NhatDinh.comNhất Định
Khi trượt lại và nhờ người giúp

Gặp chuyện buồn lớn khi đang bỏ một thói quen: kế hoạch bốn tuần giữ mức tối thiểu

Mất việc, chia tay, người thân ốm hay mất giữa lúc đang bỏ thuốc, bớt rượu, giảm cân: đổi sang mức sàn, kế hoạch bốn tuần và lúc nỗi buồn cần người giúp.

Vietnamese woman in her forties sitting quietly on a wooden bench under a tamarind tree in a village yard in Tay Ninh, cup of tea beside her, back to the camera, overcast light

Khi gặp một chuyện buồn lớn giữa lúc đang bỏ thuốc, bớt rượu hay giảm cân, mục tiêu hợp lý trong vài tuần đầu không phải là tiến lên mà là không lùi quá xa. Bạn tạm đổi kế hoạch sang một “mức sàn” — vài điều tối thiểu nhất định giữ, dù mọi thứ khác đang rối — và để phần còn lại của sức lực cho việc vượt qua biến cố. Khi mọi chuyện dịu bớt, bạn nâng dần về kế hoạch cũ theo từng tuần.

Bài này dành cho người vừa mất việc, chia tay, có người thân ốm nặng hay qua đời, hoặc gặp một cú sốc khác trong lúc đang thay đổi một thói quen. Bạn sẽ có cách đặt mức sàn cho từng loại thói quen, kế hoạch bốn tuần chia nhỏ, mẫu nhật ký tối giản cho những ngày khó và những dấu hiệu cho thấy nỗi buồn cần được người có chuyên môn hỗ trợ.

Vì sao biến cố hay kéo thói quen cũ quay lại

Thói quen như hút thuốc, uống rượu, ăn vặt hay mua sắm thường từng là cách bạn làm dịu cảm giác khó chịu. Khi một chuyện buồn lớn ập đến, cảm giác khó chịu tăng vọt, và đầu óc tự động tìm lại cách làm dịu quen thuộc nhất. Đây là phản ứng rất con người, không phải dấu hiệu bạn chưa đủ quyết tâm.

Cùng lúc, biến cố lấy đi những thứ vốn giữ kế hoạch đứng vững: giấc ngủ bị đảo lộn, bữa ăn thất thường, thời gian biểu vỡ vụn, người ở cạnh hằng ngày có thể không còn. Trong đám tang, khi chăm người ốm ở bệnh viện, thuốc lá và rượu cũng thường được mời nhiều hơn bình thường như một cách chia sẻ.

Vì vậy, cố giữ nguyên kế hoạch cũ trong những tuần này thường dẫn đến hai kết cục: hoặc bạn kiệt sức vì phải chống chọi trên hai mặt trận, hoặc bạn trượt rồi buông luôn vì thấy mình thất bại thêm một chuyện. Hạ mục tiêu có chủ đích là cách thứ ba, giúp bạn giữ được phần quan trọng nhất mà không bị đòi hỏi quá sức.

Đổi kế hoạch sang mức sàn

Mức sàn là những điều tối thiểu bạn quyết giữ, kể cả trong ngày tệ nhất. Nó nên nhỏ đến mức gần như chắc chắn làm được. Bảng dưới gợi ý cho một số thói quen; hãy sửa theo hoàn cảnh của bạn:

Thói quen đang đổiKế hoạch bình thườngMức sàn trong những tuần khó
Bỏ thuốc láKhông hút điếu nàoKhông mua bao, không giữ thuốc trong người; nếu lỡ thì ghi lại
Bớt rượu biaTối đa một buổi mỗi tuầnKhông uống một mình, không uống khi lái xe, không uống để ngủ
Giảm cânThực đơn giảm cân, vận động đềuĂn đủ ba bữa, uống đủ nước; tạm dừng mục tiêu giảm
Tiết kiệm tiềnĐể dành một khoản mỗi tuầnKhông vay mới, không mua món lớn trong lúc đang buồn
Ngủ đúng giờNgủ trước 23 giờ, dậy 6 giờGiữ giờ thức dậy cố định, nằm nghỉ dù chưa ngủ được, không lướt điện thoại quá nửa đêm

Viết mức sàn ra một tờ giấy hoặc phần ghi chú trên điện thoại, kèm ngày bắt đầu. Ghi rõ đây là kế hoạch tạm thời trong khoảng bốn tuần, để bạn không coi nó là bỏ cuộc và cũng không kéo dài mãi.

Riêng với rượu: nếu bạn từng uống nhiều và lâu năm, đừng tự dừng hẳn đột ngột trong lúc đang khủng hoảng mà không có bác sĩ; còn nếu đã ngừng được một thời gian, mức sàn của bạn có thể vẫn là không uống, chỉ cần thêm người hỗ trợ.

Tuần 1: chỉ giữ ba việc

Tuần đầu sau biến cố, hầu hết sức lực của bạn dành cho những việc phải làm: giấy tờ, chăm sóc người khác, xử lý công việc. Kế hoạch thói quen nên gọn lại còn ba việc:

  1. Ăn một chút mỗi bữa, uống đủ nước. Khi buồn, nhiều người quên ăn cả ngày rồi tối muộn mới ăn vội hoặc uống thay ăn. Nhờ người nhà nhắc, hoặc để sẵn đồ ăn đơn giản trong tầm tay.
  2. Giữ mức sàn đã viết. Chỉ những điều tối thiểu trong bảng ở trên, không thêm gì khác.
  3. Có một người biết bạn đang cố giữ. Một câu ngắn với người thân hoặc bạn bè: “Đợt này mình rối lắm, nhưng mình vẫn đang cố không hút lại, có gì nhắc mình nhé.”

Nếu tuần đầu bạn trượt, đó là điều dễ hiểu. Ghi một dòng vào nhật ký và quay về mức sàn từ bữa sau, không cần làm gì hơn. Tuần đầu sau biến cố không phải lúc để đánh giá bản thân.

Tuần 2: thêm lại một điều tốt nhỏ

Chọn một việc dễ chịu, không phải một việc khó. Đi bộ mười phút buổi sáng, ngồi uống trà với một người bạn, ra chợ mua đồ nấu một bữa ăn đơn giản. Mục đích là đưa lại vào ngày một khoảnh khắc ổn định.

Đặt nó vào khung giờ khó nhất. Nếu buổi tối là lúc buồn nhất và thèm thuốc, thèm rượu nhất, đặt việc dễ chịu đó vào buổi tối. Đây cũng là khung giờ nên có người ở cạnh nếu được.

Để ý những lời mời. Trong đám tang, đám giỗ hay những buổi bạn bè đến an ủi, thuốc lá và rượu thường được mời như một cách chia sẻ. Một câu nhẹ nhàng như “Cảm ơn anh, em đang nghỉ, em uống trà thôi” là đủ; mọi người thường hiểu.

Câu tự hỏi cuối tuần thứ hai. Mình có giữ được mức sàn không? Việc dễ chịu nào giúp mình nhất? Mình đã ngủ, đã ăn thế nào? Có ai mình nên nhờ thêm không?

Mẫu nhật ký tối giản cho những tuần khó

Trong những tuần này, nhật ký dài là gánh nặng. Mỗi tối chỉ cần bốn dòng, ghi trong một phút:

  • Mức sàn hôm nay: giữ được, hoặc trượt ở đâu.
  • Ăn và ngủ: mấy bữa, ngủ khoảng bao lâu.
  • Một việc tốt nhỏ đã làm: dù chỉ là ra ngoài hít thở năm phút.
  • Cảm giác hôm nay bằng một từ: trống rỗng, nặng nề, đỡ hơn, tê dại, bình tĩnh.

Đọc lại sau mỗi tuần, bạn sẽ thấy những ngày nhẹ hơn xen giữa những ngày nặng, điều mà lúc đang buồn rất khó nhìn ra. Nếu cột cảm giác nhiều tuần liền không có ngày nào nhẹ hơn, đó là một thông tin nên mang đến cho bác sĩ hay chuyên gia tâm lý.

Nếu viết cũng thấy quá sức, chỉ cần đánh một dấu vào mỗi dòng. Nhật ký ở giai đoạn này không phải để phân tích, mà để bạn còn giữ một sợi dây nối với kế hoạch của mình.

Nhờ người xung quanh những việc thật cụ thể

Khi có chuyện buồn, nhiều người hỏi “có cần gì cứ nói nhé”, và bạn thường không biết nói gì. Chuẩn bị sẵn vài việc cụ thể để nhờ giúp bạn nhận được sự giúp đỡ thật, đồng thời giữ được mức sàn:

  • Nhờ một người nấu hoặc mang đến vài bữa ăn trong tuần đầu, để bạn không phải bỏ bữa hay ăn tạm bằng mì gói và cà phê.
  • Nhờ bạn bè đến ngồi cùng buổi tối, khung giờ dễ thèm thuốc, thèm rượu nhất, thay vì rủ ra quán.
  • Nhờ người trong nhà dọn bớt thuốc lá, rượu bia mà khách mang đến hay còn thừa sau đám tiệc, để chúng không nằm sẵn trong tầm tay.
  • Nhờ một người lo giúp phần giấy tờ, việc vặt nếu được, để bạn có thời gian ngủ và nghỉ.
  • Nhờ một người hỏi thăm mỗi vài ngày, chỉ một tin nhắn ngắn, để bạn biết mình không bị bỏ quên khi mọi người đã về hết.

Người quanh bạn thường muốn giúp nhưng sợ làm phiền hoặc không biết bắt đầu từ đâu. Một lời nhờ rõ ràng là món quà cho cả hai phía. Nếu bạn đã có danh sách vài người gọi được khi sắp trượt, đây là lúc báo cho họ biết bạn đang trải qua chuyện gì.

Tuần 3 và tuần 4: nâng dần về kế hoạch cũ

Khi những việc gấp đã qua và nhịp sống bắt đầu có hình hài trở lại, bạn có thể nâng mức sàn lên từng nấc. Không cần một ngày nào đó tuyên bố “quay lại hoàn toàn”, mà mỗi tuần thêm một phần của kế hoạch cũ. Ví dụ với người đang giảm cân: tuần ba quay lại thực đơn quen thuộc ở bữa trưa, tuần bốn quay lại vận động hai buổi.

Trước khi nâng, đọc lại nhật ký tối giản của hai tuần trước. Nếu mức sàn đã được giữ khá đều, ăn ngủ đã ổn hơn, đó là lúc thích hợp. Nếu vẫn còn nhiều ngày rất nặng, hãy kéo dài mức sàn thêm một hai tuần. Không có hạn chót nào bắt buộc, và nỗi buồn sau những mất mát lớn thường kéo dài hơn người ta nghĩ.

Một điều đáng ghi lại: những gì bạn học được về bản thân trong những tuần này. Có thể bạn nhận ra mình hay thèm thuốc nhất khi ở một mình buổi tối, hoặc việc đi bộ cùng một người bạn giúp nhiều hơn bạn tưởng. Những điều này sẽ là phần quý nhất khi bạn viết lại kế hoạch đầy đủ.

Khi nỗi buồn cần người có chuyên môn giúp

Buồn, khóc, mất ngủ, chán ăn trong một thời gian sau mất mát là phản ứng tự nhiên, không phải lúc nào cũng là bệnh. Nhưng bạn nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi cảm giác chán nản, trống rỗng kéo dài nhiều tuần và không nhẹ đi, khi bạn không còn làm được những việc thường ngày như đi làm, chăm con, ăn uống, hoặc khi bạn dùng rượu, thuốc lá hay đồ ăn ngày càng nhiều để chịu đựng.

Nếu bạn có ý nghĩ không muốn sống hoặc muốn làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân và đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đó là lúc cần được giúp ngay, không chờ đợi.

Bài viết này không thay cho chẩn đoán hay điều trị. Khi đi khám, nói cả về chuyện buồn đang trải qua lẫn thói quen bạn đang cố giữ; hai chuyện này ảnh hưởng lẫn nhau, và người có chuyên môn cần biết cả hai để giúp bạn đúng cách. Mang theo nhật ký tối giản là đủ để bắt đầu câu chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Đang bỏ thuốc mà gặp chuyện buồn, hút lại vài điếu có sao không?

Đó là điều nhiều người gặp và dễ hiểu. Quan trọng là đừng để vài điếu thành mua cả bao và quay lại hút đều. Giữ mức sàn như không mua thuốc, ghi lại lần trượt và nói với một người, rồi nâng dần về kế hoạch cũ khi mọi chuyện dịu bớt.

Có nên tiếp tục giảm cân trong lúc đang có tang không?

Thường không nên đặt mục tiêu giảm cân trong những tuần đầu. Ăn đủ bữa, uống đủ nước và ngủ được là ưu tiên hơn. Bạn có thể quay lại kế hoạch giảm cân khi nhịp sống đã ổn định hơn, bắt đầu từ từng nấc nhỏ.

Mức sàn kéo dài bao lâu thì nên quay lại kế hoạch cũ?

Thường khoảng bốn tuần là một mốc để xem lại, nhưng không có hạn chót bắt buộc. Nếu nhật ký cho thấy đã ăn ngủ ổn hơn và mức sàn được giữ đều, bạn nâng dần. Nếu vẫn còn nhiều ngày rất nặng, kéo dài thêm và cân nhắc nhờ người giúp.

Từ chối thuốc lá, rượu trong đám tang có bị coi là thất lễ không?

Thường không, nếu bạn từ chối nhẹ nhàng và vẫn ngồi cùng mọi người. Một câu như “Cảm ơn anh, em đang nghỉ, em uống trà thôi” thể hiện sự tôn trọng mà vẫn giữ được kế hoạch của bạn.

Làm sao phân biệt buồn bình thường và lúc cần gặp chuyên gia?

Bài viết không chẩn đoán được. Nhưng nếu cảm giác chán nản kéo dài nhiều tuần không nhẹ đi, bạn không làm nổi việc thường ngày, hoặc dùng rượu, thuốc lá ngày càng nhiều để chịu đựng, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì cần được giúp ngay.

Người thân đang có chuyện buồn và trượt thói quen, nên giúp thế nào?

Ở bên, giúp những việc thiết thực như nấu ăn, đi cùng, nhắc ăn ngủ, và tránh trách móc chuyện thói quen trong lúc này. Có thể gợi ý nhẹ nhàng mức sàn, và để ý những dấu hiệu cần đưa người thân đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138