NhatDinh.comNhất Định
Viết nhật ký theo dõi thay đổi

Nhật ký khi đổi nhiều thói quen cùng lúc: xếp tầng ba tuần một và kẻ trang chung

Muốn bớt rượu, ngủ sớm và vận động cùng lúc? Cách xếp tầng ba tuần thêm một thói quen, kẻ trang chung nhiều cột và đọc ra thói quen nào kéo thói quen nào.

Vietnamese couple in their forties at a dining table of a Quang Ninh townhouse in early evening, both writing quietly in separate blank notebooks, bowls of fruit between them, shot from the side

Khi muốn đổi nhiều thói quen cùng lúc, cách giữ được lâu nhất thường là xếp tầng: bắt đầu một thói quen, sau khoảng ba tuần ổn định mới thêm thói quen thứ hai, rồi thứ ba, tất cả ghi chung trên một trang nhật ký. Trang chung giúp bạn thấy điều mà từng cuốn sổ riêng không thấy được — các thói quen kéo nhau lên xuống: tối uống bia thì dễ hút thuốc, thức khuya thì sáng hôm sau dễ ăn ngọt.

Bài này dành cho người đang có hai ba mục tiêu cùng lúc, chẳng hạn sau một lần khám sức khoẻ, đầu năm mới, hay khi chuẩn bị có con. Nội dung gồm cách chọn thói quen bắt đầu, lịch xếp tầng chín tuần, mẫu trang chung và cách đọc mối liên hệ giữa các cột. Kế hoạch riêng cho từng thói quen — bỏ thuốc, bớt rượu, ngủ sớm, vận động — bạn đọc ở danh mục tương ứng của trang.

Vì sao đổi hết một lượt thường gãy giữa chừng

Mỗi thói quen mới đòi một phần sự chú ý và sức tự chủ trong ngày: nhớ mang chai nước, nhớ từ chối ly bia, nhớ đặt giờ đi ngủ. Khi cùng lúc đổi bốn năm thứ, những ngày bình thường còn chịu được, nhưng chỉ cần một ngày mệt hay một tuần bận là cả loạt kế hoạch đổ cùng nhau. Và khi đổ cùng nhau, cảm giác thất bại cũng nhân lên, khiến người ta bỏ hết thay vì giữ lại được phần nào.

Xếp tầng không có nghĩa là chậm. Ba tuần cho một thói quen nghe có vẻ lâu, nhưng chín tuần bạn đã có ba thay đổi chạy ổn, trong khi kiểu đổi một lượt rất hay kết thúc ở tuần thứ hai với không thay đổi nào. Thời gian để một hành vi mới thành tự động khác nhau nhiều giữa người với người và giữa việc với việc; ba tuần chỉ là mốc để kiểm, không phải là lúc thói quen đã chắc chắn bền.

Ngoại lệ hợp lý là khi hai thói quen dính chặt vào nhau đến mức không tách được, như một người chỉ hút thuốc khi uống bia. Khi đó, bắt đầu cả hai cùng lúc đôi khi lại dễ hơn, vì bỏ một thứ đã tự động lấy đi điểm kích hoạt của thứ kia. Nhật ký trang chung sẽ cho bạn biết hai thói quen của mình có dính nhau như vậy không.

Chọn thói quen nào đi trước

Ưu tiên thứ bác sĩ khuyên. Nếu đổi thói quen là theo lời bác sĩ sau một lần khám, thứ tự do bác sĩ gợi ý được đặt lên đầu. Người có bệnh mạn tính, đang mang thai hay uống rượu nhiều lâu năm nên hỏi bác sĩ về thứ tự và cách làm trước khi xếp lịch.

Ưu tiên thói quen kéo theo nhiều thứ khác. Một số thói quen giống quân cờ đầu tiên: ngủ đủ giúp bớt thèm ngọt và có sức vận động; bớt rượu bia giúp ngủ sâu hơn và tiết kiệm tiền. Bắt đầu từ thói quen như vậy cho bạn lợi ích lan sang các mục tiêu sau.

Hoặc ưu tiên thứ dễ nhất để lấy đà. Nếu bạn chưa từng giữ được kế hoạch nào, một chiến thắng sớm có giá trị riêng. Chọn thói quen bạn tin chắc nhất sẽ làm được, ví dụ đi bộ mười phút sau bữa tối, để có ba tuần thành công trước khi đụng tới thứ khó.

Tránh bắt đầu bằng hai thứ cùng tranh một khung giờ. Tập thể dục buổi tối và đi ngủ sớm cùng chen vào khoảng tám giờ đến mười giờ tối; bắt đầu cả hai một lúc dễ khiến cả hai đều không trọn. Xếp chúng cách nhau một tầng để bạn có thời gian sắp lại lịch.

Lịch xếp tầng chín tuần: ví dụ giả định

Ví dụ dưới là của một người muốn bớt bia buổi tối, ngủ trước mười một giờ và đi bộ đều. Bạn thay bằng các thói quen của mình, giữ nguyên nhịp ba tuần.

TuầnThói quen đang làmGhi gì trên trang chungKiểm cuối tầng
1–3Bớt bia: tối thường ngày không uống, cuối tuần tối đa theo mức đã đặtSố lon, giờ lên giường (chỉ ghi, chưa đổi)Có ít nhất bốn tối không uống mỗi tuần trong hai tuần liền
4–6Giữ việc bớt bia, thêm lên giường trước 23hSố lon, giờ lên giường, mức tỉnh táo buổi sángLên giường đúng giờ năm trên bảy tối
7–9Giữ hai việc trên, thêm đi bộ 20 phút sau bữa tốiSố lon, giờ lên giường, số phút đi bộĐi bộ ít nhất bốn buổi mỗi tuần
Sau tuần 9Giữ cả ba, giãn nhật kýGhi ba cột hai ba ngày một lầnĐọc lại mỗi tháng

Để ý ở tầng đầu, giờ lên giường đã được ghi dù chưa phải mục tiêu. Ghi trước một thói quen chưa đổi cho bạn điểm xuất phát, và nhiều khi nó đã tự cải thiện nhờ thói quen đầu tiên, khiến tầng sau dễ hơn hẳn.

Kẻ trang chung cho nhiều thói quen

Trang chung là một bảng tuần, mỗi hàng một ngày, phần bối cảnh dùng chung, mỗi thói quen một cột riêng. Cách kẻ:

  1. Cột đầu là thứ trong tuần, cột thứ hai là ghi chú bối cảnh chung cho cả ngày: ngày làm hay nghỉ, có sự kiện gì, ngủ được mấy tiếng đêm trước.
  2. Mỗi thói quen một cột hẹp, chỉ ghi con số chính hoặc có/không. Thói quen chưa tới tầng của nó thì ghi để tham khảo hoặc để trống.
  3. Thêm một cột cảm giác chung cho cả ngày, chấm năng lượng từ 1 đến 5.
  4. Dưới cùng chừa ba dòng: tổng từng cột, một quan sát về mối liên hệ giữa các cột, một việc cho tuần sau.
  5. Dùng màu hoặc ký hiệu riêng cho từng thói quen để khi lật sổ mắt bắt được ngay cột nào là cột nào.
  6. Giới hạn tối đa bốn cột thói quen trên một trang. Nhiều hơn thì việc ghi kéo dài và trang khó đọc.

Bối cảnh chung đặt ở cột thứ hai là chủ ý: khi một ngày có chữ "liên hoan" hay "ngủ bốn tiếng", bạn thường thấy cả ba cột thói quen cùng xấu đi. Đọc ngang một hàng cho bạn thấy ngày đó đã diễn ra thế nào; đọc dọc một cột cho bạn thấy thói quen đó đang đi về đâu.

Nếu bạn dùng bảng tính, cách kẻ vẫn y như vậy: mỗi dòng một ngày, mỗi cột một thói quen, thêm hàng tổng cuối tuần. Bảng tính giúp cộng nhanh, nhưng hãy giữ số cột ít như trên giấy, vì cột thừa trên màn hình cũng làm bạn ngại ghi y như cột thừa trong sổ.

Đọc mối liên hệ giữa các cột

Mỗi cuối tuần, ngoài việc nhìn từng cột, hãy đọc ngang để tìm những cặp thói quen kéo nhau. Những mẫu hay gặp:

  • Kéo xuống cùng nhau: tối có uống bia thì giờ lên giường muộn hơn, sáng hôm sau mức tỉnh táo thấp và bỏ buổi đi bộ.
  • Kéo lên cùng nhau: tuần đi bộ đều thì giấc ngủ đến sớm hơn, thèm ngọt buổi tối ít hơn.
  • Bù trừ: hôm bớt được thuốc thì ăn vặt nhiều hơn. Đây là dấu hiệu cần chuẩn bị đồ thay thế lành mạnh cho tay và miệng.
  • Chung một điểm kích hoạt: cả lon bia và điếu thuốc đều xuất hiện vào ngày có ghi chú "gặp khách". Một kế hoạch cho buổi gặp khách xử lý được cả hai.
  • Không liên quan: hai cột đi độc lập. Như vậy bạn có thể đổi chúng theo nhịp riêng mà không lo ảnh hưởng nhau.

Viết mỗi quan sát thành một câu có chữ "khi… thì…", ví dụ "khi ngủ dưới sáu tiếng thì hôm sau hay mua trà sữa". Sau vài tuần, các câu đó gom lại thành bản đồ thói quen của riêng bạn, và gợi ý tầng tiếp theo nên là gì.

Một trang chung tuần thứ năm: ví dụ giả định

Chị Thu, giáo viên ở Lào Cai (ví dụ giả định), đang ở tầng hai: tầng một là bớt trà sữa, tầng hai là lên giường trước 22h30, còn vận động buổi sáng mới chỉ được ghi để tham khảo. Trang tuần thứ năm của chị có ba cột thói quen và một cột bối cảnh.

Thứ hai đến thứ năm khá đều: không trà sữa, lên giường khoảng 22h15, hai buổi sáng có đi bộ dù chưa phải mục tiêu. Thứ sáu cột bối cảnh ghi "chấm bài tới khuya", lên giường lúc 0h, mức năng lượng 2. Thứ bảy có một ly trà sữa lúc 15h, không đi bộ, cột bối cảnh ghi "ngủ dậy muộn, uể oải". Chủ nhật quay lại bình thường.

Đọc ngang hàng thứ sáu và thứ bảy, chị viết câu "khi thức khuya chấm bài thì hôm sau thèm ngọt và lười vận động". Việc cho tuần sau không phải là cố nhịn trà sữa hơn, mà là chia việc chấm bài ra các buổi chiều trong tuần để tối thứ sáu không phải thức. Chị cũng thấy cột đi bộ tự lên được hai buổi khi ngủ đủ, nên quyết định giữ nguyên lịch thêm tầng ba vào tuần thứ bảy.

Khi một tầng sụp: lùi một bước thay vì bỏ cả tháp

Có tuần bạn sẽ thấy thói quen của tầng mới kéo sập cả tầng cũ. Ví dụ, thêm việc đi bộ buổi tối khiến bạn về muộn, mệt, và lại mở bia. Lúc đó đừng cố giữ cả ba bằng mọi giá. Tạm dừng tầng mới, quay về giữ chắc các tầng dưới thêm một hai tuần, rồi thử lại tầng mới với một điều chỉnh, như đi bộ buổi sáng thay vì buổi tối.

Ghi việc lùi bước vào nhật ký như một quyết định, không phải một thất bại: "tuần 8: dừng đi bộ tối, giữ bia và giờ ngủ; tuần 10 thử đi bộ sáng". Khi đọc lại sau vài tháng, bạn sẽ thấy những lần lùi đó chính là chỗ kế hoạch được chỉnh cho vừa với đời sống thật.

Nếu thấy mình liên tục gãy ở cùng một tầng dù đã thử nhiều cách, hoặc thói quen đang đổi là rượu bia, thuốc lá ở mức nhiều, hãy cân nhắc nhờ bác sĩ hay chuyên gia hỗ trợ. Đổi nhiều thói quen một lúc là việc lớn, và không ai bắt bạn phải làm một mình.

Câu hỏi thường gặp

Có nên bắt đầu bỏ thuốc lá và giảm cân cùng lúc không?

Nhiều người thấy làm cả hai cùng lúc khó, vì khi bớt thuốc cảm giác thèm ăn có thể tăng. Bạn nên hỏi bác sĩ về thứ tự phù hợp với sức khoẻ của mình, và dùng nhật ký trang chung để theo dõi cả hai cột ngay từ đầu.

Ba tuần có đủ để một thói quen thành nếp không?

Không nhất thiết. Thời gian để một hành vi trở nên tự động khác nhau nhiều giữa người và việc, có khi lâu hơn hẳn. Ba tuần chỉ là mốc để kiểm xem thói quen đầu đã đủ vững để thêm thói quen thứ hai hay chưa.

Nếu chỉ có một cuốn sổ nhỏ thì kẻ trang chung thế nào?

Xoay sổ ngang để có nhiều cột hơn, hoặc dùng hai trang đối diện cho một tuần. Giữ mỗi cột thói quen thật hẹp, chỉ một con số hoặc dấu có, không.

Tầng mới làm tầng cũ kém đi thì có bình thường không?

Khá bình thường trong một hai tuần đầu của tầng mới. Nếu kéo dài hơn, hãy tạm dừng tầng mới, giữ chắc tầng cũ, rồi thử lại tầng mới với một thay đổi về giờ giấc hay cách làm.

Có nên theo dõi những thói quen chưa bắt đầu đổi không?

Nên ghi một con số đơn giản cho thói quen sắp tới. Bạn sẽ có điểm xuất phát, và nhiều khi thấy nó đã tự cải thiện nhờ thói quen đang đổi, giúp tầng sau đỡ vất vả.

Đổi nhiều thói quen cùng vợ hoặc chồng thì ghi chung hay riêng?

Mỗi người nên có trang riêng để viết thật, có thể đọc chung phần tổng kết cuối tuần nếu cả hai thoải mái. Hai người cùng đổi một thói quen như bớt bia buổi tối thường đỡ nhau được nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138