Từ tháng Mười Một đến hết Tết, nhiều người có số buổi uống gấp đôi gấp ba ngày thường: cưới hỏi, liên hoan cuối năm, tất niên công ty, tất niên nhà, rồi chúc Tết từ mùng Một đến hết rằm. Kế hoạch bớt rượu bia nào chưa tính đến mùa này thì gần như chắc chắn vỡ ở tuần thứ hai. Cách giữ không phải là từ chối tất cả, mà là nhìn trước cả mùa và quyết định trước cho từng dịp.
Bài này đưa ra kế hoạch sáu tuần chia theo ba chặng của mùa tiệc, kèm bảng xếp loại dịp, mẫu nhật ký và câu tự hỏi mỗi cuối tuần. Kế hoạch dành cho người uống theo dịp và muốn đi qua mùa tiệc mà không say liên miên. Người đã uống nhiều mỗi ngày trong thời gian dài cần gặp bác sĩ trước khi thay đổi lớn, kể cả khi định "nghỉ hẳn sau Tết".
Vì sao mùa tiệc làm vỡ mọi kế hoạch bớt rượu
Ngày thường, bạn có thể giữ được nhờ nhịp đều: biết tối nào hay có nhậu, biết nhóm nào hay mời. Mùa tiệc phá nhịp đó theo ba cách. Thứ nhất là mật độ: có tuần ba đám cưới, hai liên hoan, không còn tối trống để cơ thể nghỉ. Thứ hai là áp lực xã giao cao hơn hẳn: đám cưới của họ hàng, tất niên của sếp, chén rượu đầu năm ở nhà ông bà là những nơi từ chối khó hơn quán nhậu với bạn bè nhiều. Thứ ba là cảm giác "cả năm mới có một lần", khiến ai cũng dễ dãi với chính mình.
Cộng ba thứ đó lại, chuyện thường thấy là một người ngày thường uống vừa phải lại bước sang tháng Giêng với những buổi sáng nặng đầu liên tiếp, vài cân thừa, ví mỏng hẳn và đôi khi một lần suýt va chạm trên đường về. Không ai chủ định như vậy; nó đến từ việc quyết định ngay tại bàn tiệc, khi người khác đang nâng ly.
Kế hoạch sáu tuần dưới đây chuyển việc quyết định ra khỏi bàn tiệc. Bạn quyết định từ trước, lúc tỉnh táo, ở nhà, với lịch trong tay. Tại bàn tiệc, bạn chỉ còn việc làm theo điều đã quyết.
Bước đầu: trải lịch sáu tuần và xếp loại từng dịp
Ngồi với lịch điện thoại hoặc lịch giấy, liệt kê mọi dịp từ nay đến rằm tháng Giêng: thiệp cưới đã nhận, liên hoan đã hẹn, tất niên, các nhà phải đi chúc Tết. Rồi xếp mỗi dịp vào một trong ba loại:
| Loại | Ví dụ | Quyết định trước | Cách về nhà |
|---|---|---|---|
| A — dịp quan trọng, khó từ chối | Cưới anh em ruột, tất niên với sếp, mùng Một nhà ông bà | Uống có trần, nói trước con số với một người | Đi xe ôm, taxi hoặc nhờ người không uống chở |
| B — dịp nên đi, có thể uống ít | Cưới đồng nghiệp, liên hoan phòng, tất niên nhóm bạn | Một hai ly đầu buổi rồi chuyển sang nước | Đi xe công cộng hoặc gọi xe từ trước |
| C — dịp có thể không uống | Cưới người quen xa, đi chúc Tết hàng xóm, buổi gặp ban ngày | Không uống, cầm trà hay nước ngọt từ đầu | Tự đi như bình thường |
| Bỏ bớt | Tăng hai, tăng ba sau tiệc, nhậu "tiếp" sau đám cưới | Không đi, về thẳng nhà | — |
Phần lớn người làm bảng này lần đầu ngạc nhiên vì số dịp loại C và loại "bỏ bớt" nhiều hơn họ tưởng. Chỉ riêng việc bỏ được các buổi tăng hai sau đám cưới đã cắt được một phần lớn lượng uống của mùa tiệc.
Thêm một luật xuyên suốt sáu tuần: không uống hai tối liền. Nếu tối thứ Sáu là loại A, tối thứ Bảy dù có tiệc gì cũng xếp thành loại C.
Tuần 1–2: mùa cưới và liên hoan đầu mùa
Ăn trước khi đến. Tiệc cưới ở nhà hàng thường bắt đầu muộn hơn giờ ghi trên thiệp, và những ly đầu tiên hay được uống lúc bụng còn đói. Ăn nhẹ ở nhà trước khi đi giúp cồn ngấm chậm hơn và bạn không uống để chờ món.
Ngồi đúng bàn. Đến sớm một chút để chọn bàn có người lớn tuổi, phụ nữ, trẻ em hoặc đồng nghiệp ít uống. Ngồi vào bàn toàn thanh niên nhà trai là tự đặt mình vào chỗ khó giữ trần nhất.
Cầm cốc của mình từ đầu. Ngay khi ngồi xuống, rót cho mình một cốc trà đá hoặc nước ngọt. Khi bàn nâng ly, nâng cốc đó. Trong một bàn mười người ồn ào, ít ai để ý trong cốc bạn là gì.
Ra về theo giờ đã định. Quyết định giờ về trước khi đi, ví dụ sau khi cô dâu chú rể đi chào bàn. Đến giờ, chào chủ nhà và về, không chờ "hết két này". Ghi giờ về thật vào nhật ký để xem mình giữ được bao nhiêu lần.
Sáng hôm sau, không bù. Nếu tối qua lỡ quá tay, hôm nay chỉ cần trở lại kế hoạch: ăn sáng, uống nước, làm việc như thường. Đừng "giã rượu bằng rượu", đó là lời khuyên dân gian không có lợi cho ai.
Tuần 3–4: tất niên công ty và tất niên trong nhà
Tất niên công ty là dịp nhiều người lo nhất vì có sếp, có khách, có không khí thưởng cuối năm. Một cách làm ít bị chú ý mà hiệu quả là nhận một vai cụ thể trong buổi tiệc: lo âm nhạc, phụ trách bốc thăm trúng thưởng, chụp ảnh, hoặc làm người lái xe đưa đồng nghiệp về. Người đang có việc trong tay rất ít bị mời uống, và việc đó còn để lại ấn tượng tốt với tập thể.
Nếu không nhận được vai, hãy chọn trước một khoảnh khắc để uống: ly chúc mừng chung của cả công ty, một ly với sếp trực tiếp. Hai lần đó là đủ để không ai thấy bạn tách khỏi tập thể. Phần còn lại của buổi chuyển sang nước. Câu nói ngắn chuẩn bị sẵn — "em đang giữ sức khoẻ, ly chúc mừng thì em uống" — dùng được cho hầu hết tình huống.
Tất niên trong nhà, ở quê hay nhà nội ngoại, khó theo kiểu khác: người mời là bố, chú, anh rể, và từ chối giống như làm mất lòng. Ở đây nên nói chuyện trước với một người lớn trong nhà mà bạn thân nhất, kể rằng bạn đang bớt rượu. Khi có người ủng hộ ngồi cùng mâm, mọi chuyện nhẹ đi nhiều. Chén đầu tiên mời ông bà, bố mẹ có thể nhấp môi; không ai bắt phải cạn.
Tuần 5–6: những ngày Tết và đi chúc Tết
Từ ngày Hai Mươi Ba tháng Chạp đến hết mùng Mười là khoảng thời gian có thể uống liền mấy chục chén mỗi ngày nếu nhà nào cũng mời một chén. Trước Tết, quyết định rõ: trong những ngày đi chúc Tết, chỉ uống ở mấy nhà nào (ví dụ nhà ông bà, nhà bố mẹ vợ) và mỗi nhà uống bao nhiêu. Những nhà còn lại, chúc Tết bằng lời, nhận chén trà, ăn miếng mứt, cảm ơn và đi tiếp.
Đi chúc Tết bằng xe máy là chỗ nguy hiểm nhất của cả mùa tiệc. Luật hiện hành cấm người điều khiển phương tiện giao thông có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở, nên một chén cũng đã là vi phạm, chưa kể nguy cơ tai nạn. Nếu biết mình sẽ uống ở nhà nào, sắp xếp người chở hoặc đi xe công cộng ngay từ đầu ngày. Nếu bạn là người lái chính của gia đình trong mấy ngày Tết, quyết định đơn giản nhất là không uống cả Tết.
Những ngày Tết cũng là lúc nhịp sinh hoạt đảo lộn: ngủ muộn, ăn nhiều đồ mặn, ít vận động. Giữ ít nhất một thói quen cố định — đi bộ buổi sáng, giờ ngủ, một bữa ăn nhẹ ở nhà — để còn một chỗ bám khi mọi thứ khác bị cuốn theo không khí lễ.
Mẫu nhật ký mùa tiệc và câu tự hỏi cuối tuần
Nhật ký mùa tiệc chỉ cần năm thông tin cho mỗi dịp, ghi ngay khi về đến nhà hoặc sáng hôm sau: tên dịp và loại A, B hay C; số ly định trước và số ly thật; giờ định về và giờ về thật; về bằng gì; sáng hôm sau thấy thế nào. Mỗi Chủ nhật, đọc lại tuần vừa qua và trả lời các câu sau:
- Bao nhiêu dịp mình giữ đúng quyết định trước, bao nhiêu dịp vượt, và vượt ở loại nào?
- Luật không uống hai tối liền đã giữ được mấy lần trong tuần?
- Có lần nào về nhà bằng xe máy sau khi đã uống không? Lần sau sắp xếp thế nào để không lặp lại?
- Câu từ chối nào dùng hiệu quả nhất, câu nào không ăn thua?
- Tuần tới có dịp nào cần đổi loại, ví dụ từ B xuống C, vì sức khoẻ hay công việc?
- Mình đã bỏ được buổi tăng hai, tăng ba nào chưa, và cảm giác sáng hôm sau ra sao?
Hết sáu tuần, cộng số ly của cả mùa và so với mùa năm trước nếu bạn còn nhớ. Kể cả khi chưa giữ được như ý, bảng này cho bạn một bản đồ để chuẩn bị tốt hơn cho mùa sau.
Khi mùa tiệc cho thấy bạn cần người giúp
Mùa tiệc là phép thử tốt. Nếu qua sáu tuần bạn thấy mình hầu như không giữ được quyết định nào, thường xuyên uống nhiều hơn định rất xa, hoặc đã có lúc không nhớ được mình về nhà bằng cách nào, đó là dấu hiệu nên nói chuyện với bác sĩ. Bác sĩ không phán xét; họ giúp bạn hiểu mức uống hiện tại đang ảnh hưởng đến sức khoẻ thế nào và nên làm gì tiếp.
Có một tình huống cần cẩn thận đặc biệt. Sau một mùa uống dày đặc, nhiều người quyết định "ra Giêng bỏ hẳn". Nếu trong mùa vừa qua bạn đã uống nhiều gần như mỗi ngày, ngưng đột ngột có thể gây hội chứng cai với run, vã mồ hôi, mất ngủ, có khi nặng hơn. Hãy gặp bác sĩ trước khi dừng hẳn để được hướng dẫn an toàn.
Những trường hợp phải gọi cấp cứu 115 ngay: người uống nhiều mà nôn liên tục, lơ mơ, gọi không tỉnh, thở chậm hoặc ngắt quãng, co giật. Không để họ nằm ngửa một mình, nghiêng người họ sang một bên và ở cạnh cho đến khi có nhân viên y tế. Cũng đừng ép uống thêm hay đổ nước chanh, nước gừng cho "giải rượu" khi họ không tỉnh hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Đi đám cưới mà không uống có bị coi là thiếu lịch sự không?
Ở phần lớn đám cưới hiện nay thì không, nhất là khi bạn vẫn nâng ly chúc mừng bằng đồ uống khác, chúc cô dâu chú rể và ở lại đến phần chính. Lịch sự nằm ở thái độ với chủ nhà, không nằm ở số ly. Nếu là đám cưới họ hàng thân, có thể nhấp môi một chén đầu rồi chuyển sang nước.
Tất niên có sếp mời rượu, từ chối thế nào cho khéo?
Nhận ly sếp mời, cảm ơn và nhấp một ngụm hoặc uống một ly chúc mừng. Sau đó nói ngắn rằng bạn đang giữ sức khoẻ, ly chúc mừng thì uống, còn lại xin phép uống nước. Đa số người quản lý tôn trọng điều này. Nếu bạn nhận vai lo việc trong buổi tiệc, chuyện bị mời càng ít.
Có nên uống bù vào những ngày không có tiệc không?
Không nên. Luật không uống hai tối liền tồn tại để những ngày không có tiệc thành ngày nghỉ cho cơ thể. Nếu mùa này đã có nhiều dịp loại A, các tối còn lại càng nên trống để giữ tổng lượng uống ở mức bạn chấp nhận được.
Ăn gì trước khi đi tiệc để đỡ say?
Một bữa nhẹ có tinh bột và chất đạm như bát cơm nhỏ, bánh mì trứng, bát phở trước khi đi giúp cồn hấp thu chậm hơn so với uống lúc bụng đói. Nhưng ăn no không làm bạn uống được nhiều hơn một cách an toàn, và không làm giảm nồng độ cồn khi lái xe.
Đi chúc Tết chỉ uống một chén thì lái xe về được không?
Theo quy định hiện hành, người điều khiển phương tiện không được có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở, nên một chén cũng là vi phạm. Chưa kể một chén ở mỗi nhà cộng lại rất nhanh. Cách an toàn là đã định uống thì sắp xếp người chở hoặc đi xe công cộng từ đầu.
Mùa tiệc qua rồi, quay lại kế hoạch thường ngày thế nào?
Dành tuần đầu sau rằm tháng Giêng làm tuần ghi nhật ký lại từ đầu, không đặt mục tiêu gì. Xem mức uống đã quay về như trước mùa tiệc chưa. Nếu chưa, chọn một kế hoạch giảm theo tuần hoặc một tháng không rượu bia để kéo nhịp về.