Sinh viên ở trọ giảm cân được với một nồi cơm điện, một bếp nhỏ và tiền ăn eo hẹp, miễn là đi theo kế hoạch từng tuần thay vì nhịn bữa cho tiết kiệm. Sáu tuần dưới đây lần lượt xử lý sáu điểm yếu quen thuộc của đời ở trọ: không biết mình ăn gì, bỏ bữa sáng, ăn cơm hàng nhiều dầu mỡ, mì gói và đồ ăn đêm mùa thi, đi chợ không có kế hoạch, và ngồi cả ngày trên giảng đường lẫn trong phòng.
Bài dành cho sinh viên, người đi làm trẻ ở trọ đang thừa cân và muốn giảm vài cân cho khoẻ. Nếu cân nặng của bạn đang bình thường hoặc thấp, bạn không cần giảm; hãy tập trung ăn đủ và vận động. Nếu có bệnh hoặc đang dùng thuốc, hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế của trường trước khi đổi cách ăn.
Tuần 1: ghi chép và kiểm kê căn bếp của mình
Tuần đầu bạn ghi lại mọi thứ ăn uống trong bảy ngày, kèm giờ ăn, mua ở đâu hay tự nấu, và một cột đặc biệt dành cho đời sinh viên: hôm đó có lịch học buổi nào. Nhiều bạn sẽ thấy mình bỏ bữa sáng vào những ngày học tiết một, ăn trưa muộn ở căng tin, rồi tối ăn bù rất nhiều. Ghi thêm mỗi lần ăn đêm khi học bài và mỗi cốc trà sữa đi cùng bạn bè.
Song song, kiểm kê căn bếp: bạn có nồi cơm điện không, có xửng hấp đi kèm không, có bếp điện hay bếp từ nhỏ không, có tủ lạnh dùng chung không, chỗ để đồ khô ở đâu. Chủ trọ có cho nấu ăn trong phòng không cũng là điều cần biết trước. Danh sách này quyết định bạn nấu được những món gì trong các tuần sau, nhất là khi phòng trọ chỉ có một ổ điện và bạn ở chung hai ba người, và giúp tránh những kế hoạch đẹp trên giấy nhưng không làm được trong phòng trọ mười mấy mét vuông.
Cuối tuần 1, tự trả lời ba câu: bữa nào mình hay bỏ nhất, món nào mình ăn nhiều nhất trong tuần, và khoản tiền ăn nào thật ra là ăn vặt, đồ uống. Câu cuối thường làm nhiều bạn bất ngờ, vì phần tiền đó có thể đủ để mua trứng, rau cho cả tuần.
Tuần 2: bữa sáng rẻ mà có đạm
Bỏ bữa sáng không giúp giảm cân lâu dài; với nhiều sinh viên nó chỉ dời cơn đói sang buổi trưa và buổi tối. Tuần 2, mỗi ngày có một bữa sáng có đạm, chuẩn bị được trong vài phút hoặc mua nhanh trên đường tới trường:
- Bánh mì kẹp trứng ốp hoặc trứng luộc, thêm dưa leo.
- Hai quả trứng luộc sẵn từ tối hôm trước và một quả chuối.
- Một hộp sữa chua không đường và một củ khoai lang luộc.
- Một cốc sữa đậu nành ít đường và một bắp ngô luộc.
- Cơm nguội còn từ tối trước, đảo nhanh với trứng và rau trên bếp điện.
- Xôi gói nhỏ với trứng hoặc thịt nạc thay vì gói lớn nhiều mỡ hành.
Mẹo cho người hay ngủ dậy muộn: luộc một mẻ năm sáu quả trứng vào tối Chủ Nhật, để tủ lạnh dùng dần cho mấy ngày đầu tuần. Ngày học tiết một, để sẵn bữa sáng trong túi từ tối hôm trước, ăn trên đường hoặc trong mười phút đầu giờ nghỉ, còn hơn là bỏ hẳn rồi trưa ăn gấp đôi. Trong nhật ký tuần 2, ghi bữa sáng gì và mấy giờ thấy đói lại. Nếu tới giữa buổi học thứ hai đã đói, thêm một phần tinh bột chậm như khoai, bắp.
Tuần 3: nấu một nồi ra cả bữa bằng nồi cơm điện
Không cần bếp đầy đủ, nồi cơm điện có xửng hấp đã đủ cho một bữa có cơm, rau và đạm. Tuần 3 tập một quy trình nấu một nồi:
- Vo gạo, nấu một lượng cơm vừa cho hai bữa; có thể trộn thêm một ít khoai lang cắt khúc vào nồi để no lâu hơn.
- Đặt xửng hấp lên trên, xếp rau dễ hấp như bí đỏ, cà rốt, súp lơ, đậu bắp, cải.
- Cùng xửng đó, hấp một phần đạm: trứng đánh với chút nước mắm trong bát nhỏ, đậu phụ, cá phi lê, ức gà thái mỏng.
- Cơm chín là cả bữa chín. Chia làm hai phần, một phần ăn ngay, một phần cho vào hộp để bữa trưa hôm sau.
- Pha một chén nước chấm loãng ít đường, hoặc dùng chút xì dầu, tiêu, chanh.
- Rửa nồi ngay sau khi ăn để lần sau không ngại nấu.
Mỗi tuần nấu kiểu này ba bốn bữa đã đủ để giảm số bữa cơm hàng nhiều dầu mỡ. Những bữa còn lại ăn ở căng tin, quán cơm thì áp dụng cách gọi một món đạm, hai món rau, ít cơm. Nếu phòng trọ không cho nấu, có thể mang hộp ăn từ căng tin về và tự thêm rau luộc mua sẵn.
Tuần 4: mì gói, đồ ăn đêm và mùa thi
Mì gói không cần cấm, cần nâng cấp. Với nhiều sinh viên, mì gói là bữa cứu nguy. Thay vì cấm, tuần 4 tập "nâng cấp": dùng một nửa gói gia vị, thêm một quả trứng, một nắm rau cải hoặc giá, vài lát đậu phụ. Một bát mì có rau và đạm no lâu hơn hai gói mì trần.
Không học bài với đồ ăn trên bàn. Đồ ăn vặt để ngay cạnh vở là con đường ngắn nhất tới việc ăn cả gói mà không biết. Nếu cần ăn khi học khuya, lấy một phần ra đĩa, cất phần còn lại, rồi quay lại học.
Mùa thi có kế hoạch riêng. Tuần ôn thi, bạn ngủ ít, căng thẳng nhiều, và dễ ăn vặt liên tục. Chuẩn bị trước: trứng luộc, trái cây, sữa chua, bình nước lớn. Đặt một giờ ngừng học và đi ngủ; thức tới ba giờ sáng thường kéo theo bữa ăn đêm thứ hai.
Đồ uống khi học nhóm. Học nhóm ở quán thường kèm trà sữa, nước ngọt. Gọi trà đá, nước chanh ít đường, hoặc chọn cỡ nhỏ, ít đường. Chuyên mục bớt đồ ngọt của trang có kế hoạch riêng nếu bạn uống trà sữa gần như mỗi ngày.
Tuần 5 và tuần 6: đi chợ theo tuần và vận động không tốn tiền
Tuần 5 tập đi chợ một hai lần mỗi tuần với danh sách viết trước, thay vì mua lặt vặt mỗi ngày. Danh sách cơ bản cho sinh viên giảm cân thường gồm trứng, đậu phụ, một loại cá hoặc thịt nạc, rau theo mùa, khoai lang, chuối, sữa chua, gạo. Ở chợ gần trường, rau và trứng thường dễ mua hơn ở cửa hàng tiện lợi. Ví dụ giả định: chia tiền ăn tuần thành ba phần, một phần cho đồ tự nấu, một phần cho bữa ăn ngoài, một phần nhỏ để dành cho ăn vặt có chủ đích, để không cảm thấy bị cấm đoán.
Đi chợ chung với bạn cùng phòng cũng giúp tiết kiệm và dễ giữ kế hoạch: mua rau, trứng số lượng lớn hơn rồi chia, thay phiên nhau nấu. Nếu bạn cùng phòng không giảm cân, không sao; nấu món chung là cơm, rau, đạm, ai muốn thêm gì tự thêm.
Tuần 6 thêm vận động không tốn tiền. Đi bộ hoặc đạp xe tới trường nếu quãng đường cho phép, leo cầu thang thay vì đợi thang máy ở toà giảng đường, đi bộ quanh sân trường hay công viên gần trọ vào buổi tối, tập vài động tác tại chỗ trong phòng. Bắt đầu từ mười lăm phút mỗi ngày là đủ; điều quan trọng là đều đặn. Nhiều trường có sân thể thao, câu lạc bộ chạy bộ hay cầu lông, là nơi vừa vận động vừa có bạn.
Nhật ký sinh viên và câu tự hỏi cuối tuần
Nhật ký cho sinh viên nên gọn để không thành thêm một môn học. Ghi trong ghi chú điện thoại, mỗi tối một phút:
- Có ăn sáng không, ăn gì.
- Số bữa tự nấu và số bữa ăn ngoài trong ngày.
- Có ăn đêm không, ăn gì, lúc đó đang học hay giải trí.
- Đồ uống có đường mấy cốc.
- Số phút đi bộ, đạp xe hoặc vận động.
- Câu tự hỏi cuối tuần: món tự nấu nào dễ, rẻ mà mình chịu ăn lại nhiều lần?
- Câu tự hỏi cuối tuần: ngày nào trong tuần lịch học làm mình ăn uống lộn xộn nhất, và mình chuẩn bị gì cho ngày đó?
- Câu tự hỏi cuối tuần: tiền ăn tuần này đi đâu nhiều nhất, có đúng với điều mình muốn không?
Sau sáu tuần, đọc lại nhật ký. Bạn sẽ có một danh sách món tự nấu quen tay, vài quán quen gọi được món hợp lý, và biết rõ những ngày nào trong tuần là ngày khó. Đó là nền để giữ thói quen qua cả kỳ học sau. Khi về quê nghỉ hè hay nghỉ Tết, nhịp ăn sẽ khác; bạn không cần giữ nguyên kế hoạch ở nhà bố mẹ, chỉ cần giữ bữa sáng có đạm và ăn rau trước.
Đừng nhịn ăn để tiết kiệm, và lúc nên tìm người giúp
Một cám dỗ rất phổ biến với sinh viên là gộp mục tiêu giảm cân với mục tiêu tiết kiệm bằng cách nhịn bữa. Cách này thường dẫn tới mệt, khó tập trung khi học, chóng mặt, rồi ăn bù rất nhiều vào cuối ngày hoặc cuối tuần. Nếu tiền ăn quá eo hẹp, ưu tiên những thực phẩm rẻ mà đủ chất như trứng, đậu phụ, rau theo mùa, khoai, gạo; đừng cắt bữa.
Người trẻ là nhóm dễ gặp rối loạn ăn uống, đôi khi bắt đầu từ một kế hoạch giảm cân tưởng là vô hại. Hãy chú ý nếu bạn sợ tăng cân tới mức tránh ăn trước mặt người khác, ăn rất nhiều rồi tìm cách bù bằng nhịn ăn, nôn hay tập quá sức, cân xuống thấp mà vẫn thấy mình béo, hoặc ở bạn nữ là mất kinh. Những dấu hiệu này cần được bác sĩ, chuyên gia tâm lý đánh giá. Nhiều trường đại học có phòng tư vấn tâm lý hoặc trạm y tế cho sinh viên, đó là nơi bắt đầu không tốn kém.
Bạn cũng nên đi khám nếu giảm cân nhanh mà không cố ý, mệt kéo dài, hay ốm vặt liên tục, hoặc nếu có bệnh mạn tính cần chế độ ăn riêng. Nhật ký sáu tuần mang theo khi khám sẽ giúp bác sĩ hiểu cách bạn đang ăn uống thật sự.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên có nên ăn kiêng chỉ một loại thực phẩm để giảm cân nhanh không?
Không nên. Những chế độ chỉ ăn một loại thực phẩm thường thiếu chất, khó giữ và dễ khiến bạn mệt, khó tập trung học. Cân có thể xuống nhanh rồi lên lại khi bạn ăn bình thường. Bữa có cơm vừa, rau và đạm vẫn là cách bền nhất, kể cả khi tiền ăn eo hẹp.
Không có tủ lạnh thì chuẩn bị đồ ăn trước thế nào?
Chọn thực phẩm để được ở nhiệt độ phòng như khoai lang, bí đỏ, trứng tươi trong vài ngày, đậu khô, gạo, chuối. Nấu và ăn trong ngày, không để thức ăn đã nấu qua đêm khi trời nóng. Mua rau, cá, thịt với lượng đủ cho một hai bữa.
Ăn ở căng tin trường có giảm cân được không?
Được, nếu bạn chọn suất có nhiều rau, món đạm luộc hoặc kho, xin ít cơm và không chan nước thịt. Ăn rau trước, uống nước lọc thay nước ngọt. Nếu căng tin chủ yếu là đồ chiên, xen kẽ với những bữa tự nấu bằng nồi cơm điện trong tuần.
Học khuya rất đói thì nên ăn gì?
Chọn một món nhẹ có đạm như sữa chua, trứng luộc, cốc sữa ấm ít đường, hoặc một quả chuối. Lấy ra đĩa và cất phần còn lại. Nếu tối nào cũng đói khuya, xem lại bữa tối có đủ no không và cân nhắc dời giờ ngủ sớm hơn trong tuần không có bài thi.
Bạn cùng phòng hay rủ ăn vặt, trà sữa thì làm thế nào?
Bạn nói rõ được là mình đang thử một kế hoạch ăn uống và rủ lại bạn đi bộ, nấu ăn chung thay vì ngồi quán. Khi đi cùng, gọi đồ ít đường hoặc cỡ nhỏ. Không cần từ chối mọi lần; đặt cho mình một số lần mỗi tuần và ghi vào nhật ký.
Có cần mua đồ tập hay thẻ phòng tập không?
Không cần. Đi bộ, đạp xe, leo cầu thang, các động tác tại chỗ trong phòng đều miễn phí và đủ cho người mới bắt đầu. Nhiều trường có sân thể thao và câu lạc bộ cho sinh viên. Chuyên mục bắt đầu vận động của trang có kế hoạch đi bộ và tập tại nhà theo tuần.