NhatDinh.comNhất Định
Viết nhật ký theo dõi thay đổi

Mẫu nhật ký cho từng kế hoạch thay đổi thói quen: thuốc lá, rượu bia, cân nặng, tiền

Bảng cột nhật ký cho tám kế hoạch đổi thói quen: đơn vị đếm, cột bối cảnh, cột riêng nên có, cách kẻ trang và nới mẫu theo tuần mà các tuần vẫn so được.

Top down view of a wooden desk in a Can Tho rented room, an open blank ruled notebook, a ruler and three colored pens, a cup of iced tea, morning sunlight through shutters

Mỗi kế hoạch thay đổi cần một mẫu nhật ký hơi khác nhau, vì thứ cần đếm khác nhau: người bớt thuốc lá đếm điếu, người bớt rượu bia đếm ly và nồng độ, người để dành tiền đếm khoản chi ngoài dự kiến, người tập ngủ sớm ghi giờ lên giường. Phần khung thì giống nhau — ngày, con số chính, bối cảnh, cảm giác, cách thay thế — chỉ khác một hai cột riêng. Nắm được điều này, bạn kẻ được mẫu cho bất kỳ kế hoạch nào trong năm phút.

Bài này là bảng tra: tám kế hoạch phổ biến, mỗi kế hoạch nên đếm bằng đơn vị gì, cột riêng nào đáng thêm, cột nào nên tránh. Nội dung chi tiết của từng kế hoạch — tuần nào làm gì, xử lý cơn thèm ra sao — nằm ở các danh mục riêng của trang. Ở đây chỉ nói chuyện kẻ sổ, và cách nới mẫu dần theo tuần để cuốn sổ lớn lên cùng bạn.

Khung chung cho mọi mẫu

Trước khi vào từng kế hoạch, hãy cố định phần khung. Mỗi dòng nhật ký, dù kế hoạch nào, đều có năm phần: ngày và thứ; con số chính của kế hoạch; bối cảnh viết tắt gồm giờ, nơi chốn, người đi cùng; cảm giác ngay trước lúc làm thói quen cũ, một chữ; và cách thay thế đã dùng, kèm dấu cộng nếu giúp được. Năm phần này đủ cho tám mươi phần trăm nhu cầu.

Phần khác nhau giữa các kế hoạch chỉ là đơn vị của con số chính và một cột riêng tuỳ chọn. Cột riêng là thứ chỉ có nghĩa với kế hoạch đó, ví dụ nồng độ đồ uống với kế hoạch bớt rượu bia, hay giờ tắt màn hình với kế hoạch ngủ sớm. Giới hạn đúng một cột riêng giúp trang sổ không phình ra.

Một nguyên tắc nữa: đơn vị phải đếm được mà không cần dụng cụ. Đếm điếu thuốc, đếm ly, đếm khoản tiền thì ai cũng làm được. Còn những thứ phải đo bằng máy, cân từng gam hay tính chính xác năng lượng thì dễ biến nhật ký thành việc nặng nhọc và với một số người còn dẫn tới ám ảnh, nhất là trong kế hoạch giảm cân.

Bảng tra tám kế hoạch: đơn vị đếm và cột riêng

Bảng dưới gợi ý con số chính và một cột riêng cho từng kế hoạch. Bạn chọn đúng dòng của mình, chép phần khung chung, thêm cột riêng là có mẫu.

Kế hoạchCon số chínhCột riêng gợi ýNên tránh
Bớt hoặc bỏ thuốc láSố điếu đã hút; khi đã dừng thì ghi số cơn thèmĐiếu đó có "đáng" không, chấm 1–3Ghi nhãn thuốc, ghi tiền mua thuốc lẫn vào cùng cột
Bớt rượu biaSố ly hoặc lon, ghi rõ loại đồ uốngNgày không uống hay có uốngƯớc lượng chung chung kiểu "vài ly"
Giảm cânMột thay đổi trong bữa đã làm được, có hoặc khôngMức no sau bữa, 1–5Cân mỗi ngày nhiều lần, đếm năng lượng từng món
Bớt đồ ngọtSố lần ăn uống đồ ngọt ngoài bữaMức ngọt đã gọi, ví dụ ít đườngĐếm gam đường trên mọi nhãn
Tiết kiệm tiềnSố tiền chi ngoài kế hoạch trong ngàyKhoản đó là cần hay muốnGhi chi tiết mọi khoản đã có trong sổ chi tiêu
Bớt điện thoạiSố phút dùng mạng xã hội hoặc số lần mở máyLần mở máy đầu tiên trong ngày lúc mấy giờMở máy để ghi nhật ký ngay trong giờ hạn chế
Bắt đầu vận độngSố phút đã vận độngCảm giác cơ thể sau buổi tập, 1–5Ghi quãng đường, tốc độ khi mới bắt đầu
Ngủ đúng giờGiờ lên giường và giờ dậyGiờ tắt màn hìnhChấm điểm giấc ngủ theo con số của thiết bị

Cột "nên tránh" quan trọng không kém. Phần lớn các mục ở đó đều có cùng một vấn đề: chúng làm nhật ký tốn sức hơn mà không cho thêm thông tin để ra quyết định. Riêng với kế hoạch giảm cân và giấc ngủ, đo quá kỹ còn có thể làm bạn lo âu thêm, phản tác dụng với chính mục tiêu.

Cách chọn con số chính cho kế hoạch "bớt" và kế hoạch "tập"

Kế hoạch bớt một thứ: đếm số lần. Thuốc lá, rượu bia, đồ ngọt, mạng xã hội, mua sắm là những thói quen bạn muốn giảm. Con số chính nên là số lần hoặc lượng, và mục tiêu là thấy nó đi xuống. Khi đã về không, chuyển sang đếm số cơn thèm hay số lần suýt làm, để vẫn có cái mà ghi.

Kế hoạch tập một thứ mới: đếm phút hoặc có/không. Vận động, ngủ sớm, nấu cơm ở nhà là thói quen bạn muốn xây. Con số chính nên là số phút, giờ giấc, hoặc đơn giản là có hay không. Mục tiêu là thấy nó đều lên.

Kế hoạch giảm cân: đếm hành động, không đếm cân. Cân nặng dao động theo ngày vì nước, muối, chu kỳ, nên ghi cân hằng ngày làm người ta nản vô cớ. Con số chính nên là hành động: hôm nay đã làm được thay đổi đã đặt ra trong bữa hay chưa. Cân nặng ghi riêng một lần mỗi tuần, cùng giờ, cùng điều kiện.

Kế hoạch tiết kiệm: đếm phần lệch, không đếm toàn bộ. Nếu bạn đã có sổ chi tiêu riêng, nhật ký thói quen chỉ cần ghi khoản chi ngoài kế hoạch. Đó mới là phần thói quen; phần chi cố định như tiền nhà, tiền điện không nói gì về hành vi.

Kẻ một trang tuần trong năm phút

Kẻ theo trang tuần thay vì trang ngày giúp bạn nhìn bảy ngày một lúc, dễ thấy quy luật. Cách kẻ trên một trang vở thường:

  1. Viết tên kế hoạch và tuần thứ mấy ở góc trên, ví dụ "Bớt rượu bia – tuần 3".
  2. Kẻ bảy hàng ngang cho bảy ngày, chừa một dải phía dưới cho phần đọc lại cuối tuần.
  3. Kẻ cột dọc theo thứ tự: thứ, con số chính, giờ – nơi – người, cảm giác, cách thay thế, cột riêng.
  4. Cột con số chính để rộng nhất vì đó là thứ bạn nhìn nhiều nhất; cột cảm giác và cột riêng để hẹp.
  5. Ở dải dưới cùng, viết sẵn ba dòng: tổng tuần, một điều chạy tốt, một việc sửa tuần sau.
  6. Dán danh sách ký hiệu viết tắt ở bìa trong để mỗi tuần không phải nghĩ lại.

Nếu kẻ tay mất công, kẻ một trang mẫu rồi chụp lại, in vài bản hoặc chép theo mỗi tuần. Giữ nguyên thứ tự cột qua các tuần để khi lật sổ, mắt bạn quen chỗ và so sánh nhanh.

Người thích bảng tính có thể dựng đúng các cột này, mỗi dòng một ngày, thêm một hàng tổng ở cuối mỗi tuần. Bảng tính tiện cộng trừ, nhưng phải mở máy mới ghi được; nếu kế hoạch của bạn liên quan tới màn hình hay giấc ngủ, sổ giấy vẫn là lựa chọn ít rủi ro hơn.

Một trang tuần đã điền: ví dụ giả định

Anh Tùng, kỹ sư ở Bắc Ninh (ví dụ giả định), theo kế hoạch bớt lướt mạng xã hội vào buổi tối. Con số chính của anh là số phút lướt sau 20 giờ, lấy từ báo cáo thời gian sử dụng của máy vào sáng hôm sau, chép tay vào sổ để buổi tối không phải mở máy. Cột riêng anh chọn là giờ cất điện thoại ra khỏi phòng ngủ.

Trang tuần thứ tư của anh có bảy hàng. Thứ hai: 25 phút, nhà, một mình, mệt, đọc sách giấy, cất máy lúc 22h. Thứ tư: 70 phút, nhà, một mình, chán, không có, cất máy lúc 23h30. Thứ bảy: 90 phút, nhà, cả nhà xem phim, vui, không có, không cất. Các ngày còn lại dao động quanh nửa giờ. Dải đọc lại ở cuối trang ghi: tổng 340 phút, giảm so với tuần ba; cất máy trước 22h30 thì lướt ít hẳn; tuần sau thử đặt sạc ngoài phòng khách từ 22h, kể cả cuối tuần.

Điều đáng chú ý là chính cột riêng — giờ cất máy — đã cho anh câu trả lời, chứ không phải con số chính. Đó là lý do mỗi kế hoạch nên có một cột riêng được chọn kỹ: nó thường chạm đúng cái công tắc của thói quen.

Nới mẫu theo tuần: từ tuần 1 đến tuần 8

Không cần đủ mọi cột ngay từ đầu. Cuốn sổ nên lớn dần theo kế hoạch, như bảng dưới:

Giai đoạnCột đang dùngLý do
Tuần 1–2Thứ, con số chínhBiết điểm xuất phát, tập thói quen ghi
Tuần 3–4Thêm giờ – nơi – người và cảm giácBắt đầu tìm tình huống khó
Tuần 5–6Thêm cách thay thếThử và đánh giá các cách đối phó
Tuần 7–8Thêm cột riêng của kế hoạchTinh chỉnh khi phần chính đã ổn
Từ tuần 9Có thể bỏ bớt cột không còn cho thông tin mớiGiữ nhật ký gọn để duy trì lâu

Bước cuối thường bị bỏ quên. Khi một cột đã nhiều tuần liền ghi giống nhau — ví dụ cột nơi chốn luôn là "nhà" — nó không còn nói gì mới và bạn có thể bỏ nó. Nhật ký nhẹ đi thì sống lâu hơn.

Lưu ý an toàn khi ghi nhật ký cho kế hoạch sức khoẻ

Với kế hoạch bớt rượu bia, nếu bạn đã uống nhiều và đều đặn trong thời gian dài, hãy gặp bác sĩ trước khi giảm mạnh hay dừng hẳn, vì dừng đột ngột có thể gây hội chứng cai nguy hiểm. Trong thời gian giảm, nếu thấy run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, bồn chồn, mất ngủ nặng hay nhìn thấy, nghe thấy điều bất thường, cần đi khám ngay. Cuốn nhật ký ghi số ly mỗi ngày lúc này là thông tin bác sĩ rất cần.

Với kế hoạch bỏ thuốc lá, nếu bạn cân nhắc các sản phẩm hỗ trợ, kể cả nhóm liệu pháp thay thế nicotin, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ; có thể thêm một cột ghi việc dùng theo đúng hướng dẫn họ đưa ra. Với kế hoạch giảm cân, nếu nhật ký khiến bạn sợ ăn, ăn xong thấy tội lỗi rồi tìm cách bù, hoặc cân nặng giảm nhanh bất thường, hãy dừng ghi chép chi tiết và gặp chuyên gia.

Người mang thai, có bệnh tim mạch, đái tháo đường, huyết áp hay bệnh mạn tính khác nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi thay đổi chế độ ăn, vận động, giấc ngủ. Mẫu nhật ký trong bài này là công cụ ghi chép, không thay cho lời khuyên y tế.

Câu hỏi thường gặp

Một cuốn sổ có dùng chung được cho nhiều kế hoạch không?

Được, mỗi kế hoạch một phần riêng trong sổ, hoặc mỗi trang tuần một kế hoạch. Đừng trộn các cột của nhiều kế hoạch vào cùng một bảng khi mới bắt đầu, vì bảng sẽ quá rộng và việc ghi mỗi tối kéo dài.

Nên ghi nhật ký bỏ thuốc lá bằng số điếu hay số tiền?

Số điếu, vì đó là hành vi bạn đang đổi. Số tiền tiết kiệm được là phần thưởng đáng ghi, nhưng nên tính riêng mỗi cuối tuần thay vì lẫn vào cột hằng ngày.

Có nên ghi cân nặng mỗi ngày vào nhật ký giảm cân không?

Với đa số người, không cần. Cân dao động theo ngày vì nước và muối, dễ gây nản vô cớ. Ghi một lần mỗi tuần, cùng giờ, cùng điều kiện là đủ. Nếu việc cân làm bạn lo âu, nên hỏi chuyên gia trước khi tiếp tục.

Ghi số ly rượu bia thế nào cho chính xác?

Ghi rõ loại đồ uống và dung tích ly hoặc lon, vì một ly rượu mạnh và một lon bia khác nhau nhiều. Ghi ngay sau buổi uống hoặc sáng hôm sau, không đợi cuối tuần mới nhớ lại.

Mẫu nhật ký giấc ngủ cần những cột gì?

Tối thiểu là giờ lên giường, giờ dậy và giờ tắt màn hình. Nếu muốn, thêm mức tỉnh táo buổi sáng từ 1 đến 5. Mất ngủ kéo dài hoặc người nhà nói bạn ngáy to, ngừng thở khi ngủ thì nên đi khám thay vì chỉ ghi sổ.

Khi nào nên bỏ bớt cột trong nhật ký?

Khi một cột đã nhiều tuần liền ghi y hệt nhau và không giúp bạn ra quyết định nào nữa. Bỏ cột đó đi giúp nhật ký gọn và dễ duy trì lâu dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138