NhatDinh.comNhất Định
Bắt đầu vận động đều đặn

Chạy 5 km đầu tiên: kế hoạch 9 tuần cho người chưa từng chạy, có nhật ký từng buổi

Từ chạy một phút xen đi bộ đến chạy liên tục 5 km trong 9 tuần, ba buổi mỗi tuần; mẫu nhật ký từng buổi, cách xử lý tuần hụt sức và lúc cần đi khám.

Young Vietnamese man in running shoes jogging slowly on a red dirt school track in Gia Lai at dusk, pine trees behind, slight motion blur, face out of focus

Người chưa từng chạy có thể đi tới chạy liên tục năm cây số trong khoảng chín tuần nếu tập ba buổi mỗi tuần và tăng rất chậm: bắt đầu bằng những quãng chạy một phút xen đi bộ, mỗi tuần kéo dài quãng chạy thêm một chút, đến cuối kế hoạch thì chạy liền khoảng ba mươi đến bốn mươi phút ở nhịp nói chuyện được. Bài này đưa ra lịch từng tuần, mẫu nhật ký mỗi buổi và cách xử lý khi một tuần không theo kịp.

Năm cây số là mốc được chọn vì nó đủ xa để thấy mình đã khác, nhưng đủ gần để người bình thường làm được trong vài tháng. Mục tiêu là chạy hết quãng đường, không phải chạy nhanh. Rất nhiều người hoàn thành năm cây số đầu tiên với nhịp chậm hơn người khác đi bộ nhanh một chút, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Nếu bạn chưa từng vận động đều, nên đi bộ nhanh vài tuần trước khi bắt đầu lịch này. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, bệnh khớp, thừa cân nhiều hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước.

Trước tuần 1: ba điều cần sẵn sàng

Điều thứ nhất là nền đi bộ. Nếu bạn đã đi bộ nhanh được khoảng hai mươi đến ba mươi phút mà không mệt kéo dài sang hôm sau, bạn có thể vào tuần một. Nếu chưa, dành ba bốn tuần đi bộ trước; tim phổi lên sức nhanh hơn gân và khớp, nên người bỏ qua nền đi bộ hay đau ống quyển, đau gối ngay tuần thứ hai.

Điều thứ hai là giày và đường chạy. Bạn cần một đôi giày chạy vừa chân, mũi giày còn chừa khoảng một đốt ngón tay, đế không quá cứng. Không cần loại đắt; thử giày vào cuối ngày khi chân hơi nở và chạy thử vài bước trong cửa hàng. Đường chạy nên bằng phẳng, ít xe: sân vận động của phường, đường quanh hồ, công viên, hoặc một đoạn đê vắng.

Điều thứ ba là lịch. Ba buổi mỗi tuần, không chạy hai ngày liền, ví dụ thứ Hai, thứ Tư, thứ Bảy. Ngày nghỉ ở giữa là một phần của kế hoạch, giúp cơ thể hồi lại. Ghi ba buổi vào lịch như một cuộc hẹn, và chọn sẵn buổi dự phòng nếu một buổi bị lỡ.

Mỗi buổi đều bắt đầu bằng năm phút đi bộ nhanh để khởi động và kết thúc bằng năm phút đi chậm. Hai đoạn này không tính vào phần chạy nhưng không nên bỏ.

Lịch chín tuần, ba buổi mỗi tuần

Bảng dưới là phần chính của mỗi buổi, sau năm phút khởi động. Thời gian ghi theo phút; quãng đường chỉ là ước lượng vì mỗi người có tốc độ khác nhau.

TuầnPhần chính mỗi buổiTổng phút chạyDấu hiệu sang tuần sau
Tuần 1Chạy 1 phút, đi 2 phút, lặp 8 lần8Chạy một phút mà không phải dừng giữa chừng
Tuần 2Chạy 2 phút, đi 2 phút, lặp 6 lần12Hai phút chạy vẫn nói được vài câu
Tuần 3Chạy 3 phút, đi 2 phút, lặp 5 lần15Không đau ống quyển, gối kéo sang hôm sau
Tuần 4Chạy 5 phút, đi 2 phút, lặp 4 lần20Phần đi bộ đủ để thở lại bình thường
Tuần 5Chạy 8 phút, đi 2 phút, lặp 3 lần24Buổi cuối tuần chạy xong còn sức đi chậm thoải mái
Tuần 6Chạy 10 phút, đi 2 phút, lặp 3 lần30Không phải đi bộ thêm ngoài kế hoạch
Tuần 7Chạy 15 phút, đi 2 phút, chạy 10 phút25Chạy được mười lăm phút liền
Tuần 8Chạy 20 phút, đi 2 phút, chạy 10 phút; buổi cuối chạy 25 phút liền25–30Hai mươi lăm phút liền ở nhịp nói chuyện được
Tuần 9Chạy 30 phút liền; buổi cuối chạy hết 5 km dù mất bao lâu30–40Hoàn thành 5 km

Bảng không yêu cầu bạn tăng tốc độ ở tuần nào cả. Chỉ có thời gian chạy tăng lên. Nếu bạn thấy một tuần quá sức, lặp lại tuần đó; chín tuần biến thành mười một tuần cũng không sao, còn chấn thương thì có thể làm bạn mất cả tháng.

Chạy chậm đến mức nào là đúng

Nhịp nói chuyện được. Ở phần lớn các buổi, bạn nên chạy ở nhịp đủ chậm để vẫn nói được vài câu ngắn. Người mới hay mắc lỗi chạy quá nhanh ở phút đầu, rồi hụt hơi phải dừng trước khi hết quãng. Nếu thở dốc, chậm lại, thậm chí chậm đến mức gần như đi bộ cũng được.

Bước ngắn, chân tiếp đất dưới thân. Bước dài với chân duỗi xa phía trước làm gót dậm mạnh xuống đất, gối chịu lực nhiều hơn. Bước ngắn, nhanh, tiếp đất gần phía dưới cơ thể thường nhẹ nhàng hơn. Không cần cố chạy bằng mũi chân hay bằng gót; để cơ thể tự tìm cách tiếp đất thoải mái.

Tay và vai thả lỏng. Tay gập khoảng vuông góc, đánh nhẹ trước sau, không bắt chéo trước ngực. Vai thả, không nhún lên tai. Khi mỏi, người mới hay gồng vai và nắm chặt tay; thỉnh thoảng lắc tay một cái để nhả ra.

Thở theo cách thấy dễ. Không có kiểu thở bắt buộc cho người mới. Thở bằng cả mũi và miệng khi cần là bình thường. Nếu thấy đau sóc ở hông, chậm lại, thở ra dài hơn, đi bộ một quãng; cơn sóc thường dịu đi sau vài phút.

So với chính mình, không so với người khác. Trên đường chạy sẽ có người vượt bạn. Họ có thể đã chạy nhiều năm. Thước đo duy nhất của kế hoạch này là bạn chạy được lâu hơn tuần trước.

Mẫu nhật ký từng buổi chạy

Mỗi buổi ghi một dòng ngay khi về, chưa tới một phút. Sau ba tuần, nhật ký sẽ cho bạn thấy rõ mình hợp giờ nào, hay đau ở đâu và tiến bộ tới đâu. Ví dụ giả định ba buổi của tuần bốn:

BuổiPhần chạy đã làmMức mệt 1–5Chỗ đau, mỏiNgủ đêm trướcGhi chú
Thứ Hai4 lần × 5 phút3Mỏi bắp chân tráiĐủ giấcChạy sáng sớm, mát
Thứ Tư3 lần × 5 phút, bỏ lần cuối4KhôngNgủ muộnHôm trước thức khuya, hụt sức
Thứ Bảy4 lần × 5 phút3KhôngĐủ giấcChạy cùng em trai, thấy nhẹ hơn

Cuối tuần, trả lời năm câu tự hỏi. Một: mình có đủ ba buổi không, buổi nào bị lỡ và vì sao. Hai: phần chạy nào thấy dễ, phần nào thấy quá sức. Ba: có đau chỗ nào kéo sang hôm sau không. Bốn: giấc ngủ, ăn uống trước buổi chạy ảnh hưởng ra sao. Năm: tuần tới lặp lại hay tăng.

Cột “ngủ đêm trước” trông có vẻ thừa nhưng thường giải thích được những buổi tệ. Nhiều người thấy buổi hụt sức gần như luôn rơi vào sau một đêm thức khuya, và từ đó tự điều chỉnh giờ ngủ trước ngày chạy.

Tuần hụt sức, buổi bị lỡ: xử lý thế nào

Lỡ một buổi. Chạy bù vào ngày dự phòng nếu không phải chạy hai ngày liền. Nếu không bù được, bỏ qua, tuần đó chỉ có hai buổi, sang tuần sau làm lại tuần cũ thay vì nhảy lên.

Không hoàn thành phần chạy của tuần. Lặp lại tuần đó. Nếu lặp hai lần vẫn không được, lùi một tuần. Một số người cần mười hai, mười bốn tuần để tới năm cây số; điều đó phụ thuộc vào nền sức khoẻ, cân nặng, tuổi và giấc ngủ, không phải vì thiếu cố gắng.

Nghỉ một tuần vì ốm hay công tác. Quay lại ở mức của hai tuần trước. Đừng cố bắt kịp lịch cũ ngay; sức bền mất đi chậm hơn bạn nghĩ nhưng gân, khớp cần vài buổi để quen lại.

Đau ống quyển, đau gối nhẹ. Đây là những phàn nàn hay gặp ở người mới chạy, thường do tăng quá nhanh. Giảm thời gian chạy, thay một buổi bằng đi bộ hoặc đạp xe, kiểm tra lại giày. Nếu đau không đỡ sau vài ngày nghỉ, đau ở một điểm trên xương, hoặc đau cả lúc đi lại bình thường, cần đi khám thay vì tự chạy tiếp.

Ngày nghỉ giữa các buổi chạy: làm gì cho đúng

Ngày nghỉ không có nghĩa là nằm yên. Phần lớn người mới chạy thấy dễ chịu hơn nếu ngày nghỉ vẫn đi bộ nhẹ hai mươi phút, đạp xe chậm, hoặc làm vài động tác giãn cơ bắp chân, đùi sau, hông. Vận động nhẹ giúp đỡ cứng cơ mà không lấy đi thời gian hồi phục.

Hai lần mỗi tuần, vào ngày không chạy, bạn có thể thêm mười lăm phút tập sức mạnh đơn giản tại nhà: ngồi xuống đứng lên khỏi ghế, nâng gót chân trên bậc cửa, bước lên bậc thấp, nằm nâng hông. Cơ đùi, mông và bắp chân khoẻ hơn giúp gối và cổ chân đỡ chịu lực khi chạy. Bắt đầu với số lần ít, thấy dễ mới thêm.

Giấc ngủ là phần ít ai ghi vào kế hoạch nhưng ảnh hưởng nhiều nhất tới buổi chạy hôm sau. Nếu buổi chạy rơi vào sáng sớm, tối hôm trước nên chuẩn bị sẵn quần áo, giày, chai nước để sáng ra chỉ việc mặc và đi. Uống đủ nước trong ngày, không cần uống dồn ngay trước khi chạy.

Ngày nghỉ cũng là lúc đọc lại nhật ký. Nhìn ba buổi gần nhất: có buổi nào mức mệt tăng vọt không, có chỗ đau nào lặp lại không. Phát hiện sớm một chỗ đau nhỏ ở ngày nghỉ tốt hơn nhiều so với cố chạy qua nó ở buổi sau.

Khi nào cần bác sĩ, chuyên môn và những dấu hiệu phải dừng

Chạy bộ là vận động gắng sức hơn đi bộ. Phần lớn người khoẻ mạnh có thể bắt đầu theo lộ trình chậm như trên, nhưng có những trường hợp cần ý kiến chuyên môn.

  • Hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu nếu bạn có bệnh tim, tăng huyết áp, tiểu đường, hen hay bệnh phổi, từng ngất khi gắng sức, trong gia đình có người đột tử sớm không rõ nguyên nhân, thừa cân nhiều, đau khớp gối hay cột sống, hoặc đang mang thai.
  • Dừng ngay và tìm cấp cứu khi đau, tức ngực, đau lan ra tay, hàm; khó thở dữ dội không giảm khi dừng; choáng váng, sắp ngất; tim đập loạn bất thường.
  • Đi khám chuyên khoa khi đau chân, đau gối kéo dài, sưng, đau tăng dần dù đã giảm tập, hoặc đau ở một điểm cố định trên xương.
  • Trời nóng ẩm, chạy sáng sớm hoặc chiều muộn, uống nước trước và sau buổi chạy, dừng lại khi thấy đau đầu, buồn nôn, da nóng mà không ra mồ hôi.
  • Nếu muốn có giáo án sát với thể trạng, một huấn luyện viên có chuyên môn hoặc chuyên viên vật lý trị liệu có thể xem dáng chạy và chỉnh cho bạn.

Kế hoạch chín tuần là khung chung cho người mới. Cơ thể bạn mới là người chấm cuối cùng: đau bất thường là tín hiệu để dừng, không phải để cố.

Câu hỏi thường gặp

Một tuần chạy ba buổi có đủ không?

Với người mới, ba buổi xen ngày nghỉ là mức hợp lý để vừa tiến bộ vừa có thời gian hồi phục. Ngày nghỉ có thể đi bộ nhẹ, giãn cơ. Thêm buổi thứ tư chỉ nên làm sau khi đã chạy được ba mươi phút liền mà không đau.

Chạy trên máy chạy bộ có giống chạy ngoài trời không?

Gần giống nhưng không hoàn toàn. Máy kéo mặt đường cho bạn và không có gió, nên nhiều người thấy dễ hơn một chút. Có thể dùng máy vào ngày mưa, nhưng nếu muốn chạy năm cây số ngoài trời, nên có ít nhất một buổi mỗi tuần chạy ngoài đường.

Có cần ăn trước khi chạy buổi sáng không?

Tuỳ cơ địa. Buổi chạy ngắn ở nhịp chậm, nhiều người chạy lúc bụng đói vẫn thấy ổn. Nếu thấy hoa mắt, run tay, hãy ăn nhẹ một chút như nửa quả chuối và chờ một lúc. Người có tiểu đường cần hỏi bác sĩ về ăn uống và thời điểm chạy.

Đang thừa cân thì có nên chạy ngay không?

Người thừa cân nhiều nên đi bộ nhanh vài tuần trước, kết hợp giảm dần cân nặng, rồi mới vào những quãng chạy ngắn. Khớp gối, cổ chân chịu lực lớn khi chạy, nên hỏi bác sĩ và tăng rất từ từ để tránh đau khớp.

Sau khi chạy được 5 km nên làm gì tiếp?

Giữ ba buổi mỗi tuần ở nhịp chậm thêm vài tuần cho chắc. Sau đó có thể kéo dài một buổi cuối tuần, hoặc thêm một buổi chạy có vài quãng nhanh ngắn. Không nên tăng cả quãng đường lẫn tốc độ trong cùng một tuần.

Có nên đăng ký một giải chạy để có động lực không?

Một giải chạy năm cây số vào cuối kế hoạch giúp nhiều người giữ lịch đều hơn vì có mốc cụ thể. Chọn giải có thời gian đủ xa để bạn không phải dồn tập, và nhớ rằng đi bộ một quãng trong giải là bình thường với người mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138