NhatDinh.comNhất Định
Ngủ đúng giờ, dậy sớm

Dậy quá sớm lúc 3–4 giờ sáng không ngủ lại được: kế hoạch 4 tuần cho người lớn tuổi

Đi ngủ từ tám giờ tối, ba bốn giờ sáng đã tỉnh hẳn? Kế hoạch 4 tuần cho người trung niên, cao tuổi: dời giờ ngủ muộn dần, ánh sáng buổi chiều, giấc trưa ngắn, nhật ký.

Elderly Vietnamese man in a cotton shirt walking slowly along a lakeside path in Hue in late afternoon golden light, conical hats of passersby in soft focus, back to camera

Nhiều người trung niên và cao tuổi thức dậy lúc ba bốn giờ sáng rồi không ngủ lại được, và khá thường gặp là vì họ đã đi ngủ từ tám, chín giờ tối, ngủ trưa dài và ít ra ánh sáng buổi chiều. Trong trường hợp đó, giấc ngủ không ngắn đi mà chỉ dịch sớm lên. Dời giờ đi ngủ muộn dần từng nấc, tăng ánh sáng cuối chiều và rút gọn giấc trưa thường giúp buổi sáng thức dậy gần giờ trời sáng hơn.

Bài dành cho người trên năm mươi, hoặc con cháu đang muốn giúp bố mẹ, ông bà. Kế hoạch bốn tuần có việc cụ thể từng tuần, mẫu nhật ký đơn giản viết tay được, câu tự hỏi cuối tuần và cách dùng những giờ thức sớm cho dễ chịu thay vì nằm vật vã. Dậy quá sớm cũng có thể liên quan đến sức khoẻ, tâm trạng hay thuốc đang dùng, nên phần cuối bài nói rõ khi nào cần đi khám trước khi tự điều chỉnh.

Vì sao về già hay thức dậy sớm hơn

Theo tuổi, giấc ngủ thường có vài thay đổi khá phổ biến: ngủ nông hơn, dễ thức giấc vì tiếng động, thức dậy nhiều lần trong đêm, và nhịp ngày đêm có xu hướng dịch sớm lên, tức là buồn ngủ sớm hơn vào buổi tối và tỉnh sớm hơn vào buổi sáng. Những thay đổi này không phải bệnh, nhưng chúng dễ bị đẩy đi xa hơn bởi lối sinh hoạt.

Hãy hình dung một ngày điển hình, ví dụ giả định: ông bà ăn tối lúc năm rưỡi, xem thời sự xong thấy buồn ngủ, tám giờ đã lên giường. Ngủ một mạch tới ba giờ sáng là đã được bảy tiếng, cơ thể thấy đủ, nên tỉnh hẳn. Nằm trằn trọc tới năm giờ, dậy mệt, trưa ngủ một giấc dài hơn tiếng để bù, chiều ở trong nhà, tối lại buồn ngủ sớm. Vòng lặp cứ thế kéo giờ ngủ sớm dần lên.

Nhìn như vậy để thấy câu hỏi đầu tiên không phải "làm sao ngủ thêm", mà là "mình đi ngủ lúc mấy giờ và đã ngủ được bao lâu". Nếu tổng thời gian ngủ đã đủ và ban ngày vẫn khoẻ, có khi việc cần làm chỉ là dời cả giấc ngủ sang muộn hơn một chút, để giờ thức trùng với giờ cả nhà sinh hoạt.

Tuần 1: ghi nhật ký trước khi đổi gì

Tuần đầu chỉ ghi chép. Nếu mắt kém hay ngại viết, con cháu có thể ghi giúp mỗi sáng bằng vài câu hỏi. Mỗi ngày một dòng:

  1. Giờ bắt đầu buồn ngủ buổi tối và giờ lên giường.
  2. Giờ thức dậy lần cuối, có ngủ lại được không.
  3. Số lần thức trong đêm, vì sao: đi tiểu, đau nhức, nóng, tiếng động, không rõ lý do.
  4. Giấc trưa: bắt đầu lúc mấy giờ, bao lâu. Có chợp mắt trước ti vi buổi tối không.
  5. Buổi chiều có ra ngoài trời không, bao lâu.
  6. Mức khoẻ trong ngày theo thang một đến năm.

Cuối tuần, cộng thời gian từ lúc ngủ được đến lúc thức dậy, trừ những khoảng thức giữa đêm. Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy ông bà thật ra ngủ đủ bảy tiếng mỗi đêm, chỉ là bắt đầu từ tám giờ tối. Nếu tổng giờ ngủ thấp hẳn và ban ngày mệt rũ, nên đọc phần khi nào cần đi khám trước khi sang tuần 2.

Tuần 2: dời giờ lên giường muộn dần và thêm ánh sáng cuối chiều

Lùi giờ lên giường khoảng 15 phút. Nếu đang ngủ lúc tám giờ, tuần này lên giường lúc tám giờ mười lăm. Nấc nhỏ đến mức gần như không thấy khác, nhưng cộng dồn qua bốn tuần sẽ đáng kể. Chỉ lùi tiếp khi nấc này đã giữ được năm tối trong tuần.

Có việc nhẹ nhàng cho khoảng thời gian thêm. Khoảng buổi tối trước giờ ngủ là lúc dễ ngủ gật trước ti vi nhất. Thay vào đó, làm việc có chút cử động và trò chuyện: gọi điện cho con cháu ở xa, xem ảnh cùng cháu, nhặt rau cho bữa mai, nghe đài ngồi trên ghế tựa thay vì nằm.

Ra ngoài trời vào cuối buổi chiều. Ánh sáng ban ngày, nhất là cuối chiều, giúp đẩy cơn buồn ngủ buổi tối muộn hơn. Đi bộ chậm quanh khu phố, ra công viên, ngồi ngoài sân khoảng nửa tiếng lúc bốn năm giờ chiều. Người có bệnh tim, khớp hay dễ chóng mặt nên đi cùng người nhà và chọn đường bằng phẳng.

Giữ buổi sáng sớm không quá sáng. Nếu thức lúc bốn giờ, tránh bật đèn thật sáng ngay hay ra sân tập thể dục khi trời còn tối. Ánh sáng mạnh quá sớm có thể giữ đồng hồ cơ thể ở nhịp sớm. Dùng đèn nhỏ, chờ trời sáng hẳn mới ra ngoài.

Tuần 3: giấc trưa ngắn và khi thức sớm thì làm gì

Giấc trưa dài là nguyên nhân thầm lặng của nhiều buổi sáng thức sớm. Một giấc ngủ trưa hơn một tiếng, hay chợp mắt lúc bốn năm giờ chiều, lấy bớt nhu cầu ngủ của ban đêm. Tuần này, giữ giấc trưa trong khoảng ba mươi phút và bắt đầu trước ba giờ chiều. Đặt đồng hồ hoặc nhờ người nhà gọi dậy. Những ngày đầu có thể thấy chưa đã, nhưng thường tới tối sẽ dễ thức thêm được một chút.

Khi thức dậy giữa chừng mà nằm hơn khoảng hai mươi phút không ngủ lại được, đừng nằm vật vã nhìn đồng hồ. Ngồi dậy, ra ghế ở phòng khác, để đèn mờ, làm việc nhẹ nhàng: nghe đài nhỏ tiếng, gấp quần áo, ngồi thở chậm. Khi thấy nặng mí mắt thì quay lại giường. Nếu không buồn ngủ lại, coi khoảng sớm đó là thời gian yên tĩnh của riêng mình, nhưng đừng bắt đầu những việc làm tỉnh hẳn như nấu nướng ồn ào hay ra đường tập thể dục khi trời còn tối.

Uống nhiều nước vào buổi tối cũng làm thức giấc vì đi tiểu. Thử dồn phần lớn nước uống vào ban ngày, uống ít hơn trong hai tiếng trước khi ngủ, nhưng không nhịn khát. Nếu vẫn phải dậy đi tiểu nhiều lần mỗi đêm, đó là chuyện nên hỏi bác sĩ chứ không chỉ chỉnh nước uống.

Mẫu nhật ký và câu tự hỏi cuối tuần

Bảng dưới là một mẫu đơn giản, mỗi ngày một dòng, ví dụ giả định cho tuần 3. Có thể chép to ra giấy, dán ở đầu giường để tiện điền mỗi sáng.

NgàyLên giườngThức dậy lần cuốiThức giữa đêmGiấc trưaRa ngoài chiều
Thứ Hai8 giờ 454 giờ 401 lần, đi tiểu30 phút, 12 giờ 30Đi bộ 20 phút
Thứ Ba8 giờ 455 giờ1 lần30 phútNgồi sân 30 phút
Thứ Tư8 giờ 153 giờ 502 lần1 giờ 15 phútKhông, trời mưa
Thứ Năm8 giờ 454 giờ 501 lần30 phútĐi chợ chiều
Thứ Sáu8 giờ 455 giờ 10Không25 phútĐi bộ 25 phút

Đọc mẫu này, thấy ngay ngày thứ Tư ngủ trưa dài và không ra ngoài thì sáng hôm sau thức sớm nhất. Cuối tuần tự hỏi: ngày nào thức muộn nhất, hôm trước mình đã làm gì; giấc trưa có giữ được ba mươi phút không; giờ lên giường tuần này có giữ được không, nên lùi tiếp hay giữ nguyên.

Tuần 4: đánh giá, giữ nếp và những ngày bị xáo trộn

Tuần cuối không thêm việc mới. Bạn lùi giờ lên giường thêm một nấc nếu tuần 3 đã giữ được, tiếp tục ra ngoài cuối chiều và giữ giấc trưa ngắn. Cuối tuần, so bốn tuần nhật ký: giờ thức dậy lần cuối đã muộn hơn bao nhiêu, số đêm phải nằm trằn trọc chờ sáng có ít đi không, mức khoẻ ban ngày ra sao. Ví dụ giả định: từ chỗ thức lúc ba giờ rưỡi, sau bốn tuần ông bà thức quanh năm giờ, ban ngày ít ngủ gật hơn. Đó là một thay đổi đáng kể, không cần đẩy thêm nếu cả nhà đã thấy hợp.

Nếp mới dễ bị kéo ngược bởi những ngày đặc biệt: giỗ chạp phải dậy sớm nấu cỗ, đi khám bệnh từ sáng tinh mơ, con cháu về chơi thức khuya, mùa rét trời tối sớm khiến muốn lên giường từ bảy giờ. Những ngày đó cứ sinh hoạt theo việc, rồi hôm sau quay lại giờ lên giường và giấc trưa đã quen, không cần ngủ bù dài. Mùa đông có thể bật đèn sáng trong nhà vào buổi tối và giữ chút việc nhẹ để không ngủ quá sớm.

Cũng nên chấp nhận rằng ở tuổi cao, giấc ngủ có thể không liền mạch như thời trẻ, có một hai lần thức trong đêm là thường. Mục tiêu là ban ngày khoẻ và những giờ thức sớm bớt khó chịu, không phải ngủ một mạch tới sáu giờ như hồi đôi mươi.

Khi nào cần đi khám trước khi tự điều chỉnh

Thức dậy quá sớm không phải lúc nào cũng chỉ là nhịp ngủ dịch sớm. Hãy gặp bác sĩ nếu việc thức sớm mới xuất hiện gần đây và thay đổi rõ so với trước; nếu kèm theo buồn bã, chán ăn, mất hứng thú với những việc vẫn thích, hay nghĩ ngợi tiêu cực lúc nửa đêm; nếu phải dậy đi tiểu nhiều lần mỗi đêm; nếu đau nhức, khó thở, ho, ợ nóng làm thức giấc; nếu người ngủ cùng thấy ngáy to có lúc ngưng thở; hoặc nếu ban ngày buồn ngủ, lú lẫn, té ngã.

Ở người cao tuổi, buồn chán kéo dài đôi khi biểu hiện chủ yếu qua giấc ngủ và sự mệt mỏi chứ không phải nước mắt. Con cháu để ý những thay đổi đó và đưa ông bà đi khám là một cách quan tâm thiết thực. Việc chẩn đoán và điều trị thuộc về bác sĩ, kế hoạch này không thay thế được.

Nhiều người lớn tuổi đang dùng thuốc cho huyết áp, tim mạch, tiểu đường hay xương khớp, và một số thuốc có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ hay giờ đi tiểu. Hãy mang danh sách thuốc đang dùng đến hỏi bác sĩ, đừng tự bỏ, tự đổi giờ uống hay tự thêm thuốc ngủ. Kế hoạch này không gợi ý thuốc hay sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ nào.

Câu hỏi thường gặp

Người già ngủ bao nhiêu tiếng là đủ?

Nhu cầu ngủ của người cao tuổi không giảm nhiều so với người trưởng thành, phần lớn vẫn cần khoảng bảy đến tám tiếng, dù giấc ngủ thường nông và đứt quãng hơn. Dấu hiệu ngủ đủ là ban ngày tỉnh táo, không buồn ngủ rũ, tinh thần ổn định.

Thức dậy lúc 3 giờ sáng có phải dấu hiệu bệnh không?

Không nhất thiết. Nếu đi ngủ từ tám giờ tối và ngủ được bảy tiếng thì thức lúc ba giờ là chuyện dễ hiểu. Nhưng nếu thức sớm mới xuất hiện, kèm buồn chán, đau nhức, đi tiểu nhiều hay mệt mỏi ban ngày, nên đi khám để bác sĩ đánh giá.

Ông bà ngủ trưa bao lâu là vừa?

Thường khoảng hai mươi đến ba mươi phút vào đầu giờ chiều là vừa, giúp đỡ mệt mà không lấy mất giấc ngủ đêm. Ngủ trưa trên một tiếng hoặc chợp mắt vào cuối chiều thường khiến tối khó thức thêm và sáng hôm sau dậy sớm hơn.

Thức sớm rồi nằm trên giường nghỉ có được không?

Nằm nghỉ một lúc thì không sao. Nhưng nếu nằm lâu, trằn trọc và lo lắng vì không ngủ lại được, tốt hơn là ngồi dậy ra chỗ khác với đèn mờ, làm việc nhẹ nhàng, khi buồn ngủ lại mới quay về giường. Điều này giúp giường gắn với giấc ngủ chứ không phải với sự sốt ruột.

Con cháu có thể giúp gì?

Con cháu có thể ghi nhật ký giúp, rủ ông bà đi bộ cuối chiều, gọi điện trò chuyện vào buổi tối để giữ ông bà thức thêm một chút, và để ý những dấu hiệu cần đi khám như buồn chán, đi tiểu đêm nhiều, té ngã. Sự đồng hành thường quan trọng hơn bất kỳ mẹo nào.

Có nên tập thể dục sáng sớm lúc 4 giờ cho đỡ phí thời gian không?

Ra ngoài tập khi trời còn tối có thể giữ nhịp thức sớm và kém an toàn vì đường tối, trời lạnh. Nếu muốn dời giờ thức muộn hơn, nên chuyển phần vận động sang lúc trời sáng hẳn hoặc cuối buổi chiều. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ về giờ và mức tập phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138