NhatDinh.comNhất Định
Kế hoạch giảm cân theo tuần

Đặt mục tiêu giảm cân vừa sức: mỗi tuần giảm bao nhiêu là an toàn, chia chặng 4 tuần

Cách đặt mục tiêu giảm cân vừa sức: mốc 5–10% cân nặng, nhịp giảm mỗi tuần an toàn, chia thành chặng 4 tuần và dấu hiệu bạn đang giảm quá nhanh.

Vietnamese man in his forties stepping onto a bathroom scale in a tiled bathroom in Hai Phong, early morning light from a small window, viewed from behind at knee height

Một mục tiêu giảm cân vừa sức thường bắt đầu từ khoảng năm đến mười phần trăm cân nặng hiện tại, với nhịp giảm chậm và đều; nhiều hướng dẫn dinh dưỡng cho người trưởng thành khoẻ mạnh hay nhắc tới mức khoảng nửa cân đến một cân mỗi tuần. Thay vì nhìn một con số xa tít, bạn chia chặng đường thành từng khối bốn tuần, mỗi khối có một mục tiêu hành vi rõ ràng và một khoảng kỳ vọng về cân, không phải một con số bắt buộc.

Bài này giúp bạn tự tính một mốc đầu tiên, hiểu vì sao tuần đầu cân có thể tụt nhanh rồi chậm lại, biết dấu hiệu đang giảm quá nhanh, và dựng ba chặng bốn tuần có nhật ký kèm theo. Đây là thông tin tham khảo chung; người có bệnh mạn tính, đang mang thai, cho con bú, người cao tuổi hoặc người cần giảm nhiều cân nên để bác sĩ đặt mục tiêu cùng.

Vì sao mục tiêu đầu tiên nên nhỏ hơn bạn muốn

Khi quyết định giảm cân, phần lớn chúng ta có sẵn một con số trong đầu: cân nặng hồi còn đi học, cân nặng trước khi sinh con, con số của một người bạn. Con số đó thường cách cân nặng hiện tại khá xa, và nếu đặt nó làm mục tiêu duy nhất, mỗi tuần nhìn lên cân bạn sẽ thấy mình còn quá xa. Cảm giác đó làm người ta bỏ cuộc nhiều hơn bất cứ món ăn nào.

Mốc năm đến mười phần trăm được nhiều tài liệu y khoa nhắc tới vì hai lý do. Một, đó là khoảng mà phần lớn người trưởng thành đạt được bằng thay đổi ăn uống và vận động hợp lý trong vài tháng. Hai, với người thừa cân, giảm được chừng đó đã thường đi kèm những thay đổi có lợi cho sức khoẻ như vòng eo nhỏ lại, đi lại nhẹ nhõm hơn. Đạt mốc này rồi, bạn hoàn toàn có thể đặt mốc tiếp theo.

Một điều nữa: mục tiêu nhỏ cho phép bạn đi chậm, và đi chậm là điều kiện để làm việc khác song song: đi làm, chăm con, gặp bạn bè mà không phải từ chối mọi bữa ăn chung. Đi chậm nghĩa là không phải cắt bữa, không phải bỏ hẳn món mình thích, và quan trọng nhất là thói quen mới có thời gian bén rễ. Người giảm năm phần trăm và giữ được trong hai năm nhìn chung được lợi về sức khoẻ hơn người giảm mười lăm phần trăm rồi lên lại hết trong một năm.

Tự tính mốc đầu tiên: ví dụ giả định

Lấy cân nặng hiện tại nhân với năm phần trăm và mười phần trăm, bạn có khoảng mục tiêu đầu tiên. Chia khoảng đó cho nhịp giảm mỗi tuần, bạn có số tuần dự kiến trên lý thuyết. Bảng dưới đây là ví dụ giả định, không phải chỉ tiêu cho bạn.

Cân nặng hiện tạiNăm phần trămMười phần trămSố tuần nếu giảm đều 0,5–1 kg mỗi tuần
60 kg3 kg6 kgkhoảng 3 đến 12 tuần
72 kg3,6 kg7,2 kgkhoảng 4 đến 15 tuần
85 kg4,25 kg8,5 kgkhoảng 5 đến 17 tuần
98 kg4,9 kg9,8 kgkhoảng 5 đến 20 tuần

Khoảng thời gian rộng là cố ý, và trên thực tế nhiều người còn cần lâu hơn con số trong bảng vì có những tuần cân đứng yên. Thực tế, cân không đi xuống theo đường thẳng mà theo bậc thang: có tuần giảm, có tuần đứng, có tuần nhích lên vài lạng. Nếu bạn cần mốc trong lịch, hãy lấy đầu chậm của khoảng làm mốc, coi đầu nhanh là phần thưởng chứ không phải hạn chót.

Ngoài cân, ghi thêm vòng eo. Nhiều tài liệu cho người châu Á lấy mốc vòng eo khoảng 90 cm với nam và 80 cm với nữ làm ngưỡng cần chú ý. Vòng eo nhỏ lại đôi khi diễn ra trước khi cân thay đổi rõ.

Tuần đầu tụt nhanh, tuần sau chậm lại: chuyện gì đang xảy ra

Tuần đầu phần lớn là nước. Khi bớt tinh bột, bớt muối và đồ uống ngọt, cơ thể giải phóng một phần nước dự trữ. Cân có thể xuống khá nhanh trong một hai tuần đầu. Đó là chuyện bình thường nhưng không nên lấy làm nhịp chuẩn cho cả kế hoạch.

Từ tuần thứ ba, nhịp thật mới hiện ra. Sau giai đoạn nước, cân đi xuống chậm hơn và phản ánh thay đổi thật trong mỡ cơ thể. Nhiều người nản đúng vào lúc này vì so với tuần đầu. Ghi rõ trong nhật ký "từ tuần ba là nhịp thật" để khỏi tự so sai.

Cân dao động hằng ngày không nói lên nhiều. Một bữa nhiều muối, một đêm ngủ ít, chu kỳ kinh nguyệt hay một buổi tập nặng đều có thể làm cân lên xuống vài lạng. Cân mỗi tuần một lần vào cùng giờ, hoặc nếu muốn cân hằng ngày thì lấy trung bình bảy ngày.

Giảm chậm hơn dự kiến chưa chắc là sai. Nếu nhật ký cho thấy bạn giữ đều các thói quen mà cân vẫn xuống chậm, có thể nhịp của bạn chỉ đơn giản là chậm hơn bảng tính. Kéo dài chặng thay vì cắt mạnh tay hơn.

Dấu hiệu bạn đang giảm quá nhanh hoặc ăn quá ít

Giảm cân quá nhanh thường đi kèm ăn quá ít, và cơ thể sẽ báo hiệu. Nếu thấy từ hai dấu hiệu trở lên dưới đây kéo dài, hãy nới kế hoạch ra và cân nhắc gặp bác sĩ:

  • Thường xuyên chóng mặt, hoa mắt khi đứng dậy, mệt rã rời dù ngủ đủ.
  • Lạnh tay chân nhiều hơn trước, khó tập trung, hay cáu gắt.
  • Táo bón kéo dài, tóc rụng nhiều hơn bình thường.
  • Ở phụ nữ: kinh nguyệt trễ hoặc mất kinh mà không mang thai.
  • Đói cồn cào phần lớn thời gian trong ngày, nghĩ về đồ ăn liên tục.
  • Sức đi bộ, leo cầu thang giảm đi thay vì tăng lên.
  • Cân giảm nhiều hơn hẳn nhịp đã đặt trong nhiều tuần liền mà bạn không cố ý.

Kế hoạch trên trang này không bao giờ đòi hỏi bạn ăn ở mức năng lượng rất thấp. Những chế độ năng lượng rất thấp chỉ nên làm khi có bác sĩ chỉ định và theo dõi. Tự cắt mạnh ở nhà, nhất là khi nhịn hẳn bữa hay chỉ uống nước ép, dễ dẫn tới mất cơ, thiếu chất và tăng cân lại.

Ba chặng bốn tuần: mục tiêu hành vi đi trước, cân đi sau

Mỗi chặng bốn tuần có một mục tiêu hành vi chính, một khoảng kỳ vọng về cân và một buổi tổng kết. Mục tiêu hành vi là thứ bạn kiểm soát được; cân là kết quả đi theo.

  1. Chặng 1, tuần 1–4: dựng nền. Mục tiêu hành vi: ba bữa có giờ, bữa nào cũng có rau, bớt đồ uống có đường. Kỳ vọng cân: có thể xuống nhanh ở tuần đầu rồi chậm lại; cuối chặng đã đi được một phần đường tới mốc năm phần trăm, dù nhiều hay ít, là ổn.
  2. Chặng 2, tuần 5–8: thêm vận động và chỉnh khẩu phần. Mục tiêu hành vi: đi bộ hoặc vận động nhẹ gần như mỗi ngày, lượng cơm các bữa ổn định, bữa tối nhẹ hơn. Kỳ vọng cân: tiếp tục giảm chậm; vòng eo thường thấy rõ thay đổi.
  3. Chặng 3, tuần 9–12: chịu được tình huống khó. Mục tiêu hành vi: có cách xử lý cho tiệc tùng, ăn ngoài, ngày mệt, cuối tuần. Kỳ vọng cân: tiến gần mốc năm phần trăm; nếu chưa tới, kéo dài chặng chứ không siết.
  4. Buổi tổng kết cuối mỗi chặng: cân, đo eo, đọc lại nhật ký, trả lời câu tự hỏi, rồi quyết định giữ nguyên, điều chỉnh hay kéo dài chặng.

Sau ba chặng, nếu đã chạm mốc năm phần trăm, bạn có thể đặt mốc tiếp theo hoặc chuyển sang giai đoạn giữ cân. Nhiều người chọn nghỉ giảm vài tuần, chỉ giữ cân, rồi mới bắt đầu đợt tiếp; làm vậy giúp thói quen ổn định hơn.

Nhật ký và câu tự hỏi cuối mỗi tuần

Nhật ký cho bài này gọn hơn nhật ký ăn uống chi tiết. Mỗi tuần một trang với những dòng sau:

  • Cân nặng buổi sáng ngày cân cố định, vòng eo nếu đo.
  • Mục tiêu hành vi của chặng và số ngày đã làm được trong tuần.
  • Một điều làm tốt hơn tuần trước.
  • Một tình huống làm mình lệch kế hoạch và mình đã xử lý ra sao.
  • Mức năng lượng chung trong tuần: mệt, bình thường hay khoẻ.
  • Câu tự hỏi: nhịp này mình có giữ được thêm bốn tuần nữa mà không thấy khổ không?
  • Câu tự hỏi: mình đang theo đuổi con số hay đang theo đuổi thói quen?
  • Câu tự hỏi: nếu tuần sau chỉ làm một việc, việc đó là gì?

Câu "giữ được thêm bốn tuần nữa không" là câu kiểm tra quan trọng nhất. Nếu câu trả lời là không, kế hoạch đang quá chặt, dù cân xuống đẹp đến đâu. Nới ra một chút bây giờ rẻ hơn nhiều so với bỏ cuộc vào tuần thứ sáu.

Khi nào để bác sĩ đặt mục tiêu cùng bạn

Có những trường hợp mục tiêu giảm cân không nên tự đặt. Người có đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận, bệnh gan, bệnh tuyến giáp, hoặc đang dùng thuốc điều trị lâu dài cần bác sĩ tham gia, vì thay đổi ăn uống có thể ảnh hưởng tới đường huyết, huyết áp hay tác dụng của thuốc. Phụ nữ mang thai không nên tự đặt mục tiêu giảm cân; phụ nữ cho con bú nên hỏi bác sĩ về mức phù hợp.

Người cao tuổi cũng nên được tư vấn trước khi giảm cân, vì ở tuổi này giữ cơ và giữ sức quan trọng không kém con số trên cân. Người cần giảm nhiều cân vì lý do sức khoẻ có thể được bác sĩ hướng dẫn những phương pháp có theo dõi chặt chẽ hơn, không thuộc phạm vi một kế hoạch tự làm tại nhà.

Bạn cũng nên gặp người có chuyên môn nếu mục tiêu cân nặng của mình đã ở mức thấp so với chiều cao mà vẫn muốn giảm tiếp, nếu nỗi sợ tăng cân chi phối việc ăn uống hằng ngày, hoặc nếu bạn thấy mình nhịn ăn, nôn hay tập quá sức để bù lại sau khi ăn. Đó là những tín hiệu cần một chuyên gia lắng nghe, không cần thêm một bảng mục tiêu nữa.

Câu hỏi thường gặp

Giảm nhanh hơn một cân mỗi tuần có nguy hiểm không?

Trong một hai tuần đầu, cân tụt nhanh hơn thường do mất nước và không đáng lo. Nếu kéo dài nhiều tuần mà không có bác sĩ theo dõi, giảm quá nhanh dễ đi kèm ăn quá ít, mất cơ, mệt mỏi và tăng cân lại sau đó. Nếu bạn thấy mình giảm nhanh mà không cố ý, nên đi khám.

Có nên đặt mục tiêu theo chỉ số BMI không?

BMI là một công cụ sàng lọc hữu ích nhưng không phân biệt cơ với mỡ và không nói về vị trí mỡ. Bạn có thể dùng nó làm tham khảo, kèm vòng eo, sức khoẻ chung và lời khuyên của bác sĩ. Mốc năm đến mười phần trăm cân nặng hiện tại thường thực tế hơn một con số BMI lý tưởng.

Mục tiêu hành vi là gì và vì sao quan trọng hơn mục tiêu cân?

Mục tiêu hành vi là việc bạn làm được, như ăn rau mỗi bữa hay đi bộ năm ngày một tuần. Bạn kiểm soát hoàn toàn được việc đó, còn cân chịu tác động của nước, hormone, giấc ngủ. Khi hành vi đều, cân thường đi theo; khi chỉ nhìn cân, bạn dễ nản vì những dao động không do mình.

Đạt mốc năm phần trăm rồi có nên giảm tiếp ngay không?

Tuỳ bạn và tuỳ lời khuyên của bác sĩ nếu có bệnh nền. Nhiều người thấy lợi khi dành vài tuần chỉ để giữ cân mới, cho thói quen ổn định, rồi mới bắt đầu chặng tiếp. Nếu thấy vẫn nhẹ nhàng, bạn có thể đặt mốc thêm năm phần trăm nữa với cùng cách chia chặng.

Nam và nữ có nên đặt nhịp giảm khác nhau không?

Cách tính theo phần trăm cân nặng đã tự điều chỉnh phần nào cho khác biệt về vóc dáng. Phụ nữ có thể thấy cân dao động theo chu kỳ kinh nguyệt nhiều hơn, nên so sánh cùng thời điểm trong chu kỳ sẽ chính xác hơn. Mọi người đều nên dừng lại nếu có dấu hiệu ăn quá ít.

Có cần tham khảo bảng mục tiêu của người khác trên mạng không?

Không cần. Bảng của người khác dựa trên cơ thể, công việc, sức khoẻ của họ. Thứ đáng so sánh duy nhất là bạn của bốn tuần trước, ghi trong nhật ký. Nếu cần một mốc chung, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì chọn con số trên mạng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138