Qua được tháng đầu không hút là một chặng lớn, nhưng nhiều người hút lại ở tháng thứ hai, thứ ba, khi cơn thèm hằng ngày đã thưa và họ bắt đầu nghĩ việc bỏ thuốc đã xong. Nguy cơ lúc này không nằm ở cơn thèm đều đặn mà ở những dịp bất thường: một cuộc nhậu, một chuyện buồn, một ý nghĩ “giờ mình kiểm soát được rồi, một điếu không sao”.
Kế hoạch dưới đây đi từ tuần năm tới tuần mười hai, chia thành ba chặng nhỏ. Mỗi chặng có một việc chính, một kiểu nhật ký thưa dần và câu tự hỏi riêng. Mục tiêu đến cuối tháng thứ ba là bạn không còn coi mình là “người đang bỏ thuốc”, mà là người không hút.
Vì sao tháng thứ hai, thứ ba vẫn dễ gãy
Trong những tuần đầu, bạn được chú ý: người nhà hỏi han, đồng nghiệp biết chuyện, chính bạn cũng dồn sức vào kế hoạch. Đến tuần thứ năm, thứ sáu, sự chú ý ấy giảm. Kẹo cao su hết không mua thêm, cuốn sổ nằm trong ngăn kéo. Điều đó tự nhiên, nhưng cũng là lúc lớp phòng vệ mỏng đi.
Ở giai đoạn này, cơn thèm thường không còn đến đều đặn mỗi ngày mà xuất hiện bất ngờ, đôi khi rất mạnh, ở những tình huống bạn chưa gặp lại kể từ ngày dừng: chuyến công tác đầu tiên, đám cưới đầu tiên, lần đầu cãi nhau to với ai đó. Não vẫn giữ trí nhớ về điếu thuốc gắn với những tình huống ấy, và gặp lại là trí nhớ bật lên.
Thêm vào đó là những ý nghĩ nghe rất hợp lý: “Mình bỏ được hai tháng rồi, chứng tỏ mình không nghiện, một điếu chẳng sao”. Thực tế, nhiều người hút lại bắt đầu đúng bằng một điếu như thế. Nhận ra loại ý nghĩ này và gọi tên nó là một phần của kế hoạch, giống như việc chuẩn bị đồ thay thế trong tuần đầu.
Ba chặng từ tuần 5 đến tuần 12
Mỗi chặng kéo dài khoảng hai đến ba tuần. Bạn có thể co giãn tuỳ lịch thực tế, miễn là làm đủ việc chính của từng chặng.
| Chặng | Tuần | Việc chính | Nhật ký |
|---|---|---|---|
| Củng cố | Tuần 5–7 | Giữ đồ thay thế bên mình, tiếp tục đổi bối cảnh ở những chỗ quen, thêm một hoạt động thể chất đều đặn | Mỗi tối một dòng, như tuần đầu nhưng chỉ ghi các cơn từ mức 3 trở lên |
| Đối diện | Tuần 8–10 | Chủ động liệt kê các tình huống chưa gặp lại kể từ ngày dừng và chuẩn bị cho từng tình huống | Ghi ba lần mỗi tuần, chú ý các dịp đặc biệt |
| Định hình | Tuần 11–12 | Viết lại câu chuyện về bản thân như người không hút; nhìn lại tiền tiết kiệm, sức khoẻ, thay đổi đã thấy | Mỗi tuần một bản tổng kết ngắn |
Việc ghi nhật ký thưa dần là cố ý: bạn chuyển từ theo dõi sát sang theo dõi những gì thật sự quan trọng. Nhưng thưa dần không có nghĩa là bỏ hẳn. Một bản tổng kết mỗi tuần, mất năm phút, đủ để bạn không mất cảnh giác.
Chặng đối diện: lập danh sách tình huống chưa gặp lại
Đây là việc hữu ích nhất của tháng thứ hai và thứ ba. Thay vì chờ tình huống khó tự đến, bạn đi tìm nó trên giấy trước.
- Ngồi với lịch ba tháng tới, liệt kê các sự kiện có khả năng làm bạn muốn hút: tiệc tùng, công tác, họp lớp, ngày giỗ, đợt chốt việc lớn, kỳ nghỉ.
- Thêm vào danh sách những cảm xúc mạnh bạn chưa trải qua kể từ ngày dừng: tin buồn, tranh cãi gay gắt, một niềm vui lớn muốn ăn mừng.
- Với mỗi mục, viết ba dòng: chuyện gì có thể xảy ra, điều mình sẽ làm thay, người mình sẽ nhắn tin.
- Chọn một mục dễ nhất và chủ động đối diện nó trong tuần, ví dụ quay lại quán cà phê quen với ly nước và đồ nhai, rồi ghi lại cảm giác.
- Mỗi tuần thêm một mục khó hơn. Đến tuần mười, nhiều tình huống đã được “tập trước” ít nhất một lần.
- Giữ danh sách trong ví hoặc trên điện thoại, mở ra trước mỗi sự kiện lớn.
Ví dụ giả định: một người làm kinh doanh ở Thành phố Hồ Chí Minh nhận ra chuyến công tác ra Hà Nội vào tuần chín là lần đầu tiên anh ở khách sạn một mình kể từ khi bỏ thuốc. Anh chọn phòng không hút thuốc, mang theo giày chạy, hẹn gọi video với con mỗi tối lúc chín giờ, đúng giờ trước đây anh hay ra ban công hút.
Nhận ra lúc mình đang chủ quan
Bạn bắt đầu cầm điếu thuốc của người khác “cho vui”. Cầm hộ, châm hộ, đứng sát người hút để ngửi mùi là những bước nhỏ trước khi hút thật. Nếu thấy mình làm vậy, lùi lại một bước, quay lại các việc thay thế của tuần đầu.
Bạn nghĩ “một điếu để thử xem mình còn thích không”. Đây là ý nghĩ phổ biến nhất trước khi hút lại. Câu trả lời đã có sẵn: một điếu sẽ làm sống lại trí nhớ cũ, và điếu thứ hai đến dễ hơn điếu đầu.
Bạn để thuốc trong nhà “để mời khách”. Bao thuốc trong nhà là cơn thèm chờ sẵn. Khách quen sẽ hiểu nếu bạn nói trong nhà không có thuốc.
Bạn bỏ hết mọi thói quen mới. Không còn đi bộ, không còn ghi chép, không còn mang đồ nhai. Thói quen mới chỉ vững khi được giữ đủ lâu; bỏ hết cùng lúc là để trống chỗ cho thói quen cũ.
Bạn tránh nói chuyện về việc bỏ thuốc. Ngại nhắc đến có khi là dấu hiệu bạn đang tự cho phép mình nới lỏng. Kể với người đồng hành một câu mỗi tuần giúp giữ mình trung thực.
Mẫu tổng kết tuần và câu tự hỏi cho tháng thứ ba
Từ tuần mười một, thay nhật ký hằng ngày bằng một bản tổng kết mỗi chủ nhật. Bản tổng kết gồm vài dòng và năm câu hỏi.
- Dòng 1: đây là tuần thứ mấy không hút.
- Dòng 2: số lần thèm đáng kể trong tuần và lần mạnh nhất rơi vào tình huống nào.
- Dòng 3: một thay đổi tích cực mình thấy ở cơ thể hoặc cuộc sống: leo cầu thang ít mệt, ngủ ngon hơn, nhà không còn mùi khói, có khoản tiền để riêng.
- Câu hỏi: Tuần tới có sự kiện nào nằm trong danh sách tình huống khó không?
- Câu hỏi: Mình có đang có dấu hiệu chủ quan nào không?
- Câu hỏi: Thói quen mới nào mình muốn giữ lâu dài?
- Câu hỏi: Có ai đang cần mình động viên trong chuyện bỏ thuốc không?
- Câu hỏi: Nếu mai có người mời thuốc, mình sẽ nói câu gì?
Câu hỏi về người khác nghe có vẻ lạc đề, nhưng nhiều người thấy việc giúp một người bạn đang bắt đầu bỏ thuốc lại giúp chính họ giữ vững hơn. Khi kể lại cách mình đã đi qua tuần đầu, bạn cũng đang tự nhắc mình.
Chặng định hình: từ “đang bỏ” sang “không hút”
Cách bạn tự gọi mình có ảnh hưởng tới cách bạn hành động. Người nói “mình đang cố bỏ thuốc” vẫn ngầm coi mình là người hút đang tạm dừng; người nói “mình không hút” đặt mình vào một nhóm khác. Tuần mười một, mười hai là lúc tập đổi cách nói ấy, cả trong đầu lẫn khi trả lời người khác. Lần tới có ai mời, thử nói “mình không hút” thay vì “mình đang bỏ”.
Cũng trong chặng này, hãy viết ra những gì đã thay đổi từ ngày dừng, càng cụ thể càng tốt. Có thể là leo bốn tầng cầu thang không phải dừng giữa chừng, con không còn chê áo bố có mùi, xe không còn ám khói, buổi sáng không còn ho khan. Cộng số tiền đã không mua thuốc trong gần ba tháng, ví dụ giả định với một người từng hút một bao mỗi ngày thì đó là một khoản đủ cho một món đồ hay một chuyến đi ngắn cho cả nhà, và quyết định dùng nó vào việc gì.
Những dòng này không nhằm khoe khoang. Chúng là “bằng chứng” bạn sẽ mở ra vào ngày nào đó cơn thèm bất chợt quay lại, để nhớ rằng mình đã đổi được những gì và không muốn đánh mất chúng vì một điếu thuốc.
Nếu lỡ hút một điếu, và chuyện tăng cân
Một điếu không xoá tám tuần. Vứt phần thuốc còn lại, không mua thêm, ghi lại tình huống và quay về kế hoạch ngay hôm sau. Chuyên mục về khi trượt lại trên trang có hướng dẫn chi tiết hơn; ở đây chỉ cần coi điếu đó là thông tin cho danh sách tình huống khó.
Tăng cân là lý do hay gặp để quay lại. Nhiều người tăng vài cân trong ba tháng đầu và bắt đầu nghĩ “hút lại cho gầy”. Lợi ích của việc không hút lớn hơn nhiều so với vài cân. Thay vào đó, tháng thứ ba là lúc hợp lý để thêm dần thói quen ăn uống và vận động, từng bước nhỏ, không ăn kiêng gắt.
Đừng tự thưởng bằng một điếu. Mốc hai tháng, ba tháng dễ khiến người ta muốn “ăn mừng” theo cách cũ. Hãy chọn sẵn phần thưởng cho từng mốc từ bây giờ: một bữa ăn ngon với gia đình, một món đồ dùng cho sở thích, một buổi đi chơi xa. Phần thưởng chọn trước thì không còn chỗ cho ý nghĩ thưởng bằng điếu thuốc.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn ở tháng thứ hai, thứ ba
Nếu sau hơn một tháng mà cơn thèm vẫn mạnh và đều đặn mỗi ngày, hoặc bạn đã trượt nhiều lần, hãy gặp bác sĩ. Mức lệ thuộc nicotin cao có thể cần hỗ trợ lâu hơn, và bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm hỗ trợ như sản phẩm thay thế nicotin hoặc thuốc kê đơn trong một thời gian phù hợp; bài này không nêu tên hay liều. Nếu bạn đang dùng sản phẩm hỗ trợ theo hướng dẫn, việc giảm và ngừng cũng nên theo hướng dẫn đó, không tự cắt.
Một số người thấy tâm trạng trầm xuống, mất hứng thú, hoặc lo âu tăng lên trong những tháng sau khi bỏ thuốc. Nếu cảm giác này kéo dài, ảnh hưởng tới công việc và gia đình, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia sức khoẻ tinh thần ngay. Người có bệnh tim mạch, bệnh phổi nên tiếp tục khám định kỳ và báo cho bác sĩ biết mình đã bỏ thuốc, vì điều đó có thể ảnh hưởng tới việc theo dõi và điều trị.
Tăng cân trong vài tháng đầu cũng là lý do khiến một số người muốn hút lại. Nếu cân nặng tăng nhiều và bạn lo lắng, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch phù hợp, thay vì quay lại điếu thuốc hay nhịn ăn cực đoan.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc được ba tháng có thể coi là bỏ hẳn chưa?
Ba tháng là một mốc tốt, khi phần lớn triệu chứng cai đã qua và thói quen mới đã định hình. Tuy vậy, nguy cơ hút lại vẫn còn trong những tình huống đặc biệt nhiều tháng sau. Hãy coi mình là người không hút, nhưng vẫn giữ danh sách tình huống khó.
Sau hai tháng có thể hút một điếu trong dịp đặc biệt không?
Không nên. Với người từng hút đều đặn, một điếu thường đánh thức lại trí nhớ cũ và mở đường cho điếu tiếp theo. Dịp đặc biệt cũng chính là lúc bạn dễ mất kiểm soát nhất. Hãy chuẩn bị trước câu từ chối và việc làm thay.
Có cần tiếp tục ghi nhật ký sau tháng thứ ba?
Không cần ghi hằng ngày, nhưng một bản tổng kết ngắn mỗi tuần hoặc mỗi tháng vẫn có ích, nhất là trước những dịp lễ, tiệc tùng hay chuyến đi dài. Nếu có lúc cơn thèm quay lại mạnh, hãy ghi lại sát hơn trong vài tuần.
Vì sao sau hai tháng tự nhiên lại thèm mạnh như tuần đầu?
Cơn thèm bất ngờ thường do gặp lại một tình huống gắn với điếu thuốc mà bạn chưa trải qua kể từ ngày dừng, hoặc do căng thẳng, rượu bia. Cơn này có thể mạnh nhưng thường qua nhanh. Ghi lại tình huống để chuẩn bị cho lần sau.
Tăng cân sau khi bỏ thuốc có nên quay lại hút cho gầy không?
Không. Lợi ích sức khoẻ của việc bỏ thuốc lớn hơn nhiều so với vài cân tăng thêm. Hãy điều chỉnh ăn uống từ từ, tăng vận động, và nếu lo lắng thì hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì quay lại thuốc lá hay nhịn ăn cực đoan.