Ngày tốt để bỏ thuốc lá là ngày bạn làm chủ được lịch của mình, nằm trong vòng hai tuần kể từ lúc quyết định, và không trùng một sự kiện dễ khiến bạn hút lại như cuộc nhậu lớn, chuyến công tác hay đợt chốt việc căng thẳng. Chọn xong, bạn dùng bảy ngày trước đó để đếm ngược, mỗi ngày làm một việc chuẩn bị cụ thể.
Bài này giúp bạn so các loại ngày, biết ngày nào nên tránh và vì sao, rồi đưa ra lịch bảy ngày đếm ngược kèm mẫu ghi chép. Nếu bạn đang dùng một kế hoạch dài hơn chia theo tuần, phần này là chi tiết cho tuần chuẩn bị thứ hai. Cuối bài có mục nói về lúc nên hỏi bác sĩ, dành cho người hút nhiều hoặc đã thử bỏ nhiều lần.
Ngày dừng tốt có ba điều kiện
Đủ gần để không nguội. Quyết tâm có hạn sử dụng. Đặt ngày dừng cách hôm nay hơn một tháng thì ý định dễ nhạt dần, còn đặt ngay ngày mai thì không kịp chuẩn bị. Khoảng một đến hai tuần là vừa: đủ để ghi lại thói quen, báo người nhà, dọn đồ, nhưng chưa đủ lâu để tìm lý do hoãn.
Bạn làm chủ được lịch. Ba ngày đầu không hút thường là ba ngày khó nhất. Bạn cần một khoảng mà mình quyết định được giờ ăn, giờ ngủ, có thể đi bộ một vòng khi cần, có thể từ chối một cuộc gặp. Với người đi làm giờ hành chính, nhiều người chọn bắt đầu vào thứ Sáu hoặc thứ Bảy để hai ngày khó nhất rơi vào cuối tuần; người khác lại chọn thứ Hai vì công việc giúp họ bận rộn. Không có đáp án chung, chỉ có ngày hợp với nhịp của bạn.
Không có tình huống rủi ro lớn trong năm ngày đầu. Cuộc nhậu với bạn cũ, đám cưới ở quê, chuyến xe đường dài, ngày nộp báo cáo quý là những chỗ dễ gãy nhất khi bạn còn chưa quen. Mở lịch ra trước khi chốt ngày.
Những ngày nên tránh và nếu buộc phải chọn thì làm gì
Không phải lúc nào cũng tìm được tuần hoàn toàn yên. Bảng dưới giúp bạn biết loại ngày nào khó vì lý do gì, để hoặc né, hoặc chuẩn bị bù.
| Loại ngày | Vì sao khó | Nếu vẫn phải chọn |
|---|---|---|
| Ngay trước hoặc trong cuộc nhậu, tiệc cưới | Rượu bia làm giảm khả năng tự kiềm chế, xung quanh nhiều người hút và mời | Dời ngày dừng ra sau sự kiện ít nhất ba ngày, hoặc báo trước sẽ về sớm |
| Đợt cao điểm công việc | Căng thẳng là điểm kích hoạt mạnh, ít thời gian chăm sóc bản thân | Chọn ngày sau khi qua đợt cao điểm; nếu không thể, giao trước một phần việc |
| Chuyến đi xa, công tác | Mất nhịp sinh hoạt, chờ đợi nhiều, ít người quen biết kế hoạch của bạn | Bắt đầu sau khi về, hoặc mang theo sẵn đồ thay thế và báo người đi cùng |
| Tết, dịp lễ dài ngày | Ăn uống, thăm hỏi liên tục, thuốc lá thường được mời như phép lịch sự | Nếu muốn lấy dịp năm mới làm mốc, chọn ngày sau khi hết tiệc tùng đầu năm |
| Ngày vừa có chuyện buồn, mất mát | Cảm xúc nặng nề, ít sức để đối phó với cơn thèm | Hoãn có hạn: ghi ngày mới cụ thể, không để trống |
Nhiều người thích chọn ngày có ý nghĩa: sinh nhật con, ngày cưới, ngày đầu tháng. Ngày có ý nghĩa giúp nhớ lâu và có thêm động lực, miễn là nó không trùng một trong các loại ngày ở bảng trên. Nếu trùng, chọn ngày ý nghĩa làm ngày bắt đầu đếm ngược thay vì ngày dừng.
Bảy ngày đếm ngược: mỗi ngày một việc
Lịch dưới đây giả định ngày dừng là ngày D. Mỗi việc mất ít thời gian, nhưng làm đủ bảy việc thì đến ngày D bạn không phải ứng biến.
- D trừ 7: viết ngày dừng lên trang đầu cuốn sổ, kèm ba lý do riêng của bạn bằng lời của chính mình. Không chép lý do chung chung trên mạng.
- D trừ 6: báo cho người sống cùng nhà. Nói rõ bạn cần gì: đừng hút trong nhà, đừng trêu khi mình cáu, rủ đi bộ buổi tối.
- D trừ 5: đọc lại sổ ghi điếu hút của tuần trước, chọn ba lúc khó nhất, mỗi lúc viết một việc sẽ làm thay.
- D trừ 4: nếu muốn dùng sản phẩm thay thế nicotin, hôm nay hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ. Nếu không dùng, chuẩn bị đồ nhai, đồ cầm tay, nước lọc.
- D trừ 3: báo một người ở chỗ làm hoặc trong nhóm bạn hay hút cùng. Nhờ họ đừng mời thuốc trong hai tuần đầu.
- D trừ 2: giặt áo khoác, lau xe, dọn bàn làm việc để giảm mùi khói quen thuộc.
- D trừ 1: bỏ hết thuốc, bật lửa, gạt tàn. Chuẩn bị bữa sáng cho ngày mai và đặt cuốn sổ ở chỗ dễ thấy.
Trong tuần đếm ngược bạn vẫn có thể hút, nhưng thử dời điếu đầu tiên trong ngày muộn hơn mười lăm phút mỗi sáng. Không bắt buộc, chỉ là một cách tập trước để biết cơn thèm buổi sáng của mình ra sao.
Chọn ngày khi làm ca, chạy xe hay làm tự do
Lời khuyên “bắt đầu vào cuối tuần” chỉ hợp với người làm giờ hành chính. Với lịch làm việc khác, nguyên tắc vẫn là tìm hai ba ngày bạn chủ động nhất, nhưng cách tìm thì khác.
| Kiểu lịch | Ngày dừng nên rơi vào | Lưu ý riêng |
|---|---|---|
| Làm ca xoay ở nhà máy, bệnh viện | Ngày đầu của chuỗi ngày nghỉ, không phải ngày đầu ca đêm | Ca đêm vừa mệt vừa trống, là lúc nhiều người hút để tỉnh; tránh dừng vào tuần ca đêm |
| Chạy xe, giao hàng | Ngày bạn có thể nghỉ hoặc chạy ít cuốc hơn | Thời gian chờ khách là điểm kích hoạt lớn; chuẩn bị sẵn việc cho giờ chờ |
| Làm tự do, làm tại nhà | Ngày không có hạn chót gần | Ở nhà một mình dễ hút liên tục khi bí ý tưởng; đặt lịch nghỉ ngắn có đi ra ngoài |
| Buôn bán, mở quán | Ngày vắng khách trong tuần | Khách mời thuốc là chuyện thường; chuẩn bị câu từ chối ngắn, nhẹ nhàng |
| Đi học, sinh viên | Đầu kỳ, xa mùa thi | Mùa thi thức khuya và căng thẳng; đừng dừng vào tuần thi |
Dù lịch của bạn thế nào, câu hỏi kiểm tra vẫn là: trong ba ngày đầu, mình có thể ngủ đủ, ăn đúng bữa và đi ra khỏi chỗ có khói khi cần không? Trả lời có thì ngày đó dùng được.
Đêm trước và buổi sáng ngày dừng
Đêm trước ngày dừng, nhiều người có cảm giác muốn “hút cho đã” vài điếu cuối. Không cần làm vậy. Hút điếu cuối cùng như mọi điếu khác, rồi vứt bao thuốc vào thùng rác bên ngoài nhà chứ không để trong nhà. Đi ngủ sớm hơn thường lệ một chút; ngủ đủ giúp bạn chịu được buổi sáng đầu tiên.
Buổi sáng ngày dừng, đổi ngay trình tự quen. Nếu thường ra hiên hút với ly cà phê, sáng nay uống trà hoặc nước ấm ở bàn ăn, ăn sáng trước rồi mới làm việc khác. Ra khỏi nhà sớm hơn mười phút để không phải đứng chờ một mình. Mang theo chai nước và thứ gì đó để nhai.
Đến tối, ghi dòng nhật ký đầu tiên. Ngày đầu tiên không cần hoàn hảo; chỉ cần không hút điếu nào. Ví dụ giả định: một người chạy xe công nghệ ở Đà Nẵng chọn ngày dừng vào thứ Hai sau đợt nghỉ lễ, sáng đó đổi điểm chờ khách ra gần cửa hàng tiện lợi để mua nước thay vì đứng ở góc quen nơi cánh tài xế hay tụ lại hút thuốc. Một thay đổi nhỏ về chỗ đứng đã cắt bớt một nửa số lời mời.
Mẫu ghi chép tuần đếm ngược và câu tự hỏi
Trong bảy ngày đếm ngược, mỗi tối ghi ba ô. Mẫu này khác nhật ký sau ngày dừng: bạn chưa đếm cơn thèm, mà đếm việc chuẩn bị đã xong.
- Ô 1: hôm nay là D trừ mấy, việc chuẩn bị của ngày đã làm chưa.
- Ô 2: số điếu đã hút và điếu nào thấy “không cần lắm”.
- Ô 3: một điều làm bạn lo nhất về ngày dừng.
- Tự hỏi tối D trừ 1: Ngày mai mình sẽ làm gì vào giờ thường hút điếu đầu tiên?
- Tự hỏi tối D trừ 1: Ai là người mình sẽ nhắn khi cơn thèm mạnh?
- Tự hỏi tối D trừ 1: Trong nhà, trong xe, trong túi còn sót thuốc ở đâu không?
- Tự hỏi tối D trừ 1: Lý do số một của mình là gì, đọc to lên một lần.
Cột “điếu không cần lắm” thường gây bất ngờ: nhiều người thấy một phần đáng kể số điếu trong ngày là hút theo thói quen chứ không vì thèm. Biết điều đó trước ngày dừng giúp bạn tự tin hơn.
Đến ngày mà chưa sẵn sàng, và lúc nên hỏi chuyên môn
Có lúc đến ngày D bạn thấy chưa sẵn sàng: việc dồn bất ngờ, ốm, hoặc chuyện gia đình. Được phép dời, nhưng theo một luật: dời có hạn, ghi ngay ngày mới cụ thể, không quá bảy ngày, và không dời quá một lần. Dời không hạn là cách thói quen tự bảo vệ nó, nên hãy nói rõ với người hỗ trợ bạn về ngày mới để có người nhắc.
Nếu bạn đã dời nhiều lần, hoặc nhận ra mình không chịu được dù chỉ vài giờ không hút, đó là tín hiệu nên gặp bác sĩ. Mức lệ thuộc nicotin mỗi người khác nhau; với người lệ thuộc cao, bác sĩ có thể cân nhắc các nhóm hỗ trợ phù hợp, và sự theo dõi định kỳ giúp tăng khả năng bỏ được. Người có bệnh tim mạch, bệnh hô hấp, đang mang thai hoặc đang dùng thuốc điều trị lâu dài cũng nên hỏi bác sĩ trước ngày dừng.
Cũng nên hỏi chuyên môn nếu bạn từng có giai đoạn trầm cảm, lo âu, vì thay đổi tâm trạng sau khi bỏ thuốc có thể rõ hơn ở một số người. Hỏi trước không có nghĩa là bạn yếu hơn ai, mà là chuẩn bị kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc vào thứ Hai hay cuối tuần thì tốt hơn?
Không có ngày chung cho mọi người. Nếu công việc giúp bạn bận và ít nghĩ tới thuốc, thứ Hai hợp lý. Nếu ở chỗ làm có nhiều người hút và căng thẳng, bắt đầu vào cuối tuần để ba ngày khó nhất rơi vào lúc bạn làm chủ được lịch.
Có nên chọn ngày đầu năm mới làm ngày dừng không?
Ngày đầu năm có ý nghĩa và dễ nhớ, nhưng thường đi kèm tiệc tùng và lời mời thuốc. Nhiều người lấy đầu năm làm ngày bắt đầu đếm ngược, rồi chọn ngày dừng sau khi các buổi gặp mặt đầu năm đã qua.
Đặt ngày dừng xa hơn một tháng có sao không?
Không sai, nhưng khoảng chờ dài dễ làm quyết tâm nhạt dần và có nhiều dịp để hoãn. Nếu có lý do chính đáng phải chờ lâu, hãy dùng thời gian đó để ghi lại thói quen và giảm bớt số điếu, rồi chọn ngày dừng cụ thể khi còn hai tuần.
Ngày dừng có nên trùng với ngày bắt đầu dùng sản phẩm thay thế nicotin?
Cách dùng sản phẩm thay thế nicotin, bao gồm thời điểm bắt đầu, phụ thuộc loại sản phẩm và tình trạng của bạn. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước ngày dừng vài ngày để có hướng dẫn cụ thể, đừng tự áp dụng theo kinh nghiệm của người khác.
Nếu người sống cùng nhà vẫn hút thì có nên đợi họ bỏ cùng?
Không nên để việc của mình phụ thuộc vào người khác. Bạn có thể đề nghị họ không hút trong nhà và không để thuốc ở chỗ chung trong vài tuần đầu. Nếu họ muốn bỏ cùng thì tốt, nhưng nên có ngày dừng của riêng bạn.