu tiên | Không uống trước một giờ nhất định, ví dụ sau bữa tối | Khoảng thời gian chờ đó mình thấy thế nào? |
| 7 | Xử lý buổi khó nhất | Chuẩn bị riêng cho buổi uống nhiều nhất trong nhật ký | Buổi khó đã diễn ra thế nào, lần sau đổi gì? |
| 8 | Giữ và đánh giá | Không thêm nấc mới, chỉ giữ các nấc đã có | So ba con số gốc với tuần này, mình muốn đi tiếp đến đâu? |
Mỗi nấc chồng lên nấc trước, không thay thế. Sang tuần thứ năm, bạn vẫn giữ hai tối nghỉ, vẫn không trữ ở nhà, vẫn đặt trần mỗi buổi, và thêm việc xen nước. Nếu một nấc chưa giữ được, ở lại tuần đó thêm một lượt thay vì cố sang nấc mới.
Chuẩn bị trong ba ngày trước tuần thứ nhất
Kế hoạch giảm thường đổ ở tuần đầu vì bắt đầu vội. Dành ba ngày chuẩn bị, vẫn uống như bình thường, nhưng làm xong các việc sau:
- Viết ba con số gốc lên trang đầu nhật ký và một câu ngắn về lý do bạn muốn giảm, bằng lời của chính mình, ví dụ "để sáng thứ Bảy còn sức đưa con đi bơi".
- Mở lịch tám tuần tới, đánh dấu trước những dịp chắc chắn có rượu bia: đám cưới, giỗ, liên hoan quý, chuyến công tác. Những tuần có dịp lớn nên rơi vào nấc nhẹ, đừng trùng với nấc khó.
- Chọn một người biết chuyện: vợ, chồng, anh em hay một người bạn không hay nhậu. Không cần họ giám sát, chỉ cần họ biết bạn đang làm gì và hỏi thăm mỗi cuối tuần.
- Chuẩn bị đồ uống thay thế để sẵn trong nhà: trà, nước chanh, nước khoáng có ga, sữa đậu nành — thứ gì bạn thật sự thích uống vào buổi tối.
- Nghĩ trước câu trả lời ngắn khi bị hỏi "sao nay uống ít thế": một câu thật, không cần giải thích dài, ví dụ "dạo này đang giữ sức khoẻ" hay "mai phải dậy sớm".
- Đặt giờ cố định mỗi Chủ nhật để đọc lại nhật ký tuần và trả lời câu tự hỏi trong bảng lộ trình.
Ba ngày chuẩn bị nghe có vẻ chậm, nhưng chúng biến những tình huống bất ngờ thành tình huống đã tính trước. Phần lớn tuần trượt trong kế hoạch giảm đến từ một dịp mà người làm biết trước nhưng không chuẩn bị gì.
Bốn tuần đầu: tạo khoảng trống trong tuần
Tuần 1 — chọn tối dễ nhất làm tối nghỉ. Đừng chọn tối thứ Sáu nếu đó là tối liên hoan quen thuộc. Nhìn nhật ký, chọn tối bạn vốn uống ít, thường là đầu tuần. Lên trước một việc cụ thể cho tối đó: đi bộ, nấu một món mới, đưa con đi chơi. Một tối trống không có kế hoạch rất dễ bị lấp lại bằng lon bia.
Tuần 2 — dọn tủ lạnh. Nhiều người uống ở nhà chỉ vì bia nằm sẵn đó. Phải ra ngoài mua mới có tạo ra một quãng dừng nhỏ, đủ để tự hỏi "mình có thật muốn không". Nếu nhà có khách hay để lại chai, hãy cất vào chỗ khó lấy hoặc gửi lại, ít nhất trong tám tuần này.
Tuần 3 — nói trần ra miệng. Quyết định số ly trong đầu thường bị xoá lúc ly thứ ba. Nói ra với một người cùng bàn — "hôm nay mình uống ba lon thôi" — hiệu quả hơn hẳn vì có người chứng kiến. Ghi vào nhật ký trần đặt ra và số thật đã uống, cạnh nhau.
Tuần 4 — tối nghỉ thứ hai, cách xa tối thứ nhất. Hai tối nghỉ liền nhau dễ bị bù bằng hai tối uống dồn. Đặt cách nhau, ví dụ thứ Hai và thứ Năm. Cuối tuần thứ tư, cộng tổng và so với con số gốc. Đây thường là lúc bạn bắt đầu thấy khác: ngủ sâu hơn, sáng dậy nhẹ đầu hơn, ví đỡ hao hơn. Ghi những điều đó lại.
Bốn tuần sau: đổi cách uống trong từng buổi
Tuần 5 — xen nước để chậm lại. Uống nhanh là cách nhanh nhất để vượt trần. Một cốc nước lọc hay trà đá giữa mỗi ly làm buổi uống kéo dài hơn với cùng số ly, đỡ khát, và cho bạn thời gian nhận ra mình đã đủ. Ở bàn nhậu, giữ cốc nước ngay cạnh cốc bia để không phải gọi riêng.
Tuần 6 — dời giờ ly đầu tiên. Nhật ký thường cho thấy buổi uống bắt đầu sớm hơn mình nghĩ, từ lúc vừa về đến nhà hay vừa ngồi vào quán khi chưa có món. Đặt luật "không trước bữa tối" hoặc "không trước tám giờ" cắt bớt được một hai ly mỗi buổi mà không phải từ chối ai.
Tuần 7 — một buổi khó, một kế hoạch riêng. Lật nhật ký tìm buổi uống nhiều nhất và lặp lại nhiều nhất — có thể là bữa nhậu cuối tuần với nhóm bạn cũ, có thể là tiếp khách. Chuẩn bị trước: đến muộn hơn, đi xe ôm để có lý do về sớm, ăn no trước khi đến, nói trước với một người bạn tin cậy rằng bạn đang giảm. Không cần từ chối hoàn toàn; chỉ cần buổi đó ít hơn lần trước.
Tuần 8 — không thêm gì, chỉ giữ. Tuần cuối là tuần kiểm tra xem các nấc đã thành nếp chưa. Nếu không thêm việc mới mà tổng vẫn giữ thấp, bạn đã có một thói quen mới. Nếu tổng nhích lên, xem nấc nào bị rơi ra và quay lại tập nấc đó.
Tuần lỡ uống nhiều: xử lý thế nào để không bỏ cả kế hoạch
Gần như ai đi qua tám tuần cũng có ít nhất một tuần trượt: một đám cưới bất ngờ, một ngày làm việc tồi tệ, một cuộc gặp bạn cũ kéo dài đến khuya. Cái nguy hiểm không phải tuần trượt đó mà là ý nghĩ "hỏng rồi, làm lại từ đầu sau". Câu đó đã làm đổ nhiều kế hoạch hơn bất cứ bữa nhậu nào.
Khi trượt, việc đầu tiên là ghi đầy đủ vào nhật ký như mọi ngày, kể cả số ly thật. Việc thứ hai là trả lời ba câu ngắn: chuyện gì xảy ra ngay trước ly đầu tiên; nấc nào trong kế hoạch đã không dùng tới; lần sau gặp đúng hoàn cảnh đó, mình làm khác đi một điều gì. Việc thứ ba là quay về đúng lịch ngay hôm sau, không bù bằng cách nhịn cực đoan, không phạt mình bằng một tuần cấm tuyệt.
Nếu một tuần trượt trở thành hai, ba tuần liền, đó là tín hiệu kế hoạch đang quá nặng so với hoàn cảnh hiện tại. Lùi về nấc trước đó và ở lại lâu hơn. Nếu bạn lùi mãi mà vẫn không giữ được nấc nào dù rất muốn, đó là lúc nên nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia, không phải lúc cố thêm một mình.
Khi nào không nên tự giảm theo lộ trình này
Lộ trình tự làm chỉ phù hợp với người khoẻ, uống ở mức chưa gây phụ thuộc về cơ thể. Hãy gặp bác sĩ trước khi giảm nếu bạn uống gần như mỗi ngày trong nhiều năm; nếu đã từng thấy run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, bồn chồn, mất ngủ khi một ngày không uống; nếu cần uống buổi sáng mới làm việc được. Ở mức này, giảm nhanh hay ngừng đột ngột có thể gây hội chứng cai nguy hiểm, và việc giảm cần được bác sĩ lên kế hoạch, theo dõi.
Bạn cũng nên hỏi bác sĩ trước nếu đang điều trị bệnh gan, tim mạch, đái tháo đường, động kinh, đang dùng thuốc thường xuyên, hoặc đang mang thai. Với người mang thai, lời khuyên phổ biến của các tổ chức y tế là không uống rượu bia, nên không áp dụng kiểu giảm dần.
Ngoài cơ thể, cũng cần để ý tinh thần. Nếu trong lúc giảm bạn thấy buồn bã kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, lo âu nhiều, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc người thân ngay. Rượu bia đôi khi đang che một nỗi buồn chưa được chăm sóc, và gỡ nó ra cần có người đi cùng.
Câu hỏi thường gặp
Giảm rượu bia từ từ có hiệu quả bằng bỏ hẳn không?
Tuỳ mục tiêu và tình trạng sức khoẻ. Với người uống mức vừa, giảm từ từ thường dễ giữ hơn và vẫn mang lại lợi ích rõ về giấc ngủ, cân nặng, chi tiêu. Nhưng nếu bác sĩ khuyên bỏ hẳn vì một bệnh cụ thể, hoặc bạn thấy mình không giữ được giới hạn nào, thì mục tiêu nên là ngưng, với sự hướng dẫn của bác sĩ.
Một tuần nên có mấy ngày không uống?
Không có một con số đúng cho mọi người. Kế hoạch này bắt đầu bằng một tối nghỉ rồi lên hai, vì đó là mức nhiều người làm được ngay. Nếu sau tám tuần bạn thấy thoải mái, hãy thêm tiếp. Nếu có bệnh lý, hỏi bác sĩ mức phù hợp với bạn.
Đặt trần mỗi buổi mà bạn bè cứ rót thêm thì làm sao?
Giữ ly luôn còn một ít để người khác khó rót đầy, xen cốc nước để tay luôn bận, và nói trước con số của mình ngay từ đầu buổi. Nếu có một người bạn hiểu chuyện, nhờ họ nhắc nhẹ. Khi đã đến trần, chuyển hẳn sang nước hoặc trà, không "thêm một ly cuối".
Có nên thưởng cho mình sau mỗi tuần giữ được kế hoạch không?
Có, và nên chọn phần thưởng không liên quan đến rượu bia: một bữa ăn ngon với gia đình, một món đồ nhỏ mua bằng số tiền tiết kiệm được, một buổi đi chơi xa. Ghi số tiền không chi cho rượu bia vào nhật ký mỗi tuần giúp bạn thấy rõ phần thưởng đến từ đâu.
Tám tuần xong rồi thì làm gì tiếp?
Ngồi so ba con số gốc với tuần thứ tám rồi chọn: giữ mức hiện tại, giảm tiếp bằng vài nấc nữa, hay thử một tháng không uống. Dù chọn gì, nên tiếp tục ghi nhật ký ít nhất một tháng nữa, vì đây là giai đoạn thói quen cũ dễ quay lại nhất.
Bia không cồn có dùng thay được trong kế hoạch giảm không?
Với nhiều người, bia không cồn giúp giữ thói quen cầm ly trong buổi gặp mặt mà không thêm cồn. Tuy nhiên một số loại vẫn còn chút cồn, nên người được bác sĩ dặn kiêng tuyệt đối hoặc người đã từng phụ thuộc rượu nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.