NhatDinh.comNhất Định
Khi trượt lại và nhờ người giúp

Trượt đi trượt lại một thói quen: đọc ba lần trượt và viết lại kế hoạch bốn tuần

Bỏ rồi lại hút, bớt rồi lại uống, giảm rồi lại tăng: cách đặt ba lần trượt cạnh nhau, tìm mắt xích chung và viết lại kế hoạch bốn tuần có câu nếu thì.

Top down view of hands of a Vietnamese man spreading three open blank notebooks side by side on a wooden table in a Quang Ninh apartment, morning light, coffee cup nearby

Khi bạn trượt đi trượt lại cùng một thói quen, câu trả lời thường không nằm ở việc cố gắng hơn, mà ở việc nhìn ba lần trượt gần nhất cạnh nhau. Từng lần riêng lẻ trông như tai nạn: hôm đó mệt, hôm đó có tiệc, hôm đó cãi nhau. Đặt cạnh nhau, chúng thường lộ ra một mẫu lặp — cùng khung giờ, cùng chuỗi việc dẫn tới, cùng một câu tự nói trong đầu. Kế hoạch mới cần nhắm vào chính mẫu lặp đó.

Bài này hướng dẫn cách gom ba lần trượt vào một bảng, năm câu hỏi để đọc ra mẫu lặp, cách tìm mắt xích sớm nhất có thể cắt, rồi viết lại kế hoạch bốn tuần với những câu “nếu… thì…” cụ thể. Cách làm dùng được cho thuốc lá, rượu bia, ăn uống, chi tiêu hay giờ ngủ. Nếu trượt lặp lại đi kèm những dấu hiệu sức khoẻ nghiêm trọng, phần cuối nói rõ lúc nào nên nhờ chuyên môn.

Trượt lặp lại là một mẫu, không phải bằng chứng thiếu ý chí

Người trượt nhiều lần thường đi đến kết luận rằng mình yếu đuối, không có ý chí. Kết luận đó vừa đau vừa vô ích: nó không chỉ ra phải làm gì khác, và nó khiến bạn ngại bắt đầu lại. Một cách nhìn có ích hơn là coi mỗi lần trượt như một lần thử nghiệm cho thấy kế hoạch cũ hở ở đâu. Ba lần trượt nghĩa là bạn có ba bộ dữ liệu, nhiều hơn hẳn người mới bắt đầu.

Thói quen bám chặt vì nó được nối với những tín hiệu quen thuộc trong ngày: một giờ nhất định, một nơi, một người, một cảm giác. Kế hoạch đầu tiên thường chỉ nhắm vào hành vi — “không hút”, “không uống” — mà chưa đụng đến những tín hiệu đó. Khi tín hiệu xuất hiện đủ mạnh, hành vi cũ bật lại. Trượt lặp lại thường cho biết có một tín hiệu bạn chưa xử lý.

Cũng có khi trượt lặp lại vì mục tiêu đặt quá cao so với hoàn cảnh hiện tại: bỏ hẳn trong lúc công việc căng nhất năm, giảm cân nhanh trong mùa cưới. Phần sau của bài giúp bạn phân biệt hai trường hợp này, vì cách sửa của chúng khác nhau.

Gom ba lần trượt gần nhất vào một bảng

Lật lại nhật ký, hoặc nếu chưa có, cố nhớ lại ba lần trượt gần nhất và điền vào bảng. Ví dụ giả định dưới đây là của một người đang bỏ thuốc:

MụcLần 1Lần 2Lần 3
Thời điểmThứ Sáu, 21 giờThứ Năm, 22 giờThứ Sáu, 20 giờ 30
NơiQuán nhậu gần công tyỞ nhà, ban côngQuán cà phê với bạn cũ
Ai ở cạnhĐồng nghiệpMột mìnhBạn cũ hay hút
Trước đóTăng ca, bỏ bữa tốiHọp căng, về muộn, chưa ănCả ngày chạy việc, ăn vội
Câu trong đầu“Hôm nay xứng đáng một điếu”“Một điếu cho đỡ mệt”“Lâu lắm mới gặp”
Thuốc từ đâuĐồng nghiệp mờiBao cũ còn giấuBạn mời

Chỉ nhìn bảng ví dụ, có thể thấy ngay: cả ba lần đều vào cuối tuần làm việc, buổi tối, sau một ngày mệt và đói. Nơi chốn khác nhau, người ở cạnh khác nhau, nhưng trạng thái cơ thể trước đó thì giống nhau. Đó là manh mối quan trọng hơn quán nhậu hay người bạn cũ.

Khi tự điền, cố gắng ghi trạng thái cơ thể và câu trong đầu thật trung thực, kể cả khi chúng nghe có vẻ vụn vặt. Những ô người ta hay bỏ trống vì ngại lại thường là những ô chứa câu trả lời. Nếu đổi nhiều thói quen cùng lúc, làm mỗi thói quen một bảng riêng để không lẫn.

Năm câu hỏi để đọc ra mẫu lặp

Ba lần có chung khung giờ hay ngày trong tuần không? Nếu có, kế hoạch mới cần một việc thay thế được đặt sẵn cho đúng khung đó, thay vì chỉ dặn mình “cẩn thận”.

Trạng thái cơ thể trước đó thế nào? Đói, mệt, thiếu ngủ, vừa uống rượu là bốn trạng thái làm lời hứa với bản thân yếu đi nhiều nhất. Nhiều lần trượt có gốc rễ ở bữa tối bị bỏ chứ không ở điếu thuốc.

Cảm xúc nào xuất hiện nhiều nhất? Bực bội, buồn chán, cô đơn hay vui quá đà. Nếu một cảm xúc lặp lại, bạn cần một cách khác để xử lý nó, nếu không thói quen cũ sẽ quay lại làm việc đó.

Câu tự nói trong đầu có giống nhau không? Những câu như “xứng đáng”, “chỉ một lần”, “đằng nào cũng hỏng” là các lý do quen thuộc. Viết chúng ra để nhận diện khi chúng xuất hiện lần sau.

Thứ gây trượt đến tay bằng cách nào? Được mời, còn giấu, mua tiện đường. Mỗi cách cần một rào chắn riêng: câu từ chối, dọn sạch nhà, đổi đường đi.

Tìm mắt xích sớm nhất có thể cắt

Lần trượt hiếm khi bắt đầu ở khoảnh khắc cầm điếu thuốc hay ly bia. Nó là cuối của một chuỗi, và chuỗi đó thường bắt đầu từ vài giờ trước. Lấy một lần trượt trong bảng, viết lại theo thứ tự từng việc dẫn tới nó. Ví dụ giả định: nhận việc gấp lúc 16 giờ, bỏ bữa chiều, rời công ty lúc 20 giờ, đồng nghiệp rủ ghé quán, gọi bia, có người chìa bao thuốc, nhận lấy.

Trong chuỗi đó, mắt xích càng gần cuối càng khó cắt: khi bao thuốc đã chìa ra trước mặt sau hai ly bia, từ chối là việc rất khó. Mắt xích càng gần đầu càng dễ: ăn một bữa nhẹ lúc 17 giờ dù đang bận, hoặc báo trước với nhóm rằng tối nay về thẳng. Kế hoạch cũ hay thất bại vì nó chỉ đặt rào ở mắt xích cuối cùng.

Với mỗi lần trượt trong bảng, khoanh tròn mắt xích sớm nhất mà bạn có thể làm khác đi một cách thực tế. Nếu cả ba lần đều có chung một mắt xích sớm — như ví dụ trên là bỏ bữa khi tăng ca — thì đó là chỗ đầu tiên kế hoạch mới phải nhắm vào. Cắt được mắt xích này, cả chuỗi phía sau thường yếu đi rõ rệt.

Viết lại kế hoạch bốn tuần

Kế hoạch mới không cần dài hơn kế hoạch cũ, nhưng phải nhắm đúng chỗ bảng ba lần trượt đã chỉ ra. Một khung bốn tuần:

  1. Tuần 1 — vá mắt xích sớm nhất. Chỉ tập trung vào một việc, ví dụ luôn ăn bữa nhẹ trước 18 giờ những ngày tăng ca. Đánh dấu mỗi ngày làm được trong nhật ký, kể cả những ngày không có nguy cơ trượt.
  2. Tuần 2 — thêm hai câu “nếu… thì…”. Viết cho đúng hai tình huống trong bảng, ví dụ “nếu đồng nghiệp rủ ghé quán tối thứ Sáu thì đi tối đa một giờ và gọi nước chanh trước”. Đọc lại hai câu này mỗi sáng.
  3. Tuần 3 — gặp lại một tình huống cũ có chuẩn bị. Chủ động chọn một dịp giống lần trượt, nhưng lần này đi với kế hoạch đã viết, báo trước một người trong danh sách hỗ trợ, và ghi lại diễn biến khi về.
  4. Tuần 4 — đọc lại và quyết định chặng tiếp. So sánh bốn tuần này với bảng ba lần trượt: mắt xích sớm đã được cắt chưa, câu nếu thì nào dùng được, câu nào cần sửa. Viết kế hoạch cho bốn tuần tiếp theo dựa trên đó.

Nếu trượt trong bốn tuần này, đừng bỏ bảng cũ đi. Thêm cột “lần 4” vào, rồi đọc lại năm câu hỏi. Mỗi lần trượt mới làm bức tranh rõ hơn chứ không làm nó vô nghĩa.

Mẫu câu “nếu… thì…” và câu tự hỏi cuối tuần

Câu “nếu… thì…” hiệu quả khi phần “nếu” là một tình huống bạn nhận ra được ngay, còn phần “thì” là một hành động cụ thể làm được trong vài phút. Một số mẫu để sửa theo bảng của bạn:

  • Nếu đến 17 giờ mà biết sẽ về muộn, thì ăn ngay một bữa nhẹ đã chuẩn bị sẵn.
  • Nếu ai đó mời thuốc hay rót bia, thì nói câu đã soạn và cầm lấy ly nước của mình.
  • Nếu thấy câu “hôm nay xứng đáng” xuất hiện trong đầu, thì nhắn cho một người trong danh sách hỗ trợ trước khi làm gì khác.
  • Nếu về nhà sau một ngày căng thẳng, thì tắm và đi bộ mười phút trước khi ngồi xuống.
  • Nếu đã trượt, thì ghi vào bảng trong tối đó và báo cho một người, không chờ đến mai.

Câu tự hỏi cuối mỗi tuần, chỉ ba câu: tuần này mắt xích sớm nhất có được cắt không? Câu nếu thì nào đã dùng thật, câu nào chỉ nằm trên giấy? Có tín hiệu mới nào mình chưa thấy trong bảng ba lần trượt không? Ghi ngắn, và giữ tất cả các tuần ở cùng một chỗ để đọc lại.

Khi mục tiêu cần hạ xuống, và khi cần nhờ chuyên môn

Đôi khi bảng ba lần trượt cho thấy vấn đề không nằm ở mắt xích nào, mà ở chỗ mục tiêu không vừa với hoàn cảnh. Nếu cả ba lần đều rơi vào giai đoạn bạn đang chịu áp lực lớn mà không thể giảm — chăm người ốm, mùa cao điểm công việc — có thể cần hạ chặng: từ bỏ hẳn sang giảm dần, từ giảm cân sang giữ cân trong vài tuần, rồi nâng lại khi hoàn cảnh nhẹ hơn. Hạ chặng có chủ đích khác với bỏ cuộc: bạn vẫn ghi nhật ký, vẫn có mốc và vẫn biết khi nào quay lại mục tiêu cũ.

Trượt lặp lại cũng có thể là tín hiệu cần chuyên môn. Hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hay phòng tư vấn chuyên khoa khi bạn đã viết lại kế hoạch hai ba lần mà vẫn trượt ở cùng chỗ, khi thói quen gắn chặt với buồn chán, lo âu kéo dài, hoặc khi việc giảm hay dừng gây phản ứng cơ thể mạnh. Người uống rượu nhiều lâu năm cần bác sĩ theo dõi trước khi dừng.

Mang theo bảng ba lần trượt khi đi khám. Một bảng như vậy cho người tư vấn thấy rất nhanh bạn đang mắc ở đâu, và giúp buổi gặp đầu tiên đi thẳng vào việc thay vì mất thời gian kể lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao lần nào cũng trượt ở đúng một kiểu tình huống?

Vì thói quen được nối với những tín hiệu quen thuộc như giờ giấc, nơi chốn, người ở cạnh hay cảm xúc. Nếu kế hoạch chỉ nhắm vào hành vi mà không xử lý tín hiệu đó, mỗi lần tín hiệu xuất hiện đủ mạnh, thói quen cũ sẽ bật lại.

Không nhớ rõ các lần trượt trước thì làm bảng thế nào?

Điền những gì còn nhớ, để trống phần không chắc, rồi bắt đầu ghi nhật ký ngay từ bây giờ. Lần trượt tiếp theo, nếu có, ghi trong vòng vài giờ. Sau một hai lần như vậy, bảng sẽ đủ dữ liệu để đọc ra mẫu.

Câu “nếu… thì…” khác gì với quyết tâm thông thường?

Quyết tâm thông thường kiểu “sẽ cố không hút” không nói phải làm gì khi tình huống xảy ra. Câu nếu thì gắn sẵn một hành động cụ thể vào một tình huống nhận ra được, nên lúc đang mệt hay bị mời, bạn không phải nghĩ mà chỉ cần làm theo.

Có nên đổi sang mục tiêu dễ hơn sau nhiều lần trượt không?

Có thể, nếu bảng các lần trượt cho thấy mục tiêu không vừa với hoàn cảnh hiện tại. Hạ chặng có chủ đích, vẫn giữ nhật ký và có mốc quay lại, khác với bỏ cuộc. Với rượu ở người uống nhiều, nên bàn mục tiêu với bác sĩ.

Trượt bao nhiêu lần thì nên nhờ chuyên môn?

Không có con số cố định. Nếu bạn đã viết lại kế hoạch hai ba lần mà vẫn trượt ở cùng một chỗ, hoặc thói quen gắn với buồn chán, lo âu kéo dài, hay có phản ứng cơ thể khi giảm, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138