NhatDinh.comNhất Định
Kế hoạch giảm cân theo tuần

Giảm cân khi làm ca xoay: kế hoạch 6 tuần theo lịch ca, giờ ăn và giấc ngủ

Kế hoạch 6 tuần giảm cân cho người làm ca sáng, chiều, đêm: neo bữa chính theo từng ca, hộp cơm giữa ca, đồ uống, giấc ngủ sau ca đêm và ngày chuyển ca.

Vietnamese factory worker in a work uniform sitting on a bench outside an industrial park in Bac Ninh at night, eating from a lunch box under a street lamp, back to camera

Người làm ca xoay vẫn giảm cân được nếu thôi cố ăn theo giờ của người làm hành chính, mà neo bữa ăn chính vào lịch ca của mình: mỗi ca có giờ bữa chính, bữa phụ và giờ ngừng ăn riêng. Kế hoạch sáu tuần dưới đây đi lần lượt qua sáu việc: ghi chép theo ca, neo bữa chính, chuẩn bị hộp cơm và bữa giữa ca, đồ uống trong ca, giấc ngủ sau ca đêm và ngày chuyển ca.

Bài này dành cho công nhân nhà máy, điều dưỡng, bảo vệ, nhân viên vận hành, lái xe, những người có lịch ca sáng, chiều, đêm thay đổi theo tuần. Bài không đi sâu vào bữa ăn khuya đơn lẻ hay sức khoẻ dài hạn của người làm đêm, chỉ tập trung vào kế hoạch giảm cân theo tuần có nhật ký. Người có bệnh dạ dày, đái tháo đường hay bệnh tim nên hỏi bác sĩ về giờ ăn và giờ uống thuốc khi làm ca.

Vì sao người làm ca dễ tăng cân và khó giảm

Khi lịch ca đổi mỗi tuần, giờ ăn cũng đổi theo, và cơ thể không có một nhịp cố định để biết lúc nào nên đói, lúc nào nên no. Nhiều người làm ca kể rằng họ ăn theo cơ hội: ăn khi có giờ nghỉ, ăn khi bếp ăn mở, ăn khi thấy buồn ngủ để tỉnh táo. Cộng lại, số bữa trong một ngày có thể lên năm sáu bữa nhỏ lẫn lớn, mà không bữa nào thật sự là bữa chính.

Giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng. Ngủ ban ngày sau ca đêm thường ngắn và chập chờn vì ánh sáng, tiếng ồn, việc nhà. Khi thiếu ngủ, nhiều người thấy thèm đồ ngọt, đồ béo hơn, và dễ ăn vặt để chống mệt. Thêm vào đó là máy bán nước ngọt trong xưởng, căng tin bán đồ chiên, và những ly cà phê sữa để thức qua đêm.

Không ai đổi được lịch ca chỉ vì muốn giảm cân. Nhưng bạn có thể làm cho mỗi loại ca có một khuôn ăn ngủ riêng, lặp lại mỗi lần quay về ca đó. Khi có khuôn, cơ thể bớt rối, và bạn bớt phải quyết định ăn gì vào lúc mệt nhất.

Tuần 1: ghi chép theo loại ca, chưa đổi gì

Tuần đầu bạn chưa sửa gì, chỉ ghi. Điểm khác so với nhật ký thông thường là mỗi dòng phải gắn với loại ca và giờ tính từ lúc bắt đầu ca. Ví dụ giả định: "ca đêm, giờ thứ năm, một gói bánh quy và một cốc cà phê sữa, mức đói hai, đang buồn ngủ". Ghi như vậy, cuối tuần bạn sẽ thấy ăn vặt dồn vào khúc nào của ca, chứ không chỉ biết là vào lúc ba giờ sáng.

Nếu một tuần chỉ làm một loại ca, hãy kéo việc ghi chép qua hai tuần để có ít nhất hai loại ca khác nhau, vì mỗi ca có điểm yếu riêng. Ca sáng hay hỏng ở bữa sáng vội lúc năm giờ và bữa trưa muộn ăn bù. Ca chiều hay hỏng ở bữa tối sau khi tan ca lúc mười giờ đêm, khi cả nhà đã ăn xong và bạn ăn một mình trước màn hình. Ca đêm hay hỏng ở đồ uống ngọt và đồ ăn vặt trong khoảng từ hai đến bốn giờ sáng.

Cuối tuần 1, đánh dấu ba thời điểm bạn ăn khi không thật đói, kèm loại ca. Ba thời điểm đó sẽ được xử lý dần trong các tuần sau bằng khuôn giờ ăn, hộp cơm và bình nước mang theo.

Tuần 2: neo bữa chính theo từng ca

Sau tuần ghi chép, tuần 2 bạn dựng khuôn giờ ăn cho từng ca. Bảng dưới đây là ví dụ giả định với ca tám tiếng; hãy dịch giờ theo lịch nơi bạn làm.

Loại caBữa chínhBữa phụNgừng ăn
Ca sáng, 6 giờ đến 14 giờBữa sáng nhẹ trước ca, bữa chính sau khi tan ca khoảng 14 giờ 30Một bữa nhỏ giữa ca khoảng 10 giờSau bữa tối sớm, trước giờ ngủ vài tiếng
Ca chiều, 14 giờ đến 22 giờBữa chính khoảng 12 giờ 30 trước khi vào caMột bữa vừa giữa ca khoảng 18 giờSau khi tan ca chỉ ăn nhẹ nếu thật đói
Ca đêm, 22 giờ đến 6 giờBữa chính khoảng 19 giờ đến 20 giờ trước khi đi làmMột bữa nhỏ khoảng 1 giờ đến 2 giờ sángTừ khoảng 3 giờ sáng chỉ uống nước, ăn sáng nhẹ trước khi ngủ
Ngày nghỉĂn theo giờ gần với ca sắp tớiTuỳ đóiGiữ khoảng nghỉ trước khi ngủ

Nguyên tắc chung: mỗi ca có đúng một bữa chính đầy đủ cơm, rau, đạm; một bữa phụ nhỏ trong ca; và một giờ ngừng ăn trước khi ngủ. Bữa phụ trong ca đêm nên nhỏ và dễ tiêu, vì cơ thể khó xử lý bữa lớn vào giữa đêm. Người đau dạ dày nên hỏi bác sĩ về việc chia bữa phù hợp.

Tuần 3 và tuần 4: hộp cơm giữa ca và đồ uống trong xưởng

Hai tuần này nhắm vào thứ bạn ăn uống trong giờ làm, nơi lựa chọn thường ít và vội.

  1. Tuần 3, mang hộp cơm hoặc chọn suất ăn có kế hoạch. Nếu nơi làm có bếp ăn, chọn suất có rau và món đạm luộc, kho, hấp; xin ít cơm nếu suất quá nhiều. Nếu tự mang, chuẩn bị hộp cơm vào ngày nghỉ hoặc tối hôm trước: cơm một phần, rau luộc, trứng, đậu phụ, cá hoặc thịt nạc. Bữa phụ mang theo có thể là trái cây, sữa chua không đường, một nắm hạt nhỏ, bắp luộc.
  2. Tuần 3, tránh đi tay không vào ca. Đi làm mà không mang gì, khi đói bạn sẽ ăn thứ có sẵn gần nhất, thường là mì gói, bánh ngọt hoặc đồ chiên ở căng tin. Ghi vào nhật ký mỗi ca có mang đồ ăn phụ hay không.
  3. Tuần 4, đếm đồ uống trong ca. Ghi lại mọi cốc cà phê sữa, nước ngọt, nước tăng lực, trà sữa trong ba ca đầu tuần. Sau đó bớt dần một cốc mỗi ca, thay bằng nước lọc hoặc trà không đường mang theo trong bình.
  4. Tuần 4, đặt giờ cho cà phê. Nếu bạn dùng cà phê để tỉnh táo, uống vào đầu ca thay vì gần cuối ca, để không ảnh hưởng tới giấc ngủ sau đó. Mỗi người nhạy cảm với cà phê khác nhau; nếu có bệnh tim, huyết áp, nên hỏi bác sĩ.

Sau hai tuần, phần lớn người làm ca thấy rằng chỉ riêng việc mang đồ ăn phụ và bình nước đã thay đổi đáng kể lượng ăn vặt và đồ uống ngọt trong ca.

Tuần 5 và tuần 6: giấc ngủ sau ca đêm và ngày chuyển ca

Tuần 5: làm phòng ngủ ban ngày tối và yên. Rèm dày hoặc tấm che cửa sổ, bịt tai, tắt thông báo điện thoại, thoả thuận với người nhà về giờ ngủ của bạn. Ngủ đủ giúp bớt thèm ăn vặt và giữ sức cho kế hoạch. Ăn sáng nhẹ trước khi ngủ thay vì một bữa no căng, để giấc ngủ không bị đầy bụng.

Tuần 5: giữ một khối ngủ chính. Thay vì ngủ vụn nhiều lần, cố gắng có một khối ngủ dài ngay sau ca đêm, rồi có thể chợp mắt ngắn trước ca tiếp theo. Ghi giờ ngủ, giờ dậy và cảm giác khi thức dậy vào nhật ký.

Tuần 6: chuẩn bị cho ngày chuyển ca. Ngày chuyển từ ca đêm sang ca sáng, hay ngược lại, là ngày dễ trượt nhất vì cơ thể rối giờ. Chuẩn bị trước một bữa đơn giản để sẵn trong tủ lạnh, ăn theo giờ của ca sắp tới, và chấp nhận ngày đó có thể ăn lệch một chút.

Tuần 6: vận động gắn vào lịch ca. Mỗi loại ca chọn một thời điểm đi bộ cố định: trước ca chiều, sau ca sáng, hoặc trước khi đi làm ca đêm. Không cần dài, mười lăm đến hai mươi phút là đủ cho khởi đầu. Tránh vận động mạnh ngay trước khi ngủ ban ngày.

Mẫu nhật ký theo ca và câu tự hỏi cuối tuần

Nhật ký của người làm ca cần thêm một cột mà người làm hành chính không cần: loại ca. Mỗi ngày ghi:

  • Loại ca hôm nay: sáng, chiều, đêm hay nghỉ.
  • Giờ bữa chính, bữa phụ, có đúng khuôn của ca không.
  • Có mang đồ ăn phụ và bình nước theo không.
  • Số cốc đồ uống có đường trong ca.
  • Giờ ngủ, giờ dậy, ngủ có sâu không.
  • Phút đi bộ hoặc vận động.
  • Câu tự hỏi cuối tuần: loại ca nào làm mình ăn lệch nhiều nhất, và vì sao?
  • Câu tự hỏi cuối tuần: mình cần chuẩn bị gì vào ngày nghỉ để ca tới dễ hơn?
  • Câu tự hỏi cuối tuần: giấc ngủ tuần này ảnh hưởng tới việc ăn uống thế nào?

Sau hai ba vòng ca, đọc lại nhật ký theo loại ca thay vì theo ngày. Bạn sẽ thấy rõ ca nào là ca khó và tập trung sửa đúng ca đó, thay vì cố đều tất cả.

Những ca trượt, và khi nào cần gặp bác sĩ

Sẽ có những ca tăng ca bất ngờ, ca phải ăn đồ có sẵn, hay tuần xoay ca liên tục không theo lịch. Những lúc đó, bạn chỉ cần giữ một điều tối thiểu: một bữa chính đầy đủ trong ngày và một bình nước mang theo. Đừng bù bằng cách nhịn ăn ở ca sau, vì người làm ca bỏ bữa rất dễ choáng, mệt và ăn quá tay khi về nhà. Ca kế tiếp quay lại khuôn bình thường.

Bạn nên gặp bác sĩ nếu đau dạ dày, ợ chua thường xuyên khi làm ca đêm, nếu đang điều trị đái tháo đường, huyết áp hay bệnh tim và cần sắp lại giờ uống thuốc theo ca, hoặc nếu thấy hồi hộp, tim đập nhanh khi dùng cà phê, nước tăng lực. Những thay đổi về giờ ăn có thể ảnh hưởng tới cách thuốc tác dụng, nên cần bác sĩ hướng dẫn.

Mất ngủ kéo dài dù đã làm phòng tối và yên, buồn ngủ không cưỡng lại được khi đang làm việc hay lái xe, ngáy to kèm có lúc ngưng thở khi ngủ cũng là những lý do nên đi khám. Chúng không chỉ ảnh hưởng tới cân nặng mà còn tới an toàn lao động. Nếu bạn thấy mình ăn uống mất kiểm soát, ăn lén rồi thấy tội lỗi, hãy tìm thêm chuyên gia tâm lý.

Câu hỏi thường gặp

Ăn vào ban đêm có làm tăng cân nhiều hơn ăn ban ngày không?

Năng lượng tổng trong ngày vẫn là yếu tố chính. Tuy vậy, bữa lớn giữa đêm thường khó tiêu và dễ kèm đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ ngọt. Vì thế kế hoạch đặt bữa chính trước ca đêm và chỉ một bữa phụ nhỏ trong ca, kèm giờ ngừng ăn trước khi ngủ.

Bếp ăn công ty suất quá nhiều cơm thì làm sao?

Bạn có thể xin ít cơm ngay khi lấy suất, hoặc để phần cơm thừa lại thay vì cố ăn hết. Ăn rau và món đạm trước, cơm sau. Nếu bếp ăn có canh, múc thêm canh rau. Ghi vào nhật ký những ngày suất quá nhiều để biết có nên mang hộp cơm riêng không.

Có nên uống nước tăng lực để thức qua ca đêm không?

Nhiều loại nước tăng lực có nhiều đường và chất kích thích, không hợp với kế hoạch giảm cân và có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ, nhịp tim. Nước lọc, trà không đường, một cốc cà phê ít đường vào đầu ca là lựa chọn nhẹ hơn. Người có bệnh tim, huyết áp nên hỏi bác sĩ.

Ngày nghỉ có cần giữ khuôn ăn của ca không?

Không cần cứng nhắc, nhưng nên ăn theo giờ gần với ca sắp tới để cơ thể đỡ rối. Ngày nghỉ là lúc tốt để chuẩn bị hộp cơm, đồ ăn phụ cho mấy ca sau và ngủ bù. Đi bộ hoặc vận động nhẹ cùng gia đình vào ngày nghỉ cũng giúp giữ nhịp.

Làm ca mười hai tiếng thì áp dụng bảng giờ ăn thế nào?

Nguyên tắc vẫn vậy: một bữa chính trước hoặc đầu ca, hai bữa phụ nhỏ chia đều trong ca, và giờ ngừng ăn trước khi ngủ. Với ca dài, bình nước và đồ ăn phụ mang theo càng quan trọng. Ghi nhật ký vài vòng ca để chỉnh giờ cho hợp với nơi bạn làm.

Người làm ca có nên nhịn ăn gián đoạn để giảm cân không?

Người làm ca vốn đã có giờ ăn ngủ bị xáo trộn, thêm khung nhịn ăn có thể làm mệt, choáng và ăn quá tay sau đó. Kế hoạch này chọn cách neo bữa theo ca thay vì nhịn. Nếu muốn thử cách khác, nhất là khi có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138