Nhiều người hút thuốc nói điếu thuốc giúp họ bớt căng thẳng khi công việc dồn dập. Cảm giác dịu đi ấy có thật, nhưng phần lớn là sự giải toả cơn thiếu nicotin vừa dâng lên, cùng với việc được rời bàn làm việc vài phút. Khi đã hiểu điều đó, bạn có thể giữ lại phần có ích là khoảng nghỉ, và thay phần điếu thuốc bằng việc khác.
Bài này đưa kế hoạch bốn tuần cho giờ giải lao ở chỗ làm: mỗi tuần thay một mảnh, kèm mẫu ghi chép những lúc áp lực và câu tự hỏi cuối tuần. Kế hoạch dùng được cho văn phòng, nhà máy, cửa hàng, người làm ca.
Cuối bài có phần dành cho lúc căng thẳng đã vượt quá sức tự xoay xở, vì bỏ thuốc không thay được việc chăm sóc sức khoẻ tinh thần khi áp lực kéo dài.
Điếu thuốc làm dịu căng thẳng, hay chỉ làm dịu cơn thiếu?
Người hút đều đặn trải qua những đợt nồng độ nicotin trong cơ thể lên xuống trong ngày. Khi nồng độ xuống, họ thấy bồn chồn, khó chịu, dễ cáu. Điếu thuốc lúc đó làm hết cảm giác khó chịu này, và vì cảm giác khó chịu thường trùng lúc công việc căng, người hút dễ gán cho điếu thuốc tác dụng chống căng thẳng. Nhiều nghiên cứu cũng ghi nhận người bỏ thuốc thành công thường thấy mức căng thẳng chung giảm dần sau một thời gian, chứ không tăng lên như họ lo.
Thêm vào đó là phần nghi thức: đứng dậy, rời màn hình, ra ngoài hít không khí, đứng cạnh vài đồng nghiệp nói dăm câu. Những việc này tự chúng đã giúp giảm căng thẳng. Điếu thuốc chỉ đi kèm và được nhận hết công lao.
Vì vậy kế hoạch không bảo bạn bỏ giờ giải lao. Ngược lại, giờ giải lao càng cần được giữ, chỉ có điều thứ diễn ra trong đó thay đổi. Điều cần chuẩn bị là những tuần đầu, khi cơn thiếu nicotin và áp lực công việc cùng tới, bạn sẽ thấy khó hơn thường. Biết trước điều này giúp bạn không kết luận vội rằng “bỏ thuốc làm mình không làm việc nổi”.
Kế hoạch bốn tuần thay điếu thuốc giải lao
Mỗi tuần thay một mảnh của nghi thức cũ. Đến tuần bốn, bạn vẫn có những khoảng nghỉ đều đặn, chỉ không còn điếu thuốc.
| Tuần | Việc chính | Ví dụ cụ thể |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Ghi lại mọi lần hút ở chỗ làm và mức căng thẳng ngay trước đó | Ghi giờ, việc vừa làm, ai gọi, mức căng từ 1 đến 5; không cần thay đổi gì |
| Tuần 2 | Đổi chỗ nghỉ: không ra góc hút thuốc chung | Đi lấy nước ở tầng khác, ra sân sau, đi cầu thang bộ lên xuống hai tầng |
| Tuần 3 | Thêm một việc làm dịu cơ thể vào mỗi lần nghỉ | Thở chậm vài phút, giãn vai cổ, rửa mặt nước mát, ăn một miếng trái cây |
| Tuần 4 | Chuẩn bị cho ba tình huống áp lực nặng nhất | Trước buổi họp khó, khi bị khách phàn nàn, khi hạn chót dồn dập: viết sẵn việc sẽ làm |
Kế hoạch này có thể dùng trước ngày dừng để chuẩn bị, hoặc song song với tuần đầu không thuốc. Nếu đã qua ngày dừng, tuần một vẫn ghi lại những lúc thèm thay cho những lần hút.
Bài thở chậm năm phút ngay tại chỗ làm
Thở chậm là việc thay thế dễ mang theo nhất: không cần dụng cụ, làm được ở cầu thang, nhà vệ sinh, bãi xe. Nhiều người thấy nhịp thở dài và chậm giúp họ bớt dồn dập. Cách làm đơn giản:
- Đứng hoặc ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai, hai bàn chân chạm đất.
- Hít vào bằng mũi chậm, đếm thầm khoảng bốn nhịp, để bụng phồng lên trước ngực.
- Giữ hơi một nhịp ngắn, không gồng.
- Thở ra bằng miệng chậm hơn lúc hít vào, khoảng sáu nhịp, như đang thổi nguội một thìa canh.
- Lặp lại chừng mười lần. Nếu thấy chóng mặt, thở bình thường lại và nghỉ.
- Kết thúc bằng một ngụm nước và một việc nhỏ cho tay: xoay cổ tay, bóp quả bóng nhỏ, gập duỗi ngón tay.
Động tác hít vào chậm, thở ra dài cũng giống nhịp hít một hơi thuốc, nên với nhiều người nó lấp được phần nghi thức quen thuộc. Người có bệnh hô hấp hoặc tim mạch nên hỏi bác sĩ nếu thấy khó chịu khi tập.
Khi cả nhóm đồng nghiệp ra ngoài hút
Bạn không cần tuyên bố với cả phòng. Chỉ cần báo một hai người thân nhất trong nhóm. Một câu đủ: “Mình đang bỏ thuốc, giờ nghỉ mình đi bộ, có gì nhắn mình nhé.” Phần lớn đồng nghiệp tôn trọng nếu bạn không lên lớp họ.
Giữ kết nối bằng cách khác. Giờ hút chung là lúc người ta trao đổi chuyện công việc ngoài lề. Nếu lo bị lỡ thông tin, rủ một hai người đi uống nước, ăn trưa cùng, hoặc chủ động hỏi chuyện vào lúc khác trong ngày.
Đừng đứng không ở góc hút. Đứng cạnh nhóm hút với tay không là cách dễ xin một điếu nhất. Nếu buộc phải ra đó vì việc, cầm theo ly nước, đứng đầu gió và đi vào sớm.
Với quản lý, nói ngắn gọn. Nếu bạn là quản lý và hay hút cùng nhân viên, việc bạn đổi giờ nghỉ có thể gây chú ý. Bạn không cần giải thích dài; nếu ai hỏi, nói thật là đang bỏ thuốc. Việc đó đôi khi khiến người khác trong nhóm cũng muốn thử.
Làm ca, làm đêm. Ca đêm thường trống và buồn ngủ, nhiều người hút để tỉnh. Chuẩn bị nước, đồ ăn nhẹ, đi lại vài phút mỗi giờ, và nhờ người cùng ca nhắc bạn trong những tuần đầu.
Mẫu ghi chép áp lực và câu tự hỏi cuối tuần
Mẫu này khác nhật ký đếm cơn thèm thông thường: nó ghi cả nguồn áp lực, để bạn thấy điếu thuốc thật ra đang đi theo những chuyện gì trong công việc.
- Mỗi lần thèm ở chỗ làm: giờ — việc vừa xảy ra — mức căng từ 1 đến 5 — có hút không — đã làm gì thay.
- Ví dụ giả định: “10 giờ 15 — khách gọi phàn nàn giao hàng chậm — 4 — không — thở chậm ở cầu thang, uống nước.”
- Tự hỏi cuối tuần: Ba chuyện gây áp lực nhiều nhất tuần này là gì, có lặp lại không?
- Tự hỏi cuối tuần: Chuyện nào mình giải quyết được tận gốc, chuyện nào chỉ có thể đối phó?
- Tự hỏi cuối tuần: Việc thay thế nào hiệu quả nhất trong lúc căng?
- Tự hỏi cuối tuần: Mình có giữ được giờ nghỉ đều đặn không, hay làm liền một mạch rồi thèm dữ dội?
Nhiều người đọc lại tuần đầu thì thấy điếu thuốc gắn với một vài chuyện cụ thể lặp đi lặp lại: một loại cuộc gọi, một cuộc họp định kỳ, một khung giờ chốt việc. Khi đã gọi tên được nguồn áp lực, bạn có thể chuẩn bị riêng cho từng chuyện, và đôi khi điều chỉnh được cả cách làm việc.
Sắp lại ngày làm việc để bớt những lúc dồn ép
Nhật ký tuần một thường cho thấy cơn thèm dồn vào vài khung giờ cố định. Một phần áp lực ở những khung giờ ấy có thể giảm bằng cách sắp xếp lại việc, chứ không chỉ chịu đựng. Vài điều chỉnh bạn có thể thử:
- Đặt giờ nghỉ cố định, ví dụ mười phút sau mỗi chín mươi phút làm việc, thay vì làm liền đến khi kiệt sức rồi mới ra ngoài. Nghỉ chủ động giúp bạn không để căng thẳng tích tới mức thèm dữ dội.
- Ăn trưa đúng giờ và ăn đủ. Đói làm nhiều người dễ cáu và dễ nhầm cảm giác đói với cơn thèm thuốc.
- Làm việc khó nhất vào lúc bạn tỉnh táo nhất trong ngày, để buổi chiều không bị dồn những việc nặng vào lúc đã mệt.
- Trước một cuộc họp hay cuộc gọi mà bạn biết sẽ căng, chuẩn bị ba ý chính trên giấy và hẹn với mình một việc làm ngay sau đó: đi lấy nước, đi bộ một vòng.
- Nếu một loại việc lặp lại khiến bạn căng quá mức, trao đổi với quản lý về cách chia việc hoặc quy trình. Không cần nói đến chuyện bỏ thuốc nếu bạn không muốn.
- Cuối ngày, dành hai phút ghi ba việc ngày mai cần làm, để tối về không mang áp lực theo và thèm hút ở nhà.
Ví dụ giả định: một nhân viên chăm sóc khách hàng ở Thành phố Hồ Chí Minh thấy mình hút nhiều nhất sau mỗi đợt ba bốn cuộc gọi khó liên tiếp. Chị đề nghị trưởng nhóm cho xen một quãng nghỉ ngắn sau mỗi đợt cuộc gọi phàn nàn, và dùng quãng đó để đi lấy nước ở tầng dưới. Áp lực vẫn còn, nhưng không còn dồn liên tục tới mức chị phải chạy ra góc hút thuốc.
Khi căng thẳng vượt quá sức tự xoay xở
Bỏ thuốc không giải quyết được nguyên nhân gây áp lực trong công việc. Nếu căng thẳng kéo dài, kèm mất ngủ, mệt mỏi, mất hứng thú với những việc trước đây yêu thích, hay cảm giác lo âu thường trực, hãy cân nhắc gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không phải chuyện “yếu đuối”; nhận hỗ trợ đúng lúc giúp bạn giữ được cả sức khoẻ lẫn kế hoạch bỏ thuốc.
Trong vài tuần đầu sau ngày dừng, một số người thấy dễ cáu, buồn bực hơn. Điều này thường giảm dần. Nhưng nếu tâm trạng tụt sâu, kéo dài, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, cần tìm trợ giúp ngay từ cơ sở y tế. Người đang điều trị trầm cảm hay lo âu nên báo bác sĩ điều trị trước khi bỏ thuốc.
Về hỗ trợ cai nicotin, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn các nhóm như sản phẩm thay thế nicotin hay thuốc kê đơn; bài này không nêu tên hay liều. Một số nơi làm việc có chương trình chăm sóc sức khoẻ nhân viên, phòng y tế cơ quan, hay chính sách nơi làm việc không khói thuốc; bạn có thể hỏi bộ phận nhân sự xem có hỗ trợ nào không.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc có làm mình căng thẳng hơn lâu dài không?
Trong vài tuần đầu, nhiều người thấy dễ cáu và bồn chồn hơn do thiếu nicotin. Về lâu dài, người bỏ thuốc thành công thường thấy mức căng thẳng chung không tăng, nhiều người còn thấy giảm, vì không còn những đợt thiếu nicotin lặp lại trong ngày.
Có nên chờ hết đợt việc căng mới bỏ thuốc?
Nếu đợt căng có hạn rõ ràng, chẳng hạn hết tháng chốt sổ, chờ qua rồi mới chọn ngày dừng là hợp lý. Nhưng nếu công việc lúc nào cũng căng, chờ mãi sẽ không có ngày nào phù hợp. Khi đó chuẩn bị kỹ kế hoạch giờ nghỉ rồi bắt đầu.
Nghỉ giải lao không hút thì làm gì cho hết mười phút?
Đi bộ, leo cầu thang, uống nước, ăn một miếng trái cây, thở chậm vài phút, gọi điện cho người nhà, tưới cây ở văn phòng. Thử vài việc trong tuần đầu rồi giữ lại hai ba việc bạn thấy tự nhiên nhất.
Đồng nghiệp cứ mời thuốc thì từ chối thế nào cho khỏi mất lòng?
Từ chối ngắn, nhẹ và lặp lại cùng một câu, ví dụ “Cảm ơn, mình đang bỏ.” Không cần giải thích hay giảng giải về tác hại. Sau vài lần, phần lớn người sẽ không mời nữa, nhất là khi bạn vẫn vui vẻ với họ ở những lúc khác.
Thở chậm có thật sự giúp được không?
Nhiều người thấy thở chậm, thở ra dài giúp họ bớt dồn dập và lấp được khoảng thời gian từng dành cho điếu thuốc. Hiệu quả khác nhau ở mỗi người; hãy thử trong một tuần, ghi lại mức căng trước và sau để tự đánh giá.
Làm ca đêm có nên bỏ thuốc không, hay chờ đổi ca?
Có thể bỏ khi đang làm ca đêm, nhưng nên chọn ngày dừng rơi vào đầu chuỗi ngày nghỉ, chuẩn bị nước, đồ ăn nhẹ, đi lại đều mỗi giờ và nhờ người cùng ca hỗ trợ. Nếu sắp đổi lịch ca, chờ sang lịch ổn định hơn cũng hợp lý.