Sinh viên ở trọ muốn ngủ đúng giờ thì nên bắt đầu bằng một giờ thức dậy gần như cố định cho mọi ngày trong tuần, kể cả ngày chỉ học buổi chiều, rồi mới lo tới chuyện phòng ồn hay bạn thức khuya. Khi giờ dậy đều, cơn buồn ngủ buổi tối cũng đến đều, và bạn có cái khung để thương lượng với lịch học, ca làm thêm, bạn cùng phòng.
Kế hoạch dưới đây chia làm bốn tuần: tuần 1 chọn giờ neo và ghi nhật ký, tuần 2 dựng góc ngủ yên trong phòng ghép và thoả thuận với bạn cùng phòng, tuần 3 xử lý ca làm thêm buổi tối và đồ uống có chất kích thích, tuần 4 chuẩn bị cho mùa thi để không thức trắng. Mỗi tuần có câu tự hỏi cuối tuần, và cuối bài có phần về những lúc nên tìm đến phòng tư vấn của trường hoặc bác sĩ.
Vì sao đời sinh viên dễ lệch giờ ngủ đến vậy
Chưa có giai đoạn nào lịch sống lỏng như năm đầu đại học. Thứ Hai học ca sáng bảy giờ, thứ Ba nghỉ tới chiều, thứ Tư học tối, cuối tuần không ai kiểm soát. Không còn bố mẹ nhắc đi ngủ, không còn tiếng gọi dậy ăn sáng. Thêm vào đó là phòng trọ ba bốn người, mỗi người một lịch, đèn bật tới khuya, tiếng gõ phím, tiếng gọi điện về quê. Rất nhiều sinh viên kể lại cùng một vòng: ngày không có tiết sáng thì ngủ tới trưa, tối thức tới ba giờ, sáng hôm sau có tiết bảy giờ thì vào lớp như người mộng du.
Lứa tuổi cuối thiếu niên đầu hai mươi cũng có xu hướng tự nhiên buồn ngủ muộn hơn người lớn tuổi. Điều này không có nghĩa bạn phải chấp nhận ngủ lúc ba giờ sáng, mà có nghĩa bạn đừng tự trách khi thấy khó ngủ lúc mười giờ tối. Mục tiêu thực tế cho phần lớn sinh viên là một giờ ngủ quanh khoảng nửa đêm và một giờ dậy đều, đủ bảy đến chín tiếng.
Lệch giờ ngủ không chỉ làm buồn ngủ trên lớp. Nhiều bạn nhận ra mình hay cáu, ăn uống thất thường, khó nhớ bài hơn trong những tuần ngủ lộn xộn. Kế hoạch này không biến bạn thành người ngủ sớm dậy sớm, chỉ giúp nhịp ngủ đủ đều để những thứ khác dễ thở hơn.
Tuần 1: chọn giờ neo và ghi nhật ký bảy ngày
Giờ neo là giờ thức dậy bạn giữ cho mọi ngày, chỉ lệch tối đa khoảng một tiếng vào ngày không có tiết sáng hay cuối tuần. Làm theo các bước:
- Mở thời khoá biểu, tìm ngày có tiết sớm nhất. Giờ neo nên cho phép bạn kịp tiết đó mà không vội, ví dụ giả định tiết bảy giờ thì giờ neo là sáu giờ.
- Những ngày học chiều, vẫn dậy trong vòng một tiếng sau giờ neo. Buổi sáng trống dùng để ôn bài, giặt giũ, đi chợ, tập thể dục.
- Tính ngược giờ lên giường: giờ neo trừ khoảng tám tiếng.
- Mỗi sáng ghi một dòng nhật ký: giờ ngủ, giờ dậy, có ngủ trưa không, mức tỉnh táo trên lớp.
- Cuối tuần, đếm số ngày dậy trong khoảng cho phép. Năm ngày trở lên là đạt.
Tuần đầu sẽ khó vào những sáng không có tiết. Hẹn bạn đi ăn sáng hoặc đăng ký một hoạt động buổi sáng như câu lạc bộ thể thao, đi thư viện, để có lý do rời giường. Lý do bên ngoài giữ bạn tốt hơn ý chí trong những tuần đầu. Ngày nào lỡ ngủ quá giờ cho phép, tối đó vẫn lên giường theo giờ đã tính, đừng thức bù cho "đủ ngày".
Tuần 2: góc ngủ yên trong phòng ghép và thoả thuận với bạn cùng phòng
Phòng ghép là nơi ít ai chọn được giờ ngủ của người khác. Bạn không cần mọi người đi ngủ cùng lúc, chỉ cần vài thoả thuận rõ và một góc riêng đủ tối. Bảng dưới gợi ý những chuyện nên bàn vào một buổi tối cả phòng rảnh.
| Chuyện cần bàn | Gợi ý thoả thuận | Đồ hỗ trợ không tốn kém |
|---|---|---|
| Đèn trần | Tắt sau một giờ đã thống nhất, người còn thức dùng đèn bàn nhỏ | Rèm vải quanh giường tầng, bịt mắt |
| Tiếng gọi điện, xem phim | Sau giờ yên tĩnh thì dùng tai nghe, gọi điện ra hành lang | Nút bịt tai cho người ngủ trước |
| Báo thức sáng | Mỗi người đặt chế độ rung hoặc âm nhỏ, tắt ngay khi kêu | Đồng hồ đeo tay rung |
| Khách ngủ lại | Báo trước trong nhóm phòng, không quá số tối đã thống nhất mỗi tháng | Chiếu, gối dự phòng để khách khỏi chen giường |
| Mùa thi | Ai ôn khuya thì ra khu học chung hoặc dùng đèn kẹp | Đèn kẹp hướng xuống bàn |
Khi bàn, hãy nói về giờ và hành động cụ thể, không nói về con người. "Sau mười hai giờ mình dùng đèn bàn nhé" dễ nghe hơn nhiều so với "cậu thức khuya làm phiền quá". Viết thoả thuận lên một tờ giấy dán sau cửa để không ai phải nhắc lại bằng lời.
Tuần 3: ca làm thêm buổi tối, trà sữa và cà phê
Về muộn không có nghĩa là ngủ muộn thêm hai tiếng. Nhiều bạn tan ca mười giờ tối, về phòng ăn khuya, tắm, lướt điện thoại để "xả", rồi một giờ sáng mới ngủ. Hãy chuẩn bị một chuỗi về phòng ngắn gọn: ăn nhẹ ở nơi làm hoặc mang theo, tắm ngay khi về, không mở máy tính, lên giường trong vòng một tiếng sau khi về.
Nếu có thể, chọn ca phù hợp với giờ neo. Khi đăng ký ca làm thêm, ưu tiên ca kết thúc sớm vào những tối hôm sau có tiết sáng. Đừng nhận ca đến gần nửa đêm ngay trước ngày thi hoặc ngày học sớm.
Đồ uống có chất kích thích nên dừng từ giữa chiều. Trà sữa, cà phê, trà đặc, nước tăng lực uống sau bốn giờ chiều có thể khiến bạn tỉnh táo tới khuya mà không nhận ra. Ghi vào nhật ký mỗi lần uống sau giữa chiều và so với giờ ngủ hôm đó. Chuyên mục bớt đồ ngọt của trang có kế hoạch riêng cho trà sữa nếu đây là chỗ khó.
Ngủ trưa ngắn, không ngủ chiều tối. Một giấc trưa hai mươi đến ba mươi phút giúp bù chút mệt. Ngủ từ năm giờ chiều tới tám giờ tối thì đêm đó gần như chắc chắn thức tới khuya.
Tuần 4: mùa thi mà không thức trắng
Thức trắng ôn thi là chuyện rất nhiều sinh viên từng làm, và nhiều người nhớ lại cảm giác vào phòng thi đầu óc trống rỗng dù đêm qua đã đọc hết đề cương. Giấc ngủ là lúc não sắp xếp lại những gì vừa học; cắt nó đi để học thêm thường lấy đi nhiều hơn thứ bạn nhận được. Vì vậy, tuần 4 của kế hoạch không phải tuần ôn thi mà là tuần chuẩn bị để mùa thi không phá nếp ngủ.
Làm cụ thể như sau: lấy lịch thi, đếm ngược hai tuần trước môn đầu tiên và chia đề cương thành các phần nhỏ cho từng ngày, để không có ngày nào phải học dồn tới sáng. Giữ giờ neo, chỉ cho phép lùi giờ ngủ tối đa một tiếng trong mùa thi. Những môn khó ôn vào buổi sáng khi đầu óc tỉnh nhất, buổi tối dành cho việc ôn nhẹ như đọc lại ghi chú.
Đêm trước ngày thi, dừng học trước giờ ngủ khoảng một tiếng, chuẩn bị sẵn giấy tờ, bút, áo quần. Nếu hồi hộp không ngủ được, nằm nghỉ trong bóng tối vẫn có ích hơn bật đèn học thêm. Sau mùa thi, cảm giác muốn ngủ bù vài ngày là bình thường, nhưng hãy quay lại giờ neo trong vòng ba bốn ngày để học kỳ mới không bắt đầu lệch.
Câu tự hỏi cuối tuần cho sinh viên
Tối Chủ nhật, mở nhật ký bảy ngày, trả lời ngắn vài câu dưới đây ngay bên dưới. Không ai chấm điểm, chỉ để bạn thấy mình đang đi đâu.
- Mình dậy trong khoảng giờ neo mấy ngày? Ngày nào lệch xa nhất, hôm trước đó có chuyện gì?
- Tối nào ngủ dễ nhất, ngày hôm đó mình có vận động, có ra ngoài trời không?
- Thoả thuận phòng có được giữ không, chỗ nào cần nói lại?
- Mình đã uống trà sữa, cà phê sau giữa chiều mấy lần?
- Tuần tới có ca làm thêm, buổi liên hoan, lịch thi nào có thể làm lệch giờ, mình định làm gì?
- Nếu được chọn lại một tối trong tuần, mình sẽ đi ngủ lúc nào và làm gì khác?
Sau bốn tuần, nhiều bạn thấy nhịp ngủ đã đều hơn dù chưa hoàn hảo. Đó là mục tiêu đủ tốt. Nếu có tuần trượt hẳn vì một chuyến về quê hay một dịp lễ, chỉ cần quay lại giờ neo từ sáng hôm sau, không cần bắt đầu lại từ tuần 1.
Khi nào nên tìm người giúp
Hầu hết sinh viên ngủ lộn xộn vì lịch sống, và nếp đều sẽ giúp phần lớn. Nhưng có những lúc chuyện giấc ngủ là dấu hiệu của điều khác. Nếu bạn khó ngủ hoặc thức dậy giữa đêm nhiều tuần liền dù đã giữ giờ neo, nếu lo âu dồn dập trước giờ ngủ, buồn bã kéo dài, thấy mọi thứ vô nghĩa, mất hứng thú cả với việc trước đây thích, hãy tìm người có chuyên môn. Nhiều trường đại học có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên; hỏi phòng công tác sinh viên của trường mình để biết.
Nên đi khám khi ban ngày buồn ngủ rũ dù đã ngủ đủ, khi bạn cùng phòng thấy bạn ngáy rất to hay có lúc ngưng thở, hoặc khi giấc ngủ thay đổi sau khi dùng một loại thuốc nào đó. Kế hoạch này không dùng thuốc ngủ hay chất giúp tỉnh táo; đừng tự dùng theo lời truyền miệng trong mùa thi.
Và nếu chuyện thiếu ngủ đến từ việc phải làm thêm quá nhiều để trang trải, đó là chuyện đáng được nói với gia đình, với phòng công tác sinh viên về các hỗ trợ học bổng, chứ không phải chuyện bạn tự gồng một mình.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên nên ngủ mấy tiếng mỗi đêm?
Phần lớn người trẻ cần khoảng bảy đến chín tiếng mỗi đêm. Con số cụ thể khác nhau giữa từng người; dấu hiệu bạn ngủ đủ là sáng dậy không quá khó, ngồi trên lớp không gà gật, chiều không buồn ngủ rũ rượi. Ngủ ít hơn đều đặn trong nhiều tuần thường khiến việc học và tâm trạng đi xuống.
Ngày không có tiết sáng có cần dậy sớm không?
Không cần dậy sớm như ngày có tiết, nhưng nên dậy trong vòng khoảng một tiếng so với giờ neo. Ngủ tới trưa vào ngày không có tiết là nguyên nhân phổ biến nhất khiến tối hôm đó thức tới khuya và sáng hôm sau không dậy nổi.
Bạn cùng phòng không chịu tắt đèn thì làm sao?
Trước hết bàn một buổi cả phòng để thống nhất giờ yên tĩnh và đèn nhỏ sau giờ đó. Trong lúc chờ, rèm vải quanh giường và bịt mắt giúp bạn tối hơn. Nếu thoả thuận liên tục không được giữ và ảnh hưởng nặng tới việc học, cân nhắc đổi phòng hoặc nhờ chủ trọ hay ban quản lý ký túc xá hỗ trợ.
Thức khuya ôn thi một hai đêm có sao không?
Một đêm ngủ ít trước ngày thi không gây hại lâu dài, nhưng thường làm bạn kém tỉnh táo và khó nhớ lại bài hôm sau. Thức trắng nhiều đêm liền trong mùa thi thì khác hẳn. Chia đề cương ra từ sớm và giữ giờ ngủ gần như bình thường thường cho kết quả tốt hơn.
Ngủ trưa trên lớp hay ở thư viện có ảnh hưởng giấc ngủ đêm không?
Một giấc ngắn hai mươi đến ba mươi phút vào đầu giờ chiều thường không ảnh hưởng nhiều. Ngủ dài hoặc ngủ vào cuối chiều mới làm đêm khó ngủ. Nếu ngày nào cũng cần ngủ trưa rất lâu mới đỡ mệt, hãy xem lại giờ ngủ đêm của mình có đủ không.
Đi làm thêm ca tối về muộn thì nên ăn khuya không?
Nếu đói thật, ăn nhẹ món dễ tiêu thay vì bữa no nhiều dầu mỡ, và tránh đồ uống có chất kích thích. Tốt nhất là ăn một phần nhỏ trước hoặc trong giờ nghỉ của ca để khi về chỉ cần tắm và đi ngủ trong vòng một tiếng.