Người bán hàng online vẫn có thể bớt cầm điện thoại mà không mất khách, nếu tách được hai việc đang dính vào nhau: trả lời khách và lướt máy. Phần lớn thời gian cầm máy của chủ shop không phải để bán hàng, mà là những lần mở máy kiểm tra tin nhắn rồi trôi sang bảng tin, xem đối thủ đăng gì, đọc bình luận, và những lần trả lời lẻ tẻ từng khách một suốt từ sáng tới nửa đêm.
Bài này đưa ra một kế hoạch bốn tuần cho người bán hàng qua mạng quy mô nhỏ: tuần đầu ghi lại mỗi lần mở máy, tuần hai tách không gian bán hàng với không gian cá nhân và soạn mẫu trả lời, tuần ba đặt khung giờ phản hồi, tuần bốn có giờ đóng cửa và người trực thay. Mỗi tuần có mẫu nhật ký và câu tự hỏi.
Vì sao chủ shop online cầm điện thoại nhiều hơn mức cần
Bán hàng qua mạng mang lại sự linh hoạt, nhưng cũng xoá ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ. Khách nhắn lúc 6 giờ sáng, lúc 11 giờ đêm, lúc bạn đang ăn cơm với con. Nỗi lo mất đơn nếu trả lời chậm khiến nhiều chủ shop để điện thoại trong tay cả ngày, mở máy mỗi khi nghe rung, và cảm thấy có lỗi nếu để khách chờ quá vài phút.
Vấn đề là cùng một chiếc máy vừa là quầy bán hàng vừa là nơi giải trí. Mở ra trả lời một khách, bạn thấy một thông báo bình luận, một video gợi ý, một bài của shop cùng ngành. Năm phút trả lời thành hai mươi phút lướt. Lặp lại vài chục lần mỗi ngày, cuối ngày bạn mệt như chạy cả ngày mà số đơn vẫn thế.
Thêm một điều ít được nói: trả lời lẻ tẻ liên tục làm bạn khó tập trung vào những việc quan trọng hơn như chọn hàng, chụp ảnh, tính toán vốn, chăm sóc khách cũ. Bớt cầm điện thoại ở đây không chỉ là chuyện sức khoẻ, mà còn là chuyện làm ăn: bạn có lại những khối thời gian liền mạch để làm việc lớn.
Tuần 1: ghi lại mỗi lần mở máy vì khách hay vì lướt
Tuần đầu vẫn bán hàng như bình thường. Bạn chỉ thêm một thói quen nhỏ: đánh dấu mỗi lần mở điện thoại.
- Kẻ một trang giấy làm hai cột: "vì khách" và "không vì khách". Mỗi lần mở máy, gạch một nét vào cột tương ứng. Không cần chính xác tuyệt đối.
- Cuối ngày, ghi thêm: số tin nhắn khách thật sự cần trả lời ngay (hỏi giá, chốt đơn, khiếu nại), số tin có thể chờ vài giờ, và tổng thời gian dùng máy trong báo cáo có sẵn của điện thoại.
- Để ý khung giờ khách nhắn nhiều nhất. Nhiều shop thấy khách tập trung vào vài khung như giờ nghỉ trưa và buổi tối, còn những khung khác thưa thớt.
- Ghi lại những câu hỏi khách hay lặp lại: giá, kích cỡ, phí giao, thời gian giao, đổi trả.
- Cuối tuần, cộng hai cột. Nhiều người ngạc nhiên vì cột "không vì khách" dài gần bằng hoặc hơn cột "vì khách".
Câu tự hỏi cuối tuần 1: tin nhắn nào thật sự cần trả lời trong vài phút, tin nào để một hai tiếng vẫn không mất khách? Mình hay trôi sang lướt từ đâu: thông báo bình luận, bảng tin, hay xem đối thủ? Khung giờ nào khách nhắn nhiều nhất?
Tuần 2: tách không gian bán hàng và soạn mẫu trả lời
Tách tài khoản hoặc tách máy. Nếu được, dùng một máy riêng hoặc một hồ sơ người dùng riêng chỉ để bán hàng, trên đó không cài ứng dụng giải trí. Nếu chỉ có một máy, đưa các ứng dụng bán hàng ra màn hình chính, đẩy ứng dụng giải trí vào thư mục ở trang cuối và đăng xuất trong giờ làm.
Soạn sẵn mẫu trả lời cho câu hỏi lặp lại. Từ danh sách tuần một, viết sẵn câu trả lời cho mười câu hỏi phổ biến nhất: bảng kích cỡ, cách tính phí giao, thời gian giao theo khu vực, chính sách đổi trả. Hầu hết công cụ nhắn tin cho người bán đều có chức năng trả lời nhanh để lưu các câu này.
Tin nhắn chào tự động có báo giờ phản hồi. Đặt tin nhắn tự động khi khách nhắn lần đầu: cảm ơn, kèm khung giờ shop trả lời trong ngày. Khách biết khi nào được trả lời thì ít sốt ruột hơn khách nhắn vào khoảng lặng.
Tắt thông báo không phải từ khách. Bình luận của người lạ, gợi ý bài viết, thông báo nhóm chỉ để chuyển bài: tắt hết trong giờ làm. Giữ thông báo tin nhắn khách và đơn hàng mới.
Câu tự hỏi cuối tuần 2. Mẫu trả lời đã giúp tiết kiệm bao nhiêu thời gian? Có câu nào khách vẫn hỏi lại vì mẫu chưa rõ? Cột "không vì khách" trong nhật ký đã ngắn đi chưa?
Tuần 3: đặt khung giờ phản hồi
Khi đã có mẫu trả lời và đã tách không gian, tuần ba là lúc gom việc trả lời vào những khung cố định thay vì trả lời liên tục. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một shop quần áo nhỏ bán qua mạng.
| Khung giờ | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| 8 giờ – 8 giờ 30 | Trả lời tin nhắn tồn từ đêm, xác nhận đơn | Ưu tiên khách chốt đơn, khiếu nại |
| 8 giờ 30 – 11 giờ | Đóng gói, gửi hàng, chụp ảnh sản phẩm mới | Máy úp mặt, chỉ nhận cuộc gọi |
| 11 giờ – 11 giờ 30 | Trả lời tin nhắn | Khung khách nhắn nhiều |
| 14 giờ – 14 giờ 30 | Trả lời tin nhắn, đăng bài đã soạn | Không lướt bảng tin |
| 17 giờ – 17 giờ 30 | Trả lời tin nhắn, chốt danh sách giao ngày mai | |
| 20 giờ – 21 giờ | Khung tối, trả lời và chốt đơn | Sau 21 giờ tin nhắn tự động báo sáng mai trả lời |
Ngoài khung, bạn vẫn nhận cuộc gọi và xử lý đơn khẩn cấp như giao nhầm, khách khiếu nại gấp. Nhật ký tuần ba ghi: giữ được bao nhiêu khung, có đơn nào mất vì trả lời chậm không. Nhiều shop thấy số đơn gần như không đổi, nhưng thời gian cầm máy giảm rõ. Câu tự hỏi cuối tuần 3: khung giờ nào cần dời cho khớp với khách của mình? Có khách nào phàn nàn vì chờ không, và nếu có thì vì sao?
Tuần 4: giờ đóng cửa buổi tối và người trực thay
Một cửa hàng ngoài phố có giờ mở và giờ đóng cửa. Cửa hàng trên mạng cũng nên có. Tuần bốn, bạn chọn một giờ đóng cửa buổi tối, ví dụ 21 giờ, và một ngày nghỉ trong tuần hoặc nửa ngày Chủ nhật. Sau giờ đóng cửa, máy bán hàng nằm ở chỗ sạc ngoài phòng ngủ, tin nhắn tự động báo khách rằng shop sẽ trả lời vào sáng mai.
Nếu shop có người làm cùng, như vợ chồng, anh chị em hay một bạn cộng tác, chia ca trực rõ ràng. Mỗi người có những buổi không phải cầm máy bán hàng. Nếu bạn bán một mình, ngày nghỉ có thể đặt vào ngày khách ít nhắn nhất theo nhật ký tuần một, và báo trước trên trang bán hàng.
Ví dụ giả định: chị Ngọc bán đồ ăn vặt qua mạng ở Bắc Ninh. Sau bốn tuần, chị giữ năm khung trả lời mỗi ngày, đóng cửa lúc 21 giờ và nghỉ chiều Chủ nhật. Chị ghi trong nhật ký: "Tuần này lần đầu tiên sau một năm, tối nào cũng ăn cơm với con mà không cầm máy. Đơn không giảm, khách cũ vẫn quay lại." Không phải tuần nào cũng suôn sẻ như vậy, nhưng chị có một khung để quay về mỗi khi bị cuốn đi.
Câu tự hỏi cuối tuần 4: giờ đóng cửa có giữ được không? Ngày nghỉ có thật sự là ngày nghỉ? Điều gì mình muốn giữ lâu dài, điều gì cần chỉnh khi vào mùa cao điểm như dịp lễ, Tết?
Ba nỗi lo khi bắt đầu gom giờ trả lời và cách gỡ
"Shop khác trả lời nhanh hơn, khách sẽ sang bên đó." Có thể có vài khách như vậy, nhất là khách đang cần gấp. Nhưng khách mua lâu dài thường quay lại vì hàng đúng mô tả, giao đúng hẹn và được trả lời đầy đủ. Một câu trả lời kỹ ở khung giờ đã báo trước giữ khách tốt hơn ba câu trả lời vội lúc đang lướt dở. Theo dõi số đơn trong nhật ký bốn tuần, bạn sẽ có con số thật của chính shop mình thay vì đoán.
"Mình sẽ lo suốt và cứ mở máy kiểm tra." Vài ngày đầu gần như ai cũng vậy. Bạn đặt máy ở chỗ cố định, úp mặt xuống trong khối làm việc, và đặt hẹn giờ cho khung tiếp theo để đầu óc biết chắc sẽ đến lúc kiểm tra. Mỗi lần lỡ mở máy ngoài khung, gạch một nét vào nhật ký; nhìn số nét giảm dần qua từng tuần cũng là một cách tự động viên.
"Khách nhắn khiếu nại mà mình không thấy ngay thì sao." Đặt trong tin nhắn tự động một dòng: việc gấp về đơn đang giao xin gọi trực tiếp. Cuộc gọi vẫn đổ chuông ngoài khung giờ, nên những việc thật sự khẩn vẫn đến được với bạn. Phần lớn khiếu nại chờ vài giờ để được xử lý chu đáo vẫn tốt hơn được trả lời ngay mà qua loa.
Khi nào cần dừng lại và tìm người giúp
Bán hàng online có những mùa cao điểm mà cầm máy nhiều là không tránh được. Nhưng nếu tình trạng làm việc liên tục kéo dài nhiều tháng, bạn thường xuyên mất ngủ, đau đầu, đau cổ vai gáy, mỏi mắt, cáu gắt với người nhà, hoặc thấy kiệt sức đến mức không còn muốn làm gì, đó là lúc cần dừng lại xem xét. Hãy đi khám nếu những triệu chứng thể chất kéo dài, và nói chuyện với chuyên gia tâm lý nếu cảm giác kiệt sức, lo âu, buồn bã không giảm sau khi đã nghỉ ngơi.
Về công việc, có thể đã đến lúc cần thêm người hỗ trợ, dù chỉ bán thời gian vào khung tối, hoặc cân nhắc lại số kênh bán hàng đang chạy cùng lúc. Bán trên quá nhiều nơi với một người trực thường là nguyên nhân chính khiến điện thoại không rời tay. Thu hẹp lại một hai kênh hiệu quả nhất có khi giúp bạn bán tốt hơn vì chăm khách kỹ hơn.
Cuối cùng, nếu người thân của bạn đang bán hàng online và luôn dán mắt vào máy, hãy giúp bằng việc cụ thể như đóng gói, trực tin nhắn một buổi, thay vì chỉ nhắc họ bỏ điện thoại xuống.
Câu hỏi thường gặp
Trả lời khách chậm vài tiếng có bị mất đơn không?
Có thể mất vài đơn khách cần gấp, nhưng nhiều shop thấy phần lớn khách chấp nhận chờ nếu được báo trước khung giờ trả lời. Tin nhắn tự động có giờ phản hồi và câu trả lời đầy đủ khi đến khung giúp giữ khách tốt hơn trả lời vội từng câu.
Chỉ có một điện thoại thì tách việc bán hàng và lướt thế nào?
Đưa ứng dụng bán hàng ra màn hình chính, đẩy ứng dụng giải trí vào thư mục ở trang cuối, đăng xuất mạng xã hội cá nhân trong giờ làm, và tắt thông báo không đến từ khách. Nếu máy hỗ trợ nhiều hồ sơ người dùng, tạo một hồ sơ riêng để bán hàng.
Mùa cao điểm như Tết có nên giữ khung giờ trả lời không?
Có thể nới thêm khung hoặc kéo dài mỗi khung, nhưng vẫn nên giữ nguyên tắc gom việc trả lời và có giờ đóng cửa. Nếu lượng tin nhắn quá lớn, nhờ thêm người trực thay vì một mình cầm máy cả ngày lẫn đêm.
Mẫu trả lời soạn sẵn có làm khách thấy thiếu thân thiện không?
Không, nếu mẫu viết tự nhiên và bạn thêm một câu riêng như gọi tên khách hoặc nhắc lại món họ hỏi. Mẫu chỉ thay phần thông tin lặp lại như kích cỡ, phí giao, đổi trả, còn sự thân thiện nằm ở phần bạn tự viết thêm.
Có nên nghỉ hẳn một ngày trong tuần khi bán hàng online?
Nên có ít nhất nửa ngày nghỉ thật sự mỗi tuần. Chọn ngày khách ít nhắn nhất theo nhật ký, báo trước trên trang bán hàng và đặt tin nhắn tự động. Nghỉ ngơi đều giúp bạn bán lâu dài mà không kiệt sức.
Làm sao biết mình đang kiệt sức vì công việc?
Những dấu hiệu thường gặp là mệt mỏi kéo dài dù đã ngủ, mất hứng thú với việc mình từng thích, cáu gắt, khó tập trung, đau đầu, mất ngủ. Nếu kéo dài nhiều tuần, hãy nghỉ ngơi, giảm việc và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.