Thử thách 30 ngày không đồ ngọt có ích nhất khi bạn viết luật chơi rõ ràng trước ngày đầu, chia tháng thành bốn chặng tuần với việc riêng, ghi nhật ký mỗi ngày và chuẩn bị sẵn kế hoạch cho ngày thứ 31. Thiếu luật thì giữa tháng bạn sẽ phải tranh cãi với chính mình xem sữa chua có đường có tính không; thiếu kế hoạch ngày 31 thì nhiều người ăn bù gấp đôi ngay khi thử thách kết thúc.
Bài này dành cho người muốn thử một tháng tách hẳn khỏi đồ ngọt để biết mình phụ thuộc vào nó đến đâu, hoặc để đặt lại khẩu vị trước khi chuyển sang mức ăn ngọt vừa phải lâu dài. Nếu bạn thích giảm dần hơn là dừng hẳn, các bài khác trong danh mục theo hướng đó sẽ hợp hơn.
Trước khi bắt đầu: thử thách này hợp với ai
Một tháng không đồ ngọt hợp với người thích luật rõ ràng, thấy việc "ăn một chút" khó dừng hơn việc không ăn, và có một tháng tương đối bình thường phía trước, không có Tết, không có chuỗi đám cưới, không có kỳ thi lớn. Chọn đúng tháng quan trọng không kém ý chí. Bắt đầu thử thách vào tuần có tiệc công ty và hai đám cưới là tự làm khó mình.
Thử thách này không hợp với người đang có hoặc từng có rối loạn ăn uống, người hay rơi vào vòng nhịn rồi ăn bù, vì luật cấm tuyệt đối dễ kích hoạt lại vòng đó. Người đang điều trị đái tháo đường, đặc biệt khi dùng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm, phải hỏi bác sĩ trước, vì thay đổi lớn trong ăn uống có thể cần điều chỉnh điều trị và cần biết cách xử lý khi đường huyết xuống thấp. Phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính cũng nên hỏi bác sĩ.
Trẻ em và thanh thiếu niên không nên tham gia thử thách kiểu cấm tuyệt đối. Với trẻ, cách bớt ngọt nhẹ nhàng trong cả gia đình phù hợp hơn và nên theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khi cần.
Viết luật chơi trước ngày đầu tiên
Luật chơi càng cụ thể, bạn càng ít phải quyết định giữa chừng. Bảng dưới là một bộ luật mẫu; bạn sửa cho hợp với mình, nhưng phải chốt trước ngày một và không sửa trong tháng.
| Nhóm | Trong bộ luật mẫu | Lý do |
|---|---|---|
| Bánh kẹo, kem, chè, socola | Không | Đây là nhóm chính của thử thách |
| Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, nước ép đóng chai có đường | Không | Đồ uống ngọt dễ uống nhiều mà không để ý |
| Cà phê, trà có đường hoặc sữa đặc | Không, uống đen hoặc với sữa tươi không đường | Nếu thấy quá khó, có thể cho phép mức thấp cố định ghi rõ từ đầu |
| Trái cây tươi | Có, ăn nguyên quả, không ép | Trái cây có chất xơ và là nguồn thay thế dễ chịu |
| Đường nêm trong món mặn | Có ở mức bình thường của bữa cơm gia đình | Giữ cho bữa ăn chung bình thường, không biến thử thách thành gánh nặng cho người nấu |
| Đồ có chất tạo ngọt | Tuỳ bạn chọn, nhưng chốt từ đầu | Có người dùng làm bước đệm, có người muốn tách hẳn khỏi vị ngọt |
| Dịp không tránh được như đám giỗ, đám cưới | Một miếng lịch sự, ghi vào nhật ký, không tính là thua | Giữ quan hệ quan trọng hơn giữ luật tuyệt đối |
Viết bộ luật lên trang đầu sổ nhật ký và ký tên, ghi ngày bắt đầu, ngày kết thúc. Nếu có bạn đồng hành cùng thử, hai người dùng chung một bộ luật để dễ nhắc nhau.
Bốn chặng của tháng: mỗi tuần một việc
Ngày 1 đến ngày 7: dọn môi trường và vượt mấy ngày đầu. Tuần đầu thường khó nhất với nhiều người, nhất là ai bỏ cùng lúc đồ uống có caffeine và đường; có thể thấy uể oải, cáu kỉnh, nhớ vị ngọt. Việc chính của tuần là dọn đồ ngọt khỏi tầm mắt ở nhà và chỗ làm, chuẩn bị sẵn trái cây, hạt, trà, và ăn đủ ba bữa để không đói.
Ngày 8 đến ngày 14: tìm điểm kích hoạt. Lúc này cơn thèm thường không còn liên tục mà dồn vào vài thời điểm: sau bữa trưa, chiều muộn, tối xem phim, lúc căng thẳng. Nhật ký giúp bạn khoanh vùng. Mỗi điểm kích hoạt cần một phương án riêng đã chuẩn bị từ trước.
Ngày 15 đến ngày 21: vượt lần đầu gặp dịp khó. Giữa tháng hiếm khi trôi qua mà không có một sinh nhật, một buổi liên hoan hay một ngày tồi tệ. Áp dụng luật dịp không tránh được đã viết sẵn. Đây cũng là chặng nhiều người bắt đầu nhận ra khẩu vị đổi: trái cây ngọt hơn, cà phê đen dễ uống hơn.
Ngày 22 đến ngày 30: chuẩn bị đường ra. Tuần cuối không phải để đếm ngược đến ngày được ăn lại. Việc chính là viết kế hoạch cho ngày 31 và các tháng sau, dựa trên những gì nhật ký cho thấy: món nào bạn thật sự nhớ, món nào hoá ra không cần.
Mẫu nhật ký từng ngày
Nhật ký 30 ngày nên ngắn đến mức bạn ghi được trong một phút trước khi ngủ. Mỗi ngày một dòng gồm:
- Số ngày: ngày thứ mấy của thử thách. Đánh số giúp bạn thấy quãng đường đã qua.
- Giữ luật: có hoặc có ngoại lệ. Nếu có ngoại lệ, ghi món gì và trong dịp nào.
- Cơn thèm mạnh nhất trong ngày: lúc mấy giờ, mức từ một đến năm, đã làm gì.
- Năng lượng và giấc ngủ: một từ cho năng lượng trong ngày và số giờ ngủ đêm trước.
- Một điều để ý: một quan sát nhỏ như "cà phê đen hôm nay không thấy đắng lắm" hay "đi ngang tiệm bánh không dừng lại".
Cuối mỗi tuần, đọc lại bảy dòng và trả lời ba câu: cơn thèm của tuần này so với tuần trước thế nào, điểm kích hoạt nào vẫn mạnh, và tuần sau có dịp nào cần chuẩn bị. Viết câu trả lời ngay dưới dòng ngày cuối tuần.
Đến ngày ba mươi, bạn có một bức tranh khá rõ về mối quan hệ của mình với đồ ngọt, điều mà nhiều năm ăn uống bình thường không cho bạn thấy được.
Nói với người xung quanh và chọn bạn đồng hành
Một tháng không đồ ngọt sẽ đụng đến người xung quanh: người nấu ăn trong nhà, đồng nghiệp hay mời bánh, nhóm bạn hẹn nhau đi uống trà sữa cuối tuần. Bạn không cần thông báo rầm rộ, nhưng nói trước với vài người hay ăn uống cùng mình giúp tránh được nhiều lần phải từ chối giữa chừng. Một câu ngắn là đủ: tháng này em thử không ăn đồ ngọt, mọi người cứ ăn bình thường, em uống trà.
Với người nấu chính trong nhà, nói rõ luật về đường nêm trong món mặn để họ không phải nấu riêng cho bạn. Bộ luật mẫu cho phép đường nêm ở mức bình thường chính là để thử thách không thành gánh nặng cho người khác. Nếu trong nhà có ai muốn cùng làm, càng tốt, nhưng đừng thuyết phục quá mức.
Bạn đồng hành nên là người có cùng mục tiêu và cùng bộ luật. Hai người nhắn cho nhau một dòng mỗi tối: hôm nay giữ được không, cơn thèm lúc nào. Mục đích là nhắc và động viên, không phải giám sát. Nếu một người phá luật, người kia không trách mà hỏi hôm nay có chuyện gì. Tránh biến việc này thành cuộc đua xem ai giữ được lâu hơn; cuộc đua tạo áp lực, và áp lực là thứ dễ đẩy người ta về phía hộp bánh nhất.
Ngày thứ 31: đường ra mà không ăn bù
Điều nhiều người không chuẩn bị là ngày kết thúc. Sau ba mươi ngày cố gắng, cảm giác "cuối cùng cũng được ăn" khiến không ít người ăn liền mấy món ngọt trong một ngày rồi thấy mệt, thấy tiếc. Để tránh điều đó, viết kế hoạch đường ra từ tuần cuối: ngày 31 bạn sẽ ăn món gì, vào lúc nào, lượng bao nhiêu, và các tuần tiếp theo bạn giữ mức nào.
Một cách nhiều người thấy hợp là chọn hai hoặc ba món ngọt mình thật sự nhớ trong tháng, rồi cho chúng quay lại từng món một, mỗi tuần một món, ở những dịp cụ thể. Những món bạn không nhớ đến trong suốt tháng thì không cần quay lại. Có người chọn giữ luật không nước ngọt vĩnh viễn nhưng cho phép một miếng bánh vào cuối tuần.
Tiếp tục ghi nhật ký thêm hai tuần sau ngày 31, ít nhất là ô "đã ăn ngọt gì hôm nay". Hai tuần này cho bạn biết mức mới có giữ được không, hay đang trôi về thói quen cũ. Nếu trôi, bạn có thể làm một thử thách ngắn hơn, mười ngày, để đặt lại.
Khi phá luật giữa tháng và khi cần dừng thử thách
Phá luật giữa tháng không có nghĩa là thử thách hỏng và phải làm lại từ ngày một. Ghi vào nhật ký, ghi lý do, và tiếp tục từ ngày hôm sau với số ngày cũ. Một tháng có hai ngày ngoại lệ vẫn là một tháng bạn ăn ngọt ít hơn rất nhiều so với bình thường. Kiểu suy nghĩ "đã hỏng rồi thì ăn luôn" mới là thứ làm mất công cả tháng.
Có những lúc bạn nên dừng thử thách và đổi sang cách giảm dần nhẹ nhàng hơn: khi bạn thấy mình nghĩ về đồ ngọt gần như cả ngày, khi bạn bắt đầu bỏ bữa hoặc ăn rất ít để "an toàn", khi bạn ăn rất nhiều trong một lần rồi thấy tội lỗi nặng nề. Những dấu hiệu này cho thấy luật cấm tuyệt đối đang gây hại nhiều hơn lợi, và nếu chúng kéo dài, bạn nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Hãy đi khám nếu trong lúc thử thách bạn thấy run tay, vã mồ hôi, chóng mặt, mệt lả lặp lại, hoặc nếu bạn đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính mà chưa hỏi bác sĩ. Đừng cố "vượt qua" những triệu chứng này để giữ thành tích của thử thách.
Câu hỏi thường gặp
Trái cây có tính là đồ ngọt trong thử thách 30 ngày không?
Trong bộ luật mẫu, trái cây tươi ăn nguyên quả được phép, còn nước ép đóng chai có đường thì không. Bạn có thể đặt luật khác, nhưng nên chốt trước ngày một và giữ nguyên cả tháng để khỏi phải tranh cãi với chính mình.
Mấy ngày đầu bỏ đồ ngọt thấy mệt, cáu có bình thường không?
Nhiều người thấy uể oải, cáu kỉnh vài ngày đầu, nhất là khi bỏ cùng lúc đồ uống có caffeine. Ăn đủ bữa và ngủ đủ giúp đỡ hơn. Nếu thấy run tay, vã mồ hôi, chóng mặt lặp lại, bạn nên đi khám thay vì cố chịu.
Lỡ ăn một miếng bánh giữa tháng thì có phải làm lại từ đầu không?
Không cần. Ghi vào nhật ký, ghi lý do và tiếp tục từ ngày hôm sau. Làm lại từ đầu chỉ khiến bạn nản và dễ bỏ hẳn. Một tháng có vài ngoại lệ vẫn là một tháng có ích.
Người tiểu đường có nên làm thử thách 30 ngày không đồ ngọt không?
Người đang điều trị đái tháo đường cần hỏi bác sĩ điều trị trước, đặc biệt khi đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm, vì thay đổi ăn uống lớn có thể cần điều chỉnh điều trị. Không tự bắt đầu chỉ dựa vào một bài viết.
Sau 30 ngày có nên quay lại ăn ngọt không?
Đó là lựa chọn của bạn. Nhiều người cho vài món mình thật sự nhớ quay lại từng chút, ở dịp cụ thể, còn những món không nhớ thì thôi. Kế hoạch đường ra viết từ tuần cuối giúp bạn tránh ăn bù gấp đôi.
Có nên rủ bạn bè cùng làm thử thách không?
Có bạn đồng hành thường giúp giữ luật dễ hơn, nhất là khi hai người dùng chung một bộ luật và nhắn nhau cuối ngày. Chỉ cần tránh biến thử thách thành cuộc thi ai giỏi hơn, vì điều đó dễ tạo áp lực và cảm giác thua cuộc.