Muốn bớt ngọt dịp Tết, bạn nên bắt đầu từ hai tuần trước Tết, lúc còn đang mua sắm, chứ không phải từ mùng một, lúc khay mứt đã đầy và nhà nào cũng mời. Phần lớn đồ ngọt ngày Tết vào nhà từ những lần đi chợ cuối năm, những hộp quà biếu và những lốc nước ngọt mua sẵn cho khách. Kiểm soát được đầu vào thì ngày Tết nhẹ hơn rất nhiều.
Kế hoạch ba tuần dưới đây chia thành: tuần trước Tết để mua sắm và bày biện, tuần Tết để đi chúc Tết và tiếp khách, tuần sau Tết để xử lý đồ ngọt còn thừa. Mỗi tuần có việc cụ thể và mẫu nhật ký. Bài không bắt bạn kiêng khem trong những ngày sum họp; mục tiêu là ăn có chủ đích, ăn món mình thật sự muốn.
Vì sao Tết là mùa khó nhất với người đang bớt ngọt
Ngày thường, đồ ngọt nằm ở vài chỗ quen. Ngày Tết, nó có ở khắp nơi: khay mứt trên bàn tiếp khách, hộp bánh quy trên nóc tủ, lốc nước ngọt dưới gầm bàn, chè, bánh chưng chấm mật, những hộp quà biếu chồng lên nhau. Đi chúc Tết nhà nào cũng có một khay mứt và một lời mời. Từ chối một lần là bình thường, từ chối nhà thứ năm trong một buổi sáng thì khó.
Thêm vào đó là nhịp sinh hoạt thay đổi. Ngủ muộn, dậy muộn, bữa ăn lệch giờ, ngồi nhiều, ít vận động. Những ngày như vậy cơ thể dễ thèm đồ ngọt hơn, và tay dễ nhặt hạt, nhặt mứt trong lúc ngồi nói chuyện hàng giờ. Đến mùng năm, mùng sáu, nhiều người thấy người nặng nề, miệng khô, ngủ không ngon và tự hỏi sao mình ăn nhiều thế mà không nhớ.
Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy kế hoạch cần bắt đầu sớm và nhắm vào môi trường: lượng đồ ngọt mua về, cách bày khay, cách ăn ở nhà người khác, và đường đi của đồ thừa sau Tết.
Hai tuần trước Tết: mua sắm có danh sách
Việc quan trọng nhất của chặng đầu là quyết định trước lượng đồ ngọt sẽ có trong nhà. Cả nhà nên cùng ngồi lập danh sách, với vài nguyên tắc sau:
- Ước lượng theo số khách thật, không theo thói quen "mua cho đủ đầy". Nhìn lại năm ngoái còn thừa bao nhiêu hộp bánh để điều chỉnh.
- Chọn ít loại mứt hơn, mỗi loại ít hơn. Một khay ba bốn loại vẫn đẹp mà không phải mua tám loại.
- Thêm món không ngọt vào khay: hạt bí, hạt dưa, hạt điều rang, lạc rang, trái cây sấy không tẩm đường nếu tìm được.
- Mua nước ngọt vừa đủ cho khách, không mua thùng lớn để dành. Chuẩn bị sẵn trà ngon và nước lọc làm đồ uống chính.
- Viết lại danh sách trên điện thoại và giữ đúng khi đi chợ, siêu thị. Các quầy khuyến mãi bánh kẹo cuối năm là nơi dễ phá danh sách nhất.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Ninh Bình năm trước mua sáu hộp bánh quy, bốn loại mứt và hai thùng nước ngọt, sau Tết còn thừa gần một nửa. Năm nay họ mua hai hộp bánh, ba loại mứt mỗi loại một hộp nhỏ, một thùng nước ngọt và nhiều trà hơn; khay tiếp khách vẫn đầy đủ, chỉ ít đồ ngọt nằm chờ hơn.
Ghi vào nhật ký những gì đã mua, để sau Tết so lại với lượng còn thừa. Đây là dữ liệu quý cho Tết năm sau.
Bày khay mứt và tiếp khách ở nhà mình
Khay nhỏ, bày ít, thêm khi hết. Một khay mứt đầy ắp làm người ngồi quanh ăn liên tục mà không để ý. Bày mỗi ngăn một ít, khi hết mới thêm. Phần dự trữ cất trong tủ có cửa, không để hộp mở sẵn trên bàn.
Đặt đĩa trái cây cạnh khay mứt. Bưởi, cam, quýt, táo cắt sẵn đặt ngay bên cạnh khay mứt cho khách và cho cả nhà có lựa chọn. Nhiều người khi được mời sẽ lấy thứ gần tay nhất.
Mời trà trước, mời nước ngọt sau. Pha trà ngay khi khách ngồi xuống. Nước ngọt vẫn có, nhưng không phải thứ đầu tiên được rót ra. Khách vẫn thấy được tiếp đón chu đáo.
Có một góc đồ uống tự phục vụ không đường. Đặt sẵn một ấm trà nóng, bình nước lọc và vài chiếc cốc sạch ở góc bàn để khách và người nhà tự rót. Khi đồ uống không đường dễ lấy nhất, lốc nước ngọt dưới gầm bàn ít được mở hơn mà không ai phải nhắc.
Đừng ngồi cạnh khay mứt cả buổi. Nếu bạn là người tiếp khách, chọn chỗ ngồi xa khay một chút và cầm sẵn chén trà. Ngồi nói chuyện hàng giờ ngay trước khay mứt là lúc tay tự nhặt nhiều nhất.
Tuần Tết: luật riêng khi đi chúc Tết
Đi chúc Tết là lúc khó kiểm soát nhất vì bạn ở nhà người khác và lời mời đi kèm tình cảm. Thay vì cố từ chối mọi thứ, đặt sẵn vài luật riêng và chọn những gì đáng ăn.
| Tình huống | Luật gợi ý | Câu có thể dùng |
|---|---|---|
| Nhà nào cũng mời mứt | Mỗi nhà nhận một miếng nhỏ hoặc vài hạt, ăn chậm | "Cháu xin một miếng lấy lộc ạ" |
| Được rót nước ngọt | Xin trà hoặc nước lọc thay | "Cháu uống trà cho ấm bụng ạ" |
| Được mời ăn thêm lần nữa | Cảm ơn, không cần giải thích | "Cháu ăn rồi, bánh ngon lắm ạ" |
| Chúc Tết nhiều nhà trong một buổi | Ăn bữa sáng đầy đủ trước khi đi | Không cần câu nói, chỉ cần không đi với bụng đói |
| Được biếu hộp bánh kẹo mang về | Nhận và cảm ơn, sau Tết xử lý theo kế hoạch | "Cháu cảm ơn, cả nhà sẽ cùng ăn ạ" |
Trong tuần Tết, nhật ký có thể chỉ một dòng mỗi tối: hôm nay ăn ngọt mấy lần, ở đâu, có món nào thật sự ngon và đáng không. Câu cuối giúp bạn nhận ra rằng phần lớn những miếng mứt ăn vì lịch sự không đọng lại gì trong trí nhớ, còn một hai món đặc biệt thì đáng để thưởng thức trọn vẹn.
Bữa ăn và nhịp ngủ ngày Tết: phần ít ai tính đến
Người ta hay nghĩ bớt ngọt ngày Tết chỉ là chuyện khay mứt, nhưng bữa ăn và giấc ngủ quyết định không kém. Những ngày Tết, bữa chính thường lệch giờ: ăn sáng muộn hoặc bỏ hẳn, bữa trưa kéo dài, bữa tối ở nhà họ hàng. Khi bụng đói giữa các bữa, tay sẽ tìm đến khay mứt và hộp bánh vì đó là thứ có sẵn. Giữ ba bữa tương đối đều, kể cả bữa sáng đơn giản trước khi đi chúc Tết, là cách giảm số lần nhặt mứt hiệu quả nhất.
Mâm cơm ngày Tết nhiều thịt, nhiều tinh bột, ít rau. Thêm một đĩa rau luộc, dưa góp, nộm vào mâm giúp bữa ăn cân bằng hơn và no lâu hơn. Bánh chưng, bánh tét chấm mật, đường hay ăn kèm dưa hành là chuyện của từng nhà; nếu nhà bạn quen chấm ngọt, có thể để riêng bát mật cho ai thích thay vì rưới sẵn.
Giấc ngủ là phần thứ ba. Đêm giao thừa thức khuya là chuyện bình thường, nhưng nếu cả tuần đều ngủ sau nửa đêm, cơ thể mệt sẽ thèm đồ ngọt nhiều hơn. Cố giữ ít nhất vài đêm ngủ sớm trong tuần Tết, và ghi số giờ ngủ vào nhật ký cạnh số lần ăn ngọt. Nhiều người nhận ra hai cột này đi cùng nhau rõ đến bất ngờ. Một buổi đi bộ ngắn sau bữa trưa hay đi lễ, đi chơi xuân bằng chân thay vì ngồi một chỗ cũng giúp những ngày Tết bớt uể oải.
Tuần sau Tết: xử lý bánh kẹo còn thừa
Sau Tết, nhiều nhà còn hộp bánh, mứt, kẹo, nước ngọt chưa mở. Để chúng trong nhà là tiếp tục ăn Tết thêm vài tuần. Việc của chặng này là cho đồ thừa một đường ra rõ ràng. Hộp chưa mở còn hạn có thể mang đến chỗ làm chia đồng nghiệp, gửi biếu người hàng xóm, góp cho những nơi nhận quà từ thiện nếu họ chấp nhận đồ ăn đóng gói. Hộp đã mở thì gộp lại, cất vào tủ, và quy định chỉ lấy vào một dịp cố định trong tuần.
Cũng trong tuần này, đưa nhịp sinh hoạt về như cũ: ngủ dậy đúng giờ, ăn ba bữa đúng bữa, đi bộ trở lại. Nhịp sống ổn định làm cơn thèm ngọt của những ngày Tết lùi dần. Nếu trước Tết bạn đang theo một kế hoạch bớt ngọt khác, quay về đúng tuần bạn đang ở, không cần làm lại từ đầu.
Cuối tuần, so nhật ký mua sắm với lượng đồ thừa. Ghi ra ba điều sẽ làm khác vào Tết năm sau, ví dụ mua ít hơn một hộp bánh, thêm một loại hạt, đi chúc Tết sau bữa sáng. Lưu ghi chú đó ở chỗ dễ tìm, vì một năm sau rất khó nhớ.
Khi đã ăn quá nhiều và khi nào nên hỏi bác sĩ
Nếu những ngày Tết bạn đã ăn ngọt nhiều hơn dự định, đó là chuyện rất thường gặp trong một mùa sum họp. Đừng phạt mình bằng cách nhịn ăn hay cắt hẳn mọi thứ ngay sau Tết; cách đó dễ dẫn đến ăn bù. Quay lại nhịp ăn bình thường, nhiều rau, đủ đạm, uống đủ nước là cách nhẹ nhàng và bền hơn.
Người đang điều trị đái tháo đường cần chú ý đặc biệt trong dịp Tết vì lịch ăn, lịch uống thuốc và lượng đồ ngọt đều thay đổi. Trước Tết, nên hỏi bác sĩ điều trị về cách điều chỉnh khi đi xa, khi bữa ăn lệch giờ, và nhớ mang đủ thuốc, dụng cụ đo nếu bác sĩ đã dặn dùng. Người cao tuổi trong nhà có bệnh mạn tính cũng cần được người thân để ý hơn.
Hãy đi khám nếu sau Tết bạn thấy khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ lý do, hoặc những triệu chứng bất thường khác không hết khi nhịp sinh hoạt đã trở lại bình thường. Đừng tự cho rằng đó chỉ là "mệt sau Tết".
Câu hỏi thường gặp
Ăn Tết mà không ăn mứt có mất vui không?
Bạn không cần bỏ hẳn mứt. Chọn một hai loại mình thật sự thích, ăn một ít trong những lúc vui vẻ với gia đình. Thứ cần bớt là những miếng nhặt liên tục trong lúc ngồi nói chuyện mà không để ý.
Đi chúc Tết từ chối mứt có bị coi là thất lễ không?
Nhận một miếng nhỏ để lấy lộc là cách vừa giữ lễ vừa không ăn nhiều. Khi được mời thêm, một câu cảm ơn và khen món ngon là đủ, chủ nhà thường không để ý bạn ăn bao nhiêu.
Khay mứt Tết nên có gì để bớt ngọt?
Giữ ba bốn loại mứt, thêm các loại hạt rang, lạc, hạt điều và một đĩa trái cây tươi bên cạnh. Bày ít, thêm khi hết, và cất phần dự trữ trong tủ có cửa.
Bánh kẹo thừa sau Tết nên làm gì?
Hộp chưa mở còn hạn có thể mang đến chỗ làm, biếu hàng xóm hoặc góp cho nơi nhận quà nếu họ chấp nhận đồ đóng gói. Hộp đã mở nên cất vào tủ và chỉ lấy vào một dịp cố định trong tuần.
Người tiểu đường ăn Tết cần lưu ý gì?
Hỏi bác sĩ điều trị trước Tết về cách điều chỉnh khi lịch ăn uống thay đổi, mang đủ thuốc khi đi xa, ăn đúng bữa và chọn trà, nước lọc thay nước ngọt. Không tự ý thay đổi thuốc theo lượng đồ ngọt đã ăn.
Sau Tết thấy nặng nề có nên nhịn ăn vài ngày không?
Không nên. Nhịn ăn sau những ngày ăn nhiều dễ dẫn đến ăn bù và mệt mỏi. Quay lại ba bữa đều đặn, nhiều rau, đủ đạm, uống đủ nước và đi bộ trở lại là cách nhẹ nhàng hơn.