NhatDinh.comNhất Định
Kế hoạch tiết kiệm tiền

Bớt nghiện mua sắm online: kế hoạch 6 tuần từ đếm đơn hàng đến chỉ mua đồ cần

Kế hoạch 6 tuần cho người cứ lướt sàn là mua: kiểm kê đơn cũ, gỡ thẻ đã lưu, luật chờ ba ngày, đi qua ngày hội giảm giá, nhật ký cảm xúc mỗi lần mua.

Vietnamese woman in her thirties stacking unopened delivery parcels into a cardboard box in a Da Nang apartment hallway, phone face down on a shelf, soft afternoon light, face hidden

Nếu bạn hay mở ứng dụng mua sắm mà không định mua gì, rồi mười phút sau đã bấm thanh toán, thì việc mua sắm online đã thành một thói quen tự chạy. Chữ "nghiện" ở đây được dùng theo cách nói thường ngày, không phải một chẩn đoán. Nhưng cơ chế thì rất giống những thói quen khó bỏ khác: có điểm kích hoạt, có hành động lặp lại, có một cảm giác dễ chịu ngắn ngủi ngay sau đó.

Kế hoạch sáu tuần dưới đây không đòi bạn xoá hết ứng dụng hay thề không bao giờ mua online nữa. Mục tiêu là chuyển từ mua theo cơn sang mua theo danh sách. Tuần 1 kiểm kê, tuần 2 dựng lớp chắn, tuần 3–4 tập luật chờ và tìm việc thay thế, tuần 5 đi qua một đợt giảm giá lớn, tuần 6 chốt nếp mới. Số tiền nêu trong bài là ví dụ giả định.

Dấu hiệu mua sắm online đã thành thói quen tự chạy

Không có một con số đơn hàng nào cho biết bạn đã "quá tay". Người làm nghề bán hàng online đặt hàng mỗi ngày là chuyện bình thường; người khác một tuần hai đơn đã thấy mệt. Điều đáng để ý là cách bạn mua, không chỉ là bao nhiêu. Bạn mở ứng dụng khi buồn chán, khi vừa bị sếp nhắc, khi nằm trên giường trước giờ ngủ. Bạn nhận hàng mà không nhớ mình đã đặt từ lúc nào. Trong nhà có những hộp chưa mở hoặc món đã mở nhưng chưa dùng lần nào.

Một số dấu hiệu khác nặng hơn: bạn giấu đơn hàng với người trong nhà, xoá thông báo giao hàng, hoặc nhờ giao đến chỗ làm để không ai thấy. Bạn trả tiền hàng bằng cách mua trước trả sau hay chia kỳ cho những món nhỏ. Cảm giác vui khi bấm mua ngày càng ngắn, còn cảm giác hối hận khi nhận hàng ngày càng dài.

Nếu bạn thấy mình trong vài dấu hiệu đầu, kế hoạch sáu tuần này là chỗ hợp để bắt đầu. Nếu thấy mình trong nhóm dấu hiệu sau, vẫn có thể làm theo, nhưng hãy đọc kỹ phần cuối về khi nào nên nhờ người thân và chuyên gia tâm lý cùng đi. Thói quen mua để dịu cảm xúc có gốc rễ sâu hơn chuyện ứng dụng, và tự sức một mình đôi khi không đủ.

Lộ trình sáu tuần

Mỗi tuần một trọng tâm. Bạn chép bảng này lên trang đầu sổ và đánh dấu khi đạt dấu hiệu ở cột cuối.

TuầnTrọng tâmViệc cụ thểDấu hiệu đạt
1Kiểm kêĐếm đơn 30 ngày qua, phân loại cần, thích, không nhớBiết tỉ lệ đơn "không nhớ" và khung giờ hay mua
2Lớp chắnGỡ thẻ đã lưu, tắt thông báo, dời ứng dụng khỏi màn hình chínhMỗi lần muốn mua phải mất thêm ít nhất vài bước
3Luật chờMón nào cũng vào giỏ chờ ba ngày rồi mới quyếtÍt nhất một nửa số món trong giỏ bị xoá sau ba ngày
4Việc thay thếGắn một việc khác cho những khung giờ hay lướt sànKhung giờ nguy hiểm có việc thay, ghi được trong nhật ký
5Đợt giảm giáLập danh sách và hạn mức trước, mở ứng dụng đúng một lầnChi trong hạn mức, không có món ngoài danh sách
6Chốt nếpMột ngày cố định trong tuần để đặt hàng theo danh sáchĐơn hàng dồn về một ngày, không rải rác

Nếu tuần nào chưa đạt, kéo thêm một tuần cho chặng đó. Sáu tuần là khung, không phải hạn chót.

Tuần 1: kiểm kê đơn cũ và hộp chưa mở

Tuần đầu không cấm mua gì. Bạn chỉ nhìn lại cho rõ, vì không biết mình mua gì, lúc nào, vì sao thì mọi luật đặt ra đều chỉ là đoán.

  1. Mở lịch sử đơn hàng trên từng ứng dụng, chép ra danh sách các đơn trong 30 ngày gần nhất: ngày, giờ đặt, món gì, số tiền.
  2. Bên cạnh mỗi đơn, ghi một trong ba chữ: "cần" nếu thiếu nó việc trong nhà bị ảnh hưởng, "thích" nếu dùng và vui nhưng không thiếu cũng được, "không nhớ" nếu bạn không nhớ đã đặt hoặc vì sao đặt.
  3. Đi một vòng quanh nhà, gom những món chưa mở hoặc mở rồi chưa dùng vào một thùng. Đếm số món, không cần tính tiền.
  4. Nhìn cột giờ đặt hàng. Khoanh những khung giờ lặp lại nhiều nhất, ví dụ sau mười giờ tối hoặc giờ nghỉ trưa.
  5. Cộng tiền theo ba nhóm. Ví dụ giả định: trong tháng, nhóm "cần" khoảng 700 nghìn, nhóm "thích" khoảng 900 nghìn, nhóm "không nhớ" khoảng 500 nghìn.
  6. Viết một câu nhận xét về mình: "Mình hay mua lúc ... khi đang cảm thấy ..." Câu này là đầu mối cho cả năm tuần còn lại.

Thùng đồ chưa dùng để nguyên ở một góc dễ thấy trong suốt sáu tuần. Nó là lời nhắc thầm lặng mỗi khi bạn định mua thêm. Món nào còn đổi trả được thì làm ngay; món nào không, tìm cách dùng hoặc cho người cần.

Tuần 2: dựng lớp chắn giữa ngón tay và nút thanh toán

Gỡ thẻ và ví đã lưu. Mỗi lần mua phải nhập lại thông tin thanh toán là một khoảng dừng vài chục giây. Khoảng dừng đó đủ để câu hỏi "có cần không" kịp hiện ra. Tắt luôn chế độ mua một chạm nếu ứng dụng có.

Tắt thông báo khuyến mãi. Thông báo về mã giảm giá, giờ vàng, hàng sắp hết được thiết kế để kéo bạn mở ứng dụng khi chưa có nhu cầu. Tắt chúng trong phần cài đặt của điện thoại, giữ lại thông báo giao hàng nếu cần.

Dời ứng dụng khỏi màn hình chính. Cho các ứng dụng mua sắm vào một thư mục ở trang cuối, hoặc gỡ hẳn và chỉ mua qua trình duyệt. Thói quen mở ứng dụng thường là thói quen của ngón tay, không phải của đầu óc.

Bỏ theo dõi các phiên bán hàng trực tiếp và trang khuyến mãi. Những phiên phát trực tiếp tạo cảm giác gấp gáp, đếm ngược, "chỉ còn vài suất". Bỏ theo dõi trong sáu tuần, nếu cần thì sau này theo dõi lại có chọn lọc.

Báo cho một người. Nói với vợ chồng, bạn cùng phòng hoặc một người bạn rằng bạn đang làm kế hoạch này. Không cần họ giám sát; chỉ cần biết có người biết đã giúp bạn giữ lời với mình hơn.

Tuần 3–4: luật chờ ba ngày và việc thay cho giờ lướt sàn

Tuần 3, bạn đặt một luật duy nhất: món nào muốn mua thì cho vào giỏ hoặc chép vào sổ, ghi ngày, ba ngày sau mới được quyết. Hàng thiết yếu như thuốc theo đơn, đồ cho em bé sắp hết, đồ sửa chữa gấp không nằm trong luật này. Đến ngày thứ ba, mở giỏ ra, hỏi mỗi món một câu: nếu phải trả bằng tiền mặt đếm từng tờ, mình còn muốn mua không? Rất nhiều người thấy hơn một nửa số món tự rơi khỏi giỏ.

Tuần 4 xử lý phần khó hơn: khoảng trống mà việc lướt sàn để lại. Nhìn lại các khung giờ đã khoanh ở tuần 1. Nếu bạn hay mua lúc mười giờ tối trên giường, việc lướt sàn đang lấp chỗ cho sự mệt và nhu cầu thư giãn. Hãy đặt sẵn thứ khác vào khung giờ đó: để điện thoại sạc ở ngoài phòng ngủ, đặt một cuốn sách đầu giường, nghe một chương trình âm thanh, tắm nước ấm.

Nếu bạn hay mua trong giờ nghỉ trưa ở công ty, có thể là vì chán và muốn có cái gì đó để mong. Đi bộ một vòng quanh toà nhà, nói chuyện với đồng nghiệp, hoặc dành giờ đó cho một việc nhỏ bạn thích làm. Thay thế không cần hoàn hảo, chỉ cần có sẵn và dễ làm hơn mở ứng dụng.

Trong hai tuần này, mỗi lần cưỡng lại được một lần định mua, ghi vào nhật ký món đó và số tiền ước tính. Cuối tuần 4 cộng lại. Con số đó thường đủ làm bạn bất ngờ, và nó là phần thưởng thật hơn bất kỳ món hàng nào.

Tuần 5: đi qua một đợt giảm giá lớn mà không vỡ kế hoạch

Những ngày đôi như 11/11, 12/12 và các đợt giảm giá cuối năm là bài kiểm tra thật của kế hoạch. Nếu tuần 5 của bạn không rơi đúng vào một đợt như vậy, hãy dùng đợt gần nhất sắp tới và áp các bước dưới đây khi nó đến.

Ba ngày trước đợt giảm giá, lập danh sách những món đã nằm trong sổ từ trước và thật sự cần. Đặt một hạn mức tổng. Ví dụ giả định: hạn mức 500 nghìn cho cả đợt, gồm một đôi giày thay đôi đã hỏng và vài món đồ dùng trong nhà sắp hết. Viết hạn mức lên trang nhật ký của ngày đó.

Ngày diễn ra đợt giảm giá, chỉ mở ứng dụng đúng một lần vào giờ bạn chọn, tìm đúng các món trong danh sách, thanh toán, rồi đóng lại. Không lướt trang chủ, không bấm vào gợi ý "có thể bạn cũng thích". Nếu một món trong danh sách không giảm giá bao nhiêu, vẫn mua nếu cần; nếu không cần gấp, để lại.

Sau đợt giảm giá, ghi lại tổng chi so với hạn mức, và những lúc bạn suýt mua thêm. Đợt đầu tiên đi qua được theo cách này thường làm thay đổi hẳn cách bạn nhìn những đợt sau: từ nỗi sợ bỏ lỡ sang một ngày đi chợ có danh sách.

Tuần 6, mẫu nhật ký và câu tự hỏi cuối tuần

Tuần 6 chốt một nếp lâu dài: chọn một ngày cố định trong tuần, ví dụ tối thứ Năm, là ngày duy nhất đặt hàng online, chỉ theo danh sách đã ghi trong tuần. Đồ cần gấp vẫn mua ngoài lịch, nhưng ghi rõ lý do. Dồn đơn về một ngày còn giúp giảm phí giao hàng và số lần mở ứng dụng.

Nhật ký trong sáu tuần chỉ cần một bảng nhỏ mỗi ngày với bốn cột: giờ muốn mua, món, cảm xúc lúc đó, đã làm gì. Ví dụ: "22 giờ 15, áo khoác, chán và hơi buồn sau cuộc gọi, cho vào giỏ chờ rồi tắt máy." Cột cảm xúc là cột quan trọng nhất. Sau vài tuần, bạn sẽ thấy một hai cảm xúc lặp lại, như buồn chán, cô đơn, căng thẳng, hay muốn tự thưởng.

Cuối mỗi tuần, trả lời bốn câu: Tuần này có bao nhiêu món mình đã muốn mua mà không mua? Cảm xúc nào đi kèm cơn muốn mua nhiều nhất? Món nào đã mua và mình thật sự hài lòng? Tuần sau mình cần thêm lớp chắn nào hay việc thay thế nào? Câu thứ ba quan trọng không kém: kế hoạch này không nhằm làm bạn sợ mua sắm, mà nhằm để những món bạn mua là những món đáng mua.

Ngày trượt và khi nào nên nhờ chuyên gia

Sẽ có tối bạn mở ứng dụng và đặt ba món trong một lúc buồn. Hôm sau, đừng xoá luôn kế hoạch. Mở đơn ra xem món nào còn huỷ được thì huỷ, món nào đổi trả được thì làm thủ tục. Ghi vào nhật ký giờ, cảm xúc và chuyện đã xảy ra trước đó. Rồi quay lại đúng chặng đang làm. Một lần trượt cho bạn biết lớp chắn nào còn mỏng; nó không xoá những tuần bạn đã làm được.

Có những trường hợp nên tìm người hỗ trợ thay vì cố một mình. Bạn đã thử nhiều lần mà không dừng được dù rất muốn dừng. Bạn mua để vượt qua cảm giác buồn, trống rỗng hay lo âu gần như mỗi ngày. Bạn đang nợ vì mua sắm, giấu chuyện này với gia đình, hoặc chuyện mua sắm gây cãi vã kéo dài. Khi đó, hãy nói thật với một người thân tin cậy và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý. Thói quen mua sắm quá mức có thể đi kèm những khó khăn về cảm xúc cần được giúp đúng cách, và chuyên gia mới là người đánh giá được điều đó.

Nếu khoản nợ do mua trước trả sau hay chia kỳ đang dồn lên, hãy dừng mở thêm khoản mới, liệt kê toàn bộ các khoản đang nợ và liên hệ trực tiếp nơi cho nợ để hỏi cách trả. Đừng vay chỗ mới để trả chỗ cũ.

Câu hỏi thường gặp

Mua sắm online nhiều có phải là bệnh không?

Chữ "nghiện" trong bài là cách nói thường ngày, không phải chẩn đoán. Mua nhiều chưa chắc là vấn đề; điều đáng lo là mua theo cơn, giấu người thân, nợ vì mua, hay không dừng được dù muốn. Khi có những dấu hiệu đó, chuyên gia tâm lý là người đánh giá phù hợp.

Có nên xoá hết ứng dụng mua sắm không?

Không bắt buộc. Với nhiều người, gỡ thẻ đã lưu, tắt thông báo và dời ứng dụng khỏi màn hình chính là đủ tạo khoảng dừng. Nếu sau hai tuần vẫn hay mở theo phản xạ, gỡ hẳn và chỉ mua qua trình duyệt vào ngày cố định là bước tiếp theo.

Luật chờ ba ngày áp dụng cho món gì?

Cho mọi món tuỳ ý: quần áo, mỹ phẩm, đồ trang trí, đồ công nghệ, đồ ăn vặt đặt online. Thuốc theo đơn, đồ cho em bé sắp hết, đồ sửa chữa gấp và hàng thiết yếu trong nhà không cần chờ. Nếu một món cứ ở mãi trong giỏ qua nhiều lần chờ, có lẽ bạn thật sự cần nó.

Ngày hội giảm giá có nên tránh hẳn không?

Không cần tránh nếu bạn có danh sách và hạn mức lập trước. Ngày giảm giá có thể giúp mua món thật sự cần với giá tốt hơn. Vấn đề chỉ đến khi bạn mở ứng dụng để xem có gì rẻ chứ không phải để mua thứ đã định.

Làm sao biết mình mua để giải toả cảm xúc?

Ghi cột cảm xúc trong nhật ký mỗi lần muốn mua trong ít nhất hai tuần. Nếu phần lớn các lần đi kèm buồn chán, căng thẳng, cô đơn hay mệt, nhiều khả năng mua sắm đang làm nhiệm vụ xoa dịu. Biết điều đó giúp bạn chọn đúng việc thay thế.

Sau sáu tuần nếu quay lại thói quen cũ thì sao?

Quay lại tuần 2 và tuần 3: dựng lại lớp chắn, áp lại luật chờ. Lần thứ hai thường nhanh hơn vì bạn đã biết điểm kích hoạt của mình. Nếu lặp lại nhiều lần, hãy cân nhắc nhờ người thân đồng hành hoặc tìm chuyên gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138