Bỏ thuốc lá có hai đường chính: dừng hẳn vào một ngày đã chọn, hoặc giảm dần số điếu trong vài tuần rồi mới dừng. Cả hai đều có người thành công. Điểm mấu chốt là cách giảm dần chỉ có ích khi nó có ngày dừng cố định ở cuối; giảm dần không hẹn ngày dừng thường kéo dài mãi ở mức “hút ít đi”.
Một số thử nghiệm so sánh hai cách cho thấy người dừng hẳn có khả năng còn bỏ được sau vài tháng cao hơn đôi chút, nhưng khác biệt không lớn đến mức người muốn giảm dần phải gạt bỏ cách của mình. Chọn cách bạn tin là sẽ làm đến cùng thì tốt hơn chọn cách trên giấy là tối ưu.
Bài này giúp bạn tự đánh giá mình hợp với cách nào, rồi đưa lịch giảm dần bốn tuần cho người chọn đường đó, kèm mẫu đếm điếu và câu tự hỏi mỗi tuần.
Hai cách đặt cạnh nhau
Không có cách nào dễ hoàn toàn. Mỗi cách có cái khó riêng, và biết trước cái khó giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ.
| Khía cạnh | Dừng hẳn | Giảm dần có ngày dừng |
|---|---|---|
| Cảm giác ban đầu | Ba ngày đầu thường nặng nề | Nhẹ hơn từng bước, khó tích luỹ dần |
| Thời gian tới khi không hút | Ngay từ ngày dừng | Thường ba đến bốn tuần |
| Rủi ro hay gặp | Dễ gãy nếu chưa chuẩn bị cho những giờ khó | Dễ dừng lại ở mức giảm, không bao giờ tới ngày dừng |
| Phù hợp với | Người muốn dứt khoát, đã có người hỗ trợ, lịch cho phép vài ngày dễ thở | Người sợ cú sốc ban đầu, cần thấy tiến bộ từng bước, có kỷ luật giữ lịch |
| Việc phải làm hằng ngày | Đối phó với cơn thèm, thay thế thói quen | Đếm điếu, dời điếu, giữ đúng hạn mức của tuần |
Nếu bạn đã thử dừng hẳn vài lần và lần nào cũng gãy ở ngày thứ hai, ngày thứ ba, giảm dần có ngày dừng là một hướng đáng thử. Nếu bạn đã thử giảm dần và mắc kẹt nhiều tháng ở mức năm, sáu điếu một ngày, hãy chọn ngày dừng hẳn và chuẩn bị kỹ hơn cho tuần đầu.
Năm câu hỏi giúp bạn chọn
Bạn đã từng thử cách nào, và gãy ở đâu? Lần thử trước là dữ liệu quý nhất. Ghi lại: thử năm nào, cách nào, giữ được bao lâu, điều gì khiến bạn hút lại. Nếu luôn gãy vì cú sốc những ngày đầu, giảm dần có thể giúp. Nếu luôn gãy vì giảm mãi không xong, dừng hẳn hợp hơn.
Bạn có thích làm việc theo con số không? Giảm dần đòi hỏi đếm điếu chính xác mỗi ngày. Người quen ghi chép, thích nhìn con số đi xuống thường giữ được. Người ghét theo dõi chi tiết dễ bỏ việc đếm, rồi bỏ luôn kế hoạch.
Lịch tháng tới của bạn ra sao? Nếu bạn không tìm được ba ngày dễ thở trong tháng tới, giảm dần cho phép bạn hạ từng nấc trong lúc vẫn làm việc bình thường, rồi dừng vào ngày phù hợp hơn ở cuối.
Bạn hút bao nhiêu và hút điếu đầu tiên lúc nào? Người hút nhiều và hút ngay sau khi thức dậy thường lệ thuộc nicotin cao hơn. Dù chọn cách nào, những người này nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về các nhóm hỗ trợ trước khi bắt đầu.
Ai sẽ đi cùng bạn? Dừng hẳn cần người hỗ trợ trong vài ngày đầu. Giảm dần cần người nhắc giữ hạn mức trong nhiều tuần. Biết trước mình cần loại hỗ trợ nào giúp bạn nhờ đúng người.
Lịch giảm dần bốn tuần có ngày dừng cố định
Ví dụ giả định dưới đây dành cho người đang hút khoảng một bao mỗi ngày. Bạn điều chỉnh con số theo mức của mình, nhưng giữ nguyên nguyên tắc: mỗi tuần một hạn mức thấp hơn, và ngày dừng đã được ghi từ đầu.
- Trước khi bắt đầu: ghi ngày dừng là ngày đầu tuần thứ năm, báo cho người nhà. Ghi đủ ba ngày số điếu hiện tại để biết điểm xuất phát.
- Tuần 1 — bỏ những điếu dễ bỏ nhất: đọc lại ghi chép, gạch ra những điếu bạn hút vì đứng không hoặc vì người khác mời. Hạn mức tuần này khoảng ba phần tư số cũ. Chỉ mua từng bao một, không mua cây.
- Tuần 2 — dời điếu đầu tiên trong ngày: mỗi sáng dời điếu đầu tiên muộn hơn, bắt đầu từ ba mươi phút. Bỏ hẳn điếu trong nhà và trong xe. Hạn mức khoảng một nửa số cũ.
- Tuần 3 — chỉ hút ở một chỗ cố định: chọn một chỗ hơi bất tiện, ví dụ góc sân sau, không cà phê, không điện thoại. Hút xong ghi giờ. Hạn mức khoảng một phần tư.
- Tuần 4 — chỉ giữ những điếu khó nhất: còn vài điếu mỗi ngày, gắn với những lúc khó nhất mà nhật ký chỉ ra. Chuẩn bị việc thay thế cho từng lúc đó. Hai ngày cuối, dọn thuốc, bật lửa, gạt tàn.
- Ngày đầu tuần 5: ngày dừng. Từ đây áp dụng như người dừng hẳn: không hút điếu nào, đi qua từng ngày, ghi nhật ký tối.
Khi giảm số điếu, nhiều người vô thức hút mỗi điếu sâu hơn, kéo dài hơn để bù. Đó là lý do việc chỉ hút ít đi mà không dừng hẳn không mang lại lợi ích sức khoẻ như bỏ hẳn; giảm dần chỉ là cầu nối, không phải điểm đến.
Mẫu đếm điếu và câu tự hỏi cuối mỗi tuần
Với cách giảm dần, nhật ký là trung tâm. Gấp một tờ giấy nhỏ để vừa trong bao thuốc, mỗi lần hút đánh một vạch và ghi giờ. Tối chép sang sổ một dòng.
- Dòng mỗi tối: ngày — hạn mức tuần — số điếu thực tế — điếu nào khó bỏ nhất — điếu nào hút mà không nhớ đã hút.
- Ví dụ giả định: “Thứ Tư tuần 2 — hạn mức 10 — hút 11 — điếu sau bữa trưa — điếu lúc chờ con tan học.”
- Câu hỏi tuần: Tuần này có mấy ngày mình giữ được hạn mức?
- Câu hỏi tuần: Những ngày vượt hạn mức có điểm chung gì?
- Câu hỏi tuần: Điếu nào mình đã bỏ được mà không thấy nhớ?
- Câu hỏi tuần: Ngày dừng còn bao nhiêu ngày, và mình đã chuẩn bị được gì cho nó?
Nếu một tuần bạn vượt hạn mức gần như mọi ngày, đừng kéo dài thêm tuần đó vô thời hạn. Giữ nguyên hạn mức thêm tối đa một tuần, còn ngày dừng thì không dời. Khi việc giảm dần cứ dậm chân, chuyển sang dừng hẳn vào ngày đã định thường hiệu quả hơn.
Hai người, hai cách: một ví dụ giả định
Anh Hùng, bốn mươi lăm tuổi, lái xe tải đường dài ở Nghệ An, hút khoảng một bao mỗi ngày, điếu đầu tiên ngay khi thức dậy. Anh từng dừng hẳn hai lần, lần nào cũng hút lại trong ba ngày vì những cung đường đêm buồn ngủ. Lần này anh chọn giảm dần có ngày dừng: tuần đầu bỏ những điếu hút khi ngồi chờ bốc hàng, tuần hai không hút trong cabin, tuần ba chỉ hút ở trạm dừng nghỉ, tuần bốn còn vài điếu ở những chặng dài nhất. Trước khi bắt đầu, anh đến trạm y tế hỏi về hỗ trợ cho người hút nhiều và được chuyển lên tuyến trên tư vấn.
Chị Lan, ba mươi hai tuổi, nhân viên văn phòng ở Cần Thơ, hút khoảng nửa bao, chủ yếu vào giờ giải lao với nhóm đồng nghiệp. Chị đã thử giảm dần một năm trước và kẹt ở mức bốn năm điếu suốt nhiều tháng. Lần này chị chọn dừng hẳn vào một ngày thứ Sáu, báo trước cho hai đồng nghiệp hay hút cùng, đổi giờ giải lao sang đi lấy nước ở tầng khác, và chuẩn bị đồ nhai, nước lọc. Ba ngày đầu khó, nhưng rơi vào cuối tuần nên chị chủ động được.
Hai người chọn hai đường ngược nhau, và cả hai lựa chọn đều có lý do từ chính lần thử trước. Đó là điểm cần học: đừng chọn theo lời người khác kể, hãy chọn theo chỗ mình từng gãy.
Những hiểu lầm hay gặp về chuyện hút ít đi
Hiểu lầm phổ biến nhất là “hút vài điếu một ngày thì không sao”. Các cơ quan y tế đều nhấn mạnh rằng không có mức hút thuốc nào được xem là an toàn, và hút ít điếu mỗi ngày vẫn làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch so với không hút. Vì vậy mục tiêu của kế hoạch là không hút, còn giảm số điếu chỉ là cách đi tới đó.
Hiểu lầm thứ hai là chuyển sang loại thuốc nhẹ hơn hay sang thuốc lá điện tử là đang bỏ thuốc. Đổi sản phẩm không phải là bỏ, và người đọc muốn tìm hiểu kỹ chuyện thuốc lá điện tử có thể xem các bài chuyên về chủ đề đó. Trong kế hoạch ở đây, bạn giảm số điếu của chính loại đang hút, không chuyển loại.
Hiểu lầm thứ ba là giảm dần thì không có triệu chứng cai. Thực tế, khi hạ xuống mức thấp ở tuần ba, tuần bốn, nhiều người vẫn thấy bứt rứt, thèm mạnh ở những giờ nhất định. Đó là lúc cần có việc thay thế và người hỗ trợ, giống như người dừng hẳn.
Khi nào nên hỏi bác sĩ dù chọn cách nào
Dù bạn chọn dừng hẳn hay giảm dần, hãy gặp bác sĩ nếu bạn hút nhiều, hút điếu đầu tiên trong vòng nửa giờ sau khi thức dậy, hoặc đã thử nhiều lần không được. Bác sĩ có thể đánh giá mức lệ thuộc và cân nhắc các nhóm hỗ trợ như sản phẩm thay thế nicotin hoặc thuốc kê đơn. Một số hướng dẫn có cách dùng sản phẩm thay thế nicotin ngay trong giai đoạn giảm dần, nhưng cách dùng cụ thể phải theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh phổi, đái tháo đường, đang mang thai hoặc cho con bú, hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày cần trao đổi với bác sĩ trước. Người có tiền sử trầm cảm, lo âu nên cho bác sĩ điều trị biết kế hoạch bỏ thuốc để được theo dõi tâm trạng.
Bạn cũng có thể hỏi cơ sở y tế gần nhà về phòng tư vấn cai thuốc lá hoặc tổng đài tư vấn miễn phí đang hoạt động. Được một người có chuyên môn theo dõi định kỳ, dù chỉ qua vài cuộc gọi ngắn, giúp nhiều người giữ được kế hoạch lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giảm dần thì mất bao lâu mới nên dừng hẳn?
Phần lớn kế hoạch giảm dần kéo dài khoảng bốn tuần, có nơi hướng dẫn tới vài tháng nếu có hỗ trợ chuyên môn. Điều quan trọng là ngày dừng được ghi từ đầu. Kéo dài không hẹn ngày dễ thành thói quen hút ít mà không bao giờ bỏ.
Hút ba bốn điếu một ngày có đỡ hại hơn nhiều không?
Hút ít hơn giảm lượng khói hít vào, nhưng không có mức hút nào được xem là an toàn, nhất là với tim mạch. Người hút ít điếu cũng thường hút mỗi điếu sâu hơn. Mục tiêu nên là không hút, giảm chỉ là bước đệm.
Có nên dùng sản phẩm thay thế nicotin khi đang giảm dần không?
Một số hướng dẫn chuyên môn có cách dùng sản phẩm thay thế nicotin trong giai đoạn giảm dần, nhưng loại, cách dùng và thời gian phụ thuộc từng người. Bạn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự áp dụng theo người khác.
Vượt hạn mức mấy ngày liền thì có nên bỏ kế hoạch?
Không cần bỏ. Giữ nguyên hạn mức tuần đó thêm tối đa một tuần, xem lại nhật ký để tìm những điếu vượt rơi vào lúc nào, rồi chuẩn bị việc thay thế cho đúng lúc ấy. Ngày dừng thì không nên dời.
Đã giảm dần mà lần nào cũng kẹt ở mức vài điếu thì làm gì?
Đây là tình huống rất hay gặp. Lúc này chuyển sang dừng hẳn vào một ngày gần, chuẩn bị kỹ cho ba ngày đầu, thường hiệu quả hơn tiếp tục giảm. Nếu đã thử nhiều lần, hãy gặp bác sĩ để được đánh giá và hỗ trợ.
Đổi sang loại thuốc nhẹ có tính là giảm dần không?
Không. Thuốc được quảng bá là nhẹ không làm bạn hấp thụ ít đi như tên gọi, vì người hút thường tự điều chỉnh cách hút để bù. Kế hoạch giảm dần nên giảm số điếu của loại đang hút, kèm ngày dừng cố định.