NhatDinh.comNhất Định
Viết nhật ký theo dõi thay đổi

Trang lý do ở đầu nhật ký thay đổi: bảng bốn ô được – mất và cách đọc lại tuần khó

Viết trang lý do ở đầu nhật ký bằng bảng bốn ô được – mất của việc giữ và việc đổi thói quen, một lá thư gửi chính mình, và lịch đọc lại từ tuần đầu đến tuần mười hai.

Elderly Vietnamese man sitting at a small wooden table in a garden courtyard in Ninh Binh in the early morning, writing slowly on a blank page, cup of green tea, face turned away

Trang đầu tiên của nhật ký thay đổi nên là trang lý do: một bảng bốn ô ghi cái được và cái mất của việc giữ thói quen cũ, cái được và cái khó của việc thay đổi, cộng một lá thư ngắn gửi chính mình vào ngày khó. Những trang ngày ghi chép cho bạn biết đang đi tới đâu; trang lý do nhắc bạn vì sao bắt đầu đi. Vào tuần tệ, đó thường là trang được lật đến nhiều nhất.

Bảng bốn ô dựa trên cách các chuyên gia tư vấn thay đổi hành vi hay dùng để giúp người ta nhìn rõ sự giằng co trong mình — muốn đổi nhưng cũng không muốn — mà không bị ép hay bị phán xét. Bài này hướng dẫn cách viết từng ô, cách viết lá thư, và lịch đọc lại theo tuần cho mười hai tuần đầu. Mẫu dùng được cho mọi kế hoạch trên trang.

Vì sao cần viết lý do ra giấy

Ngày đầu tiên của một kế hoạch, lý do có vẻ rõ đến mức không cần viết: muốn khoẻ hơn, muốn dư tiền, muốn con không thấy mình hút thuốc. Nhưng đến tuần thứ ba, khi đang mệt sau giờ làm và lon bia nằm ngay trong tủ lạnh, những lý do đó mờ đi rất nhanh, trong khi cái lợi trước mắt của thói quen cũ thì sáng rõ. Lý do được viết bằng chính chữ của mình, vào lúc đầu óc tỉnh táo, là cách đưa con người tỉnh táo của ngày đầu tới đứng cạnh con người mệt mỏi của tuần khó.

Viết ra còn có một tác dụng khác: nó buộc lý do phải cụ thể. "Muốn khoẻ hơn" là một ý tốt nhưng khó chạm vào cảm xúc. "Muốn đi bộ lên hết bốn tầng chung cư mà không phải dừng thở" hay "muốn cuối năm có đủ tiền đưa bố mẹ đi một chuyến" là những hình ảnh làm bạn dừng tay lại được.

Cuối cùng, trang lý do thừa nhận cả cái giá của thay đổi. Điều này nghe ngược đời, nhưng người viết thẳng ra "bỏ bia buổi tối thì mất đi lúc thư giãn duy nhất trong ngày" sẽ chủ động tìm cách thư giãn khác, thay vì bất ngờ trước khoảng trống đó và quay lại thói quen cũ.

Bảng bốn ô và câu hỏi gợi ý cho từng ô

Kẻ một trang thành bốn ô. Mỗi ô viết ba đến năm ý ngắn, cụ thể, bằng chữ của bạn.

ÔCâu hỏi gợi ýVí dụ giả định (bớt rượu bia buổi tối)
1. Cái được khi giữ thói quen cũThói quen này đang cho mình điều gì? Vì sao mình vẫn làm nó?Thư giãn sau giờ làm; có cái để làm khi ngồi cùng bạn; ngủ nhanh hơn lúc đầu
2. Cái mất khi giữ thói quen cũNó đang lấy đi của mình điều gì, bây giờ và vài năm nữa?Sáng dậy mệt; bụng to; mỗi tháng tốn một khoản; vợ hay phàn nàn; khám sức khoẻ có chỉ số không tốt
3. Cái được khi thay đổiNếu đổi được, cuộc sống mình sẽ khác ở điểm cụ thể nào?Sáng tỉnh táo chở con đi học; có tiền tiết kiệm cho chuyến du lịch; buổi tối có thời gian chơi với con
4. Cái khó khi thay đổiMình sẽ phải từ bỏ hay đối mặt với điều gì?Bạn bè trêu; buổi tối thấy trống; phải tìm cách thư giãn khác; lúc đầu có thể khó ngủ

Ô một và ô bốn thường bị viết qua loa vì người ta ngại thừa nhận cái lợi của thói quen xấu. Đừng ngại. Hai ô này cho bạn danh sách những thứ cần tìm thay thế và những trở ngại cần chuẩn bị; bỏ trống chúng là bỏ trống phần kế hoạch thực tế nhất.

Viết từng ô sao cho đọc lại còn có sức nặng

Viết bằng hình ảnh, không viết bằng khái niệm. "Chạy theo con ở công viên mà không thở dốc" có sức nặng hơn "cải thiện thể lực". Khi đọc lại vào ngày khó, hình ảnh chạm tới cảm xúc nhanh hơn.

Ghi cả lý do vì người khác, nhưng ưu tiên lý do của chính mình. Vì con, vì vợ chồng, vì bố mẹ là những lý do đẹp. Nhưng lý do chỉ dựa vào người khác dễ lung lay khi có mâu thuẫn trong nhà. Hãy chắc rằng ô ba có ít nhất một điều bạn muốn cho chính mình.

Dùng con số khi có, đánh dấu là ước tính. Ví dụ "khoảng một triệu mỗi tháng cho bia, ước tính" hay "ba lần ngủ dậy muộn tuần trước". Con số của chính bạn, dù thô, thuyết phục hơn mọi thống kê chung.

Không viết lời doạ dẫm bản thân. Những câu kiểu "nếu không bỏ sẽ chết sớm" thường gây lo âu rồi khiến người ta né tránh luôn trang lý do. Viết điều thật, kể cả điều đáng lo, nhưng bằng giọng bình tĩnh như đang nói với một người bạn.

Mỗi ô tối đa năm ý. Nhiều hơn thì trang rối và ý quan trọng bị chìm. Nếu có nhiều, khoanh ba ý nặng ký nhất ở mỗi ô.

Khi chưa chắc mình có muốn đổi hay không

Không phải ai mở nhật ký cũng đã quyết tâm. Có người bắt đầu vì bác sĩ dặn, vì vợ chồng nhắc, hay vì thấy bạn bè đều đang làm. Nếu bạn đang ở trạng thái nửa muốn nửa không, bảng bốn ô càng hữu ích, vì nó không đòi bạn phải quyết ngay. Cứ viết thật cả bốn ô, kể cả khi ô một dài hơn ô ba.

Sau khi viết xong, tự chấm hai con số từ 0 đến 10: việc thay đổi này quan trọng với mình đến mức nào, và mình tự tin làm được đến mức nào. Rồi hỏi tiếp: vì sao mình chấm năm chứ không phải ba? Điều gì sẽ làm con số này tăng thêm một điểm? Câu trả lời cho câu thứ nhất thường chỉ ra lý do thật của bạn; câu trả lời cho câu thứ hai chỉ ra việc đầu tiên nên làm.

Nếu điểm quan trọng thấp, có thể bạn chưa cần đổi lúc này, hoặc cần thêm thông tin, như hỏi bác sĩ về chỉ số sức khoẻ của mình. Nếu điểm quan trọng cao mà điểm tự tin thấp, kế hoạch nên bắt đầu thật nhỏ để có những lần thành công đầu tiên. Ghi hai con số này ở góc trang lý do và chấm lại mỗi lần đọc, bạn sẽ thấy sự sẵn sàng của mình thay đổi theo tuần.

Lá thư gửi chính mình vào ngày khó

Dưới bảng bốn ô, viết một lá thư ngắn, năm đến mười câu, gửi cho chính bạn của một ngày nào đó trong tương lai khi đang rất muốn quay lại thói quen cũ. Thư không cần văn hay; hãy viết như nhắn cho một người bạn thân mà bạn biết rõ đang gặp khó. Nhắc lại vì sao bắt đầu, nhắc rằng cơn muốn này rồi sẽ qua, gợi ý một việc cụ thể để làm ngay lúc đó.

Một lá thư ví dụ giả định: "Gửi mình của tối thứ sáu nào đó. Nếu đang đọc thư này chắc là mình rất muốn mở một lon. Nhớ lại sáng thứ bảy tuần trước, mình dậy sớm chở con đi bơi và thấy vui thế nào. Cơn muốn này thường qua trong khoảng mười lăm phút. Đi tắm, pha một cốc trà gừng, gọi điện cho anh Hùng. Nếu vẫn uống thì cũng không sao, mai đọc lại trang này và bắt đầu lại."

Câu cuối của lá thư quan trọng. Nó cho phép bạn không hoàn hảo, và chặn trước suy nghĩ "đã hỏng thì hỏng luôn" — suy nghĩ thường biến một lần trượt thành cả tuần bỏ kế hoạch.

Lịch đọc lại trang lý do trong mười hai tuần

Trang lý do chỉ có tác dụng khi được đọc lại đúng lúc. Lịch gợi ý:

Thời điểmViệc làmMất bao lâu
Tuần 1, mỗi sángĐọc lướt bảng bốn ô trước khi bắt đầu ngàyMột phút
Tuần 2–4, tối chủ nhậtĐọc lại khi làm phần đọc nhật ký cuối tuần, gạch dưới ý nào vẫn đúngHai đến ba phút
Bất kỳ lúc nào thèm mạnhMở lá thư, đọc to hoặc đọc thầmMột phút
Cuối tuần 6Viết lại bảng bốn ô từ đầu trên trang mới, không nhìn bản cũ, rồi soMười lăm phút
Cuối tuần 12Viết thêm ô năm: những điều đã thực sự được sau ba thángMười phút

Lần viết lại ở tuần sáu thường cho kết quả thú vị: ô một co lại vì bạn đã tìm được cách khác đáp ứng nhu cầu cũ; ô ba có thêm những điều đã thấy thật chứ không còn là tưởng tượng. Nếu ngược lại, ô một phình ra và ô ba mờ đi, đó là tín hiệu cần xem lại kế hoạch hoặc tìm người hỗ trợ.

Khi trang lý do không còn đủ sức giữ bạn

Có lúc bạn đọc trang lý do mà không thấy gì lay động nữa, hoặc đọc xong vẫn làm thói quen cũ nhiều ngày liền. Đó không phải bằng chứng là bạn thiếu quyết tâm. Có thể lý do đã thay đổi, có thể kế hoạch đang quá sức, cũng có thể thói quen đã ở mức cần hỗ trợ chuyên môn.

Những trường hợp nên tìm người giúp sớm: uống rượu bia nhiều và đều trong thời gian dài, vì giảm hay dừng cần có bác sĩ theo dõi; hút thuốc nhiều năm và đã thử bỏ nhiều lần, vì bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn các nhóm hỗ trợ cai; ăn uống mất kiểm soát hoặc ngược lại sợ ăn; buồn bã, lo âu kéo dài làm ảnh hưởng tới công việc và giấc ngủ. Mang theo trang lý do và vài tuần nhật ký giúp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hiểu bạn đang ở đâu và bạn muốn đi tới đâu.

Người mang thai, có bệnh mạn tính, đang điều trị bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi thay đổi lớn về ăn uống, vận động hay dùng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ nào. Trang lý do giúp bạn giữ hướng; còn cách đi an toàn là phần của người có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Bảng bốn ô khác gì danh sách lợi và hại thông thường?

Danh sách thường chỉ có hai cột lợi và hại của thay đổi. Bảng bốn ô thêm hai ô về thói quen cũ, trong đó có cái lợi mà thói quen cũ đang đem lại. Nhìn thẳng vào cái lợi đó giúp bạn tìm thứ thay thế, thay vì bất ngờ trước khoảng trống.

Có nên cho người nhà đọc trang lý do không?

Tuỳ bạn. Một số người thấy chia sẻ lý do giúp người nhà hiểu và hỗ trợ đúng cách. Nhưng trang này nên viết thật trước tiên cho mình; nếu biết người khác sẽ đọc, bạn dễ viết điều nghe hay thay vì điều thật.

Ô cái được khi giữ thói quen cũ có làm mình muốn giữ thói quen hơn không?

Thường không. Viết ra giúp bạn hiểu vì sao thói quen bám dai và thấy đó là nhu cầu có thể đáp ứng bằng cách khác. Che giấu cái lợi đó mới khiến nó bất ngờ kéo bạn quay lại lúc mệt.

Viết lá thư gửi chính mình có kỳ cục không?

Lúc đầu có thể thấy lạ, nhưng lá thư chỉ là lời nhắc bằng giọng của chính bạn vào lúc tỉnh táo. Nhiều người thấy giọng của mình có sức thuyết phục hơn lời khuyên của người khác khi đang thèm hay đang nản.

Nếu lý do ban đầu không còn đúng thì làm thế nào?

Viết lại bảng bốn ô. Lý do thay đổi theo hoàn cảnh là bình thường, ví dụ ban đầu vì sức khoẻ, sau lại vì con. Lý do mới, nếu thật, vẫn đủ sức giữ bạn đi tiếp.

Trang lý do có dùng được cho kế hoạch tiết kiệm tiền không?

Có. Bốn ô vẫn áp dụng: chi tiêu theo thói quen cũ đem lại cảm giác gì, tốn gì, tiết kiệm được sẽ dùng vào việc cụ thể nào, và phải bỏ những gì. Số tiền ghi trong bảng chỉ là ước tính của bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138