NhatDinh.comNhất Định
Bớt điện thoại và mạng xã hội

Học sinh cấp ba tự bớt điện thoại: kế hoạch bốn tuần không cần bố mẹ thu máy

Kế hoạch bốn tuần cho học sinh cấp ba tự bớt điện thoại: tự ghi, góc học không máy, nhóm lớp bớt ồn, máy ngủ ngoài phòng, nói với bố mẹ và bạn bè bằng thoả thuận.

Vietnamese high school student studying at a desk by a window in a Ha Tinh home in the evening, phone charging on a hallway shelf outside the room, seen from behind

Học sinh cấp ba hoàn toàn có thể tự bớt điện thoại mà không cần bố mẹ thu máy, nếu bạn làm theo một kế hoạch do chính mình đặt ra: biết mình đang dùng thế nào, đổi chỗ để máy khi học và khi ngủ, rồi nói rõ với bố mẹ và bạn bè. Tự mình quyết định thì giữ được lâu hơn bị người khác cấm.

Bài này viết cho bạn, người đang học cấp ba và thấy điện thoại chiếm nhiều thời gian hơn mình muốn. Kế hoạch có bốn tuần, mỗi tuần một việc, kèm mẫu nhật ký và câu tự hỏi. Không có điểm số, không có xếp hạng, không ai so bạn với ai. Mục tiêu là bạn có thêm thời gian cho việc mình muốn và ngủ đủ hơn.

Vì sao tự bớt điện thoại ở tuổi này lại khó

Ở tuổi cấp ba, điện thoại không chỉ là thứ giải trí. Nó là nơi bạn bè trò chuyện, nơi nhóm lớp gửi bài, nơi thầy cô thông báo, nơi bạn theo dõi những thứ mình thích. Tắt máy có cảm giác như tự rời khỏi lớp học thứ hai. Nỗi sợ bỏ lỡ một câu chuyện trong nhóm, một trò đùa mà ngày mai cả lớp nhắc lại, là có thật.

Cùng lúc đó, áp lực học tập lớn, lịch học thêm dày, và điện thoại là chỗ nghỉ nhanh nhất sau những giờ căng thẳng. Năm phút nghỉ giữa hai bài tập dễ thành bốn mươi phút. Buổi tối, khi cả nhà đã ngủ, căn phòng có điện thoại là nơi duy nhất bạn thấy mình được tự do.

Hiểu được những điều này để thấy: bạn không yếu kém khi khó dừng. Các ứng dụng được thiết kế để giữ người dùng lại lâu nhất có thể, và người lớn cũng khó dừng y như vậy. Điều bạn cần không phải là tự trách, mà là thay đổi những thứ xung quanh để việc dừng lại dễ hơn: chỗ để máy, thông báo, giờ ngủ, và những người bạn có thể rủ cùng làm.

Tuần 1: tự ghi, chưa cắt gì

Tuần đầu bạn dùng điện thoại như bình thường, chỉ ghi lại để hiểu mình. Đây là sổ của bạn, không cần cho ai xem.

  1. Mở báo cáo thời gian sử dụng có sẵn trong cài đặt điện thoại, xem mỗi ngày dùng bao lâu và ứng dụng nào nhiều nhất.
  2. Mỗi tối ghi vào sổ ba dòng: tổng thời gian, khung giờ dùng nhiều nhất, và mình thấy thế nào sau khi dùng (vui, bình thường, mệt, tiếc thời gian).
  3. Ghi thêm giờ đi ngủ thật sự, tức là giờ đặt máy xuống, không phải giờ lên giường.
  4. Đánh dấu những lần đang học thì cầm máy lên, dù chỉ để xem một tin nhắn.
  5. Cuối tuần, đọc lại và khoanh tròn hai thứ bạn muốn thay đổi nhất.

Mẫu một dòng nhật ký, ví dụ giả định: "Thứ Hai. Khoảng bốn tiếng, nhiều nhất từ 22 giờ tới 0 giờ rưỡi, xem video. Sau đó thấy mệt, tiếc. Đặt máy xuống lúc 0 giờ 40. Khi làm bài toán, cầm máy năm lần." Câu tự hỏi cuối tuần 1: phần thời gian nào mình thấy đáng, phần nào thấy tiếc? Mình hay cầm máy khi đang cảm thấy gì: chán, mệt, lo bài kiểm tra, hay sợ bỏ lỡ chuyện trong nhóm?

Tuần 2: góc học không có máy và nhóm lớp bớt ồn

Máy ở phòng khác khi học. Khi ngồi vào bàn học, để điện thoại ở phòng khác hoặc ít nhất là ngoài tầm với, úp mặt xuống. Chỉ việc phải đứng dậy đi lấy đã làm bạn cầm máy ít hơn rất nhiều so với để ngay cạnh vở.

Học theo khối có giờ nghỉ. Học khoảng ba mươi đến bốn mươi phút, nghỉ năm đến mười phút. Giờ nghỉ đứng dậy uống nước, đi lại, nhìn ra xa. Nếu muốn xem điện thoại trong giờ nghỉ, đặt hẹn giờ để không trôi quá.

Nhóm lớp: tắt thông báo, mở vào giờ cố định. Tắt thông báo các nhóm chat chung, chỉ giữ thông báo từ thầy cô, bố mẹ và vài bạn thân. Kiểm tra nhóm lớp vào hai ba lần cố định trong buổi tối, ví dụ sau bữa tối và trước khi học xong.

Tra cứu bài thì dùng máy tính hoặc ghi lại. Khi cần tra một thông tin cho bài tập, ghi vào giấy rồi tra một lượt sau khi xong khối học, thay vì mở điện thoại giữa chừng rồi bị cuốn sang thứ khác.

Câu tự hỏi cuối tuần 2. Khối học nào mình tập trung tốt nhất? Mình có thật sự bỏ lỡ gì quan trọng khi tắt thông báo nhóm không? Chỗ để máy hiện tại có cần đổi không?

Tuần 3: máy ngủ ngoài phòng

Tuần ba là tuần khó nhất với nhiều bạn, vì nó chạm vào khoảng thời gian tự do nhất trong ngày: buổi tối trên giường. Việc của tuần này là chọn một giờ để máy ngoài phòng ngủ, ví dụ 22 giờ 30 các ngày đi học, và dùng một chiếc đồng hồ báo thức riêng thay cho điện thoại. Cuối tuần có thể muộn hơn một chút, nhưng vẫn nên có giờ.

Tuổi mới lớn cần ngủ nhiều hơn người lớn, và nhiều bạn đang ngủ ít hơn mức cơ thể cần vì thức khuya với điện thoại. Ngủ thiếu kéo dài làm bạn mệt, khó tập trung trên lớp, dễ cáu gắt. Bạn không cần tin ai nói, chỉ cần so nhật ký tuần một với tuần này: giờ đặt máy xuống, cảm giác buổi sáng, sự tỉnh táo trong tiết đầu.

Nếu thấy khó ngủ khi không có máy, hãy chuẩn bị một thứ thay thế: một cuốn truyện, vài trang sách bạn thích, nhạc nhẹ từ loa nhỏ, hoặc đơn giản là viết vài dòng nhật ký. Vài đêm đầu có thể thấy lạ, đó là chuyện bình thường. Ghi lại cả những đêm không giữ được và lý do, ví dụ nhóm bạn rủ chơi trò chơi trực tuyến, ôn bài muộn.

Câu tự hỏi cuối tuần 3: đêm nào mình giữ được giờ, đêm nào không, vì sao? Buổi sáng có khác đi không? Mình cần bạn bè hiểu điều gì để không bị kéo lại vào giờ khuya?

Tuần 4: nói với bố mẹ và bạn bè bằng thoả thuận

Tuần cuối, bạn viết ra luật dùng điện thoại của riêng mình và nói với những người liên quan. Khi bạn chủ động trình bày, bố mẹ thường tin tưởng hơn và ít can thiệp hơn.

Với aiNói gìĐề nghị gì
Bố mẹBạn đã tự ghi bốn tuần, muốn giữ góc học không máy và máy ngủ ngoài phòngBố mẹ tin bạn tự giữ, không kiểm tra máy; cả nhà cùng có giờ cất máy buổi tối
Bạn thânBạn sẽ không trả lời tin nhắn sau giờ đã chọnViệc gấp thì gọi điện; rủ nhau cùng thử nếu bạn ấy muốn
Nhóm lớpBạn kiểm tra nhóm vào vài giờ cố địnhThông báo quan trọng thì nhắc riêng hoặc ghim tin
Chính mìnhLuật một trang: góc học, giờ ngủ, nhóm chat, ngoại lệ mùa thi, ngày lễĐọc lại mỗi tháng, sửa khi cần

Câu tự hỏi cuối tuần 4: điều gì trong bốn tuần qua mình thấy đáng giữ nhất? Mình có thêm thời gian cho việc gì mình thích? Khi trượt, mình đã quay lại thế nào? Nếu bố mẹ chưa đồng ý ngay, hãy đưa họ xem cuốn nhật ký của bạn; những gì bạn tự ghi thường thuyết phục hơn mọi lời hứa.

Khi trượt: quay lại ngay hôm sau

Trong bốn tuần, gần như ai cũng có những ngày bạn không giữ được luật: một tối thức tới một giờ sáng vì cả nhóm rủ chơi, một buổi học chẳng làm được gì vì cứ cầm máy, một cuối tuần lướt gần như cả ngày. Điều đó không có nghĩa kế hoạch thất bại hay bạn không đủ kiên trì. Thay đổi thói quen nào cũng có những ngày như vậy.

Quy tắc đơn giản nhất là quay lại luật ngay hôm sau, không bù bằng cách tự phạt như cấm điện thoại cả tuần. Tự phạt nặng thường làm bạn thấy mệt và bỏ hẳn. Thay vào đó, ghi vào sổ một dòng trung tính: hôm đó chuyện gì xảy ra, lúc mấy giờ, mình đang thấy thế nào. Ví dụ giả định: "Thứ Bảy, lướt tới gần hai giờ, vì vừa nhận bài kiểm tra không như mong đợi, muốn quên đi."

Đọc những dòng như vậy sau vài tuần, bạn sẽ thấy quy luật của mình. Có bạn nhận ra mình trượt vào những tối có chuyện buồn ở lớp, có bạn trượt vào cuối tuần khi không có lịch gì. Biết được quy luật, bạn chuẩn bị trước: tối có chuyện buồn thì gọi cho một người bạn thân hay nói chuyện với anh chị trong nhà, cuối tuần thì hẹn trước một hoạt động ngoài trời. Không ai giữ được luật hoàn hảo, nhưng ai cũng có thể quay lại.

Khi nào nên nói với người lớn để được giúp

Có những lúc điện thoại không phải là vấn đề chính, mà là nơi một chuyện khác đang xảy ra. Nếu bạn bị bắt nạt, chế giễu, đe doạ trên mạng, bị ai đó dụ gửi ảnh riêng tư, hay bị lôi kéo vào những nhóm cá cược, vay tiền, hãy kể ngay với bố mẹ, thầy cô chủ nhiệm hoặc giáo viên tư vấn tâm lý ở trường. Chụp lại bằng chứng trước khi chặn hay xoá. Bạn không có lỗi và không phải tự giải quyết một mình.

Nếu bạn thấy buồn bã, chán nản, lo âu kéo dài nhiều tuần, không muốn đi học, mất ngủ dù đã để máy ngoài phòng, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói với một người lớn bạn tin tưởng và đề nghị được gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Lướt điện thoại hàng giờ có khi là cách bạn đang trốn khỏi những cảm xúc khó chịu, và những cảm xúc đó cần được lắng nghe.

Nếu bạn có một người bạn đang gặp chuyện như vậy, hãy ở bên bạn ấy và khuyến khích bạn ấy nói với người lớn. Đôi khi người đầu tiên nhận ra lại chính là bạn bè cùng lớp.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh cấp ba dùng điện thoại bao nhiêu giờ mỗi ngày là vừa?

Không có con số đúng cho mọi người. Câu hỏi hữu ích hơn là điện thoại có lấn vào giờ ngủ, giờ học, giờ vận động và thời gian với gia đình không, và bạn có tự dừng được khi muốn không. Nhật ký tuần đầu sẽ cho bạn câu trả lời.

Tắt thông báo nhóm lớp có bị lỡ việc quan trọng không?

Ít khi, nếu bạn kiểm tra nhóm vào vài giờ cố định mỗi tối và nhờ lớp trưởng hay bạn thân nhắc riêng khi có thông báo gấp. Giữ thông báo từ thầy cô và bố mẹ để không lỡ những việc cần ngay.

Bố mẹ vẫn muốn thu điện thoại thì nói thế nào?

Trình bày kế hoạch và đưa bố mẹ xem nhật ký bạn tự ghi. Đề nghị thử một tháng để bạn tự giữ luật, nếu không giữ được thì cùng bàn lại. Bố mẹ thường đồng ý khi thấy bạn có kế hoạch cụ thể và nghiêm túc.

Không dùng điện thoại làm báo thức thì dậy bằng gì?

Một chiếc đồng hồ báo thức đơn giản là đủ. Đặt nó ở chỗ phải ra khỏi giường mới tắt được. Như vậy điện thoại có thể nằm ngoài phòng ngủ cả đêm mà bạn vẫn dậy đúng giờ.

Mùa thi có nên bỏ hẳn điện thoại không?

Không nhất thiết. Nhiều bạn vẫn cần máy để nhận tài liệu, hỏi bài. Bạn có thể giữ góc học không máy, kiểm tra nhóm vào giờ cố định và để máy ngoài phòng ngủ. Bỏ hẳn đột ngột đôi khi gây lo âu hơn là giúp.

Bị bắt nạt trên mạng thì có nên tự xoá tài khoản luôn?

Trước khi xoá, hãy chụp lại bằng chứng và kể với bố mẹ, thầy cô hoặc giáo viên tư vấn tâm lý. Họ có thể giúp bạn xử lý và bảo vệ bạn. Xoá tài khoản ngay có thể làm mất bằng chứng cần thiết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138